ទាហានស៊ីឈ្នួល

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ទាហានស៊ីឈ្នួល (Mercenary) គឺជាបុគ្គលឯកជនដែលចូលរួមក្នុងជម្លោះប្រដាប់អាវុធ ដើម្បីរកប្រាក់ចំណេញផ្ទាល់ខ្លួន ហើយជាអ្នកក្រៅជម្លោះ និងមិនមែនជាសមាជិកកងទ័ពផ្លូវការឡើយ។ ពួកគេប្រយុទ្ធដើម្បីប្រាក់ ឬរបស់មានតម្លៃផ្សេងៗ ដោយមិនគិតពីផលប្រយោជន៍នយោបាយ។ ការប្រើប្រាស់ទាហានស៊ីឈ្នួលមានតាំងពីសម័យបុរាណ ហើយបានផ្លាស់ប្តូររូបរាងជាបន្តបន្ទាប់មកដល់សម័យទំនើប ដែលគេហៅថាក្រុមហ៊ុនយោធាឯកជន (Private Military Companies)។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ទាហានស៊ីឈ្នួលច្រើនមានដើមកំណើតមកពីតំបន់ដែលមានប្រពៃណីយោធាខ្លាំង ឬតំបន់ក្រីក្រ។ ជាឧទាហរណ៍ ពួកទាហានស៊ីឈ្នួលស្វីស (Swiss mercenaries) មានភាពល្បីល្បាញខាងការប្រើលំពែងវែង ហើយត្រូវបានគេជួលដោយប្រទេសជាច្រើននៅអឺរ៉ុប។ ក្រុម Landsknechte របស់អាល្លឺម៉ង់ក៏ជាទាហានជើងគោកដ៏មានឥទ្ធិពលនៅសតវត្សទី១៦ដែរ។ នៅអៀរឡង់ ទាហានស៊ីឈ្នួលប្រភេទ gallowglass មានដើមកំណើតពីជនជាតិ Norse-Gaelic។ នៅសម័យទំនើប អ្នកម៉ៅការយោធាឯកជនមកពីសហរដ្ឋអាមេរិក ចក្រភពអង់គ្លេស អាហ្វ្រិកខាងត្បូង រុស្ស៊ី និងប្រទេសដទៃទៀត ដោយភាគច្រើនជាអតីតទាហាន។ ពួកគេមានទឹកចិត្តជំរុញពីប្រាក់ចំណូល ដំណើរផ្សងព្រេង ឬការគ្មានជម្រើសផ្សេង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងសម័យបុរាណ ការប្រើប្រាស់ទាហានស៊ីឈ្នួលគឺជារឿងធម្មតា។ ចម្លាក់បុរាណនៅ Nineveh បង្ហាញពីទាហានស៊ីឈ្នួលមិនមែនអាស៊ីរីនៅក្នុងជួរកងទ័ពអាស៊ីរីត្រឹមសតវត្សទី៧មុនគ.ស។ ក្រិកបុរាណបានជួលទាហានហបផ្លីត (hoplites) មកពីតំបន់ផ្សេងៗ ហើយទីក្រុង Carthage ពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើកងទ័ពស៊ីឈ្នួល។ ចក្រភពរ៉ូមក៏ប្រើប្រាស់ពួកគេដែរ ជាពិសេសក្នុងជួរទ័ពជើងក្រៅ (auxilia)។ នៅចក្រភពប៊ីហ្សង់តាំង (Byzantine Empire) កងឆ្មាំវ៉ារ៉ង់ហ្កៀន (Varangian Guard) គឺជាក្រុមយោធាស៊ីឈ្នួលមកពីជនជាតិន័រស (Norse) ដែលបម្រើព្រះចៅអធិរាជ។

ក្នុងយុគសម័យកណ្តាលអឺរ៉ុប ក្រុមទាហានស៊ីឈ្នួលដូចជា "routiers" បានបំផ្លិចបំផ្លាញជនបទបារាំងក្នុងសង្គ្រាមរយឆ្នាំ (Hundred Years' War)។ នៅអ៊ីតាលី មេទ័ពស៊ីឈ្នួលហៅថា condottiero បានគ្រប់គ្រងកងទ័ពឯកជន ហើយធ្វើសង្គ្រាមជំនួសរដ្ឋទីក្រុងនានា។ សម័យដើមទំនើប (Early Modern) គឺជាយុគមាសរបស់ទាហានស៊ីឈ្នួល។ សង្គ្រាមសាមសិបឆ្នាំ (១៦១៨-១៦៤៨) បានបំផ្លាញអឺរ៉ុបកណ្តាល ដោយកងទ័ពភាគច្រើននៃគ្រប់ភាគីសុទ្ធតែជាទាហានស៊ីឈ្នួល រួមទាំងពួកស្កុតឡេន "Redshanks" និង Landsknechte អាល្លឺម៉ង់។ ទាហានស៊ីឈ្នួលស្វីសមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញ រហូតដល់បម្រើការជាឆ្មាំស៊ីវីលសម្រាប់សម្តេចប៉ាបនៅវ៉ាទីកង់ (Swiss Guard)។

ក្រោយបដិវត្តន៍បារាំង រដ្ឋប្រជាជាតិបានចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់កងទ័ពកេណ្ឌ (conscription) ដែលកាត់បន្ថយតម្រូវការទាហានស៊ីឈ្នួល។ ប៉ុន្តែពួកគេបានលេចមុខឡើងវិញក្នុងជម្លោះផ្តាច់អាណានិគមនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក ក្នុងទសវត្សទី១៩៦០ ដូចជាវិបត្តិកុងហ្គោ (Congo Crisis) ជាដើម។ នៅចុងសតវត្សទី២០ ការលេចចេញនៃក្រុមហ៊ុនយោធាឯកជន (PMCs) ដូចជា Blackwater (បច្ចុប្បន្ន Academi) នៅក្នុងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ាក់ បានកត់សម្គាល់យុគសម័យថ្មី។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅសតវត្សទី២១ ទាហានស៊ីឈ្នួលសម័យទំនើប ឬអ្នកម៉ៅការយោធាឯកជន បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងជម្លោះប្រដាប់អាវុធជាច្រើន។ យោងតាមវិគីភីឌា នៅសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ាក់ និងអាហ្វហ្គានីស្ថាន ក្រុមហ៊ុនឯកជនបានផ្គត់ផ្គង់សេវាកម្មចាប់ពីភស្តុភារ សន្តិសុខ រហូតដល់ការប្រយុទ្ធផ្ទាល់។ ការប្រើប្រាស់ក្រុម Wagner Group របស់រុស្ស៊ីនៅអ៊ុយក្រែន ស៊ីរី និងតំបន់ដទៃទៀត បានលើកជាសំណួរអន្តរជាតិអំពីក្រមសីលធម៌ និងភាពស្របច្បាប់។ អង្គការសហប្រជាជាតិបានអនុម័តអនុសញ្ញាប្រឆាំងទាហានស៊ីឈ្នួល (UN Mercenary Convention) ក្នុងឆ្នាំ១៩៨៩ ប៉ុន្តែការអនុវត្តមានកម្រិត។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីមិនមែនជាអ្នកប្រើប្រាស់ធំនៃទាហានស៊ីឈ្នួលនាពេលបច្ចុប្បន្នក៏ដោយ ក៏ប្រវត្តិសាស្ត្រសង្គ្រាមស៊ីវិលនិងជម្លោះកន្លងមកមានការពាក់ព័ន្ធនឹងក្រុមប្រដាប់អាវុធដែលប្រយុទ្ធដើម្បីប្រាក់។ នៅកម្រិតសកល ការធ្វើឯកជនភាវូបនីយកម្មសង្គ្រាម (privatization of war) បន្តជាប្រធានបទក្តៅនៅក្នុងវិស័យច្បាប់ សិទ្ធិមនុស្ស និងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ។ តាមវិគីភីឌា ទាហានស៊ីឈ្នួលសម័យទំនើបច្រើនប្រតិបត្តិការក្រោមកិច្ចសន្យារបស់រដ្ឋាភិបាល ដែលធ្វើឲ្យការបែងចែករវាងទាហានឯកជននិងរដ្ឋកាន់តែស្រអាប់។