ប្រធានបទ Topic
ប្រវត្តិសាស្ត្រម៉ិកស៊ិក
ទិដ្ឋភាពទូទៅ
ប្រភព: Wikipedia
ប្រវត្តិសាស្ត្រម៉ិកស៊ិក គឺជារឿងរ៉ាវដ៏វែងឆ្ងាយ ដែលគ្របដណ្តប់រយៈពេលជាង ១៣,០០០ ឆ្នាំ ចាប់ពីការធ្វើចំណាកស្រុកលើកដំបូងរបស់ជនជាតិដើម រហូតដល់សម័យបច្ចុប្បន្ន។ តាមវិគីភីឌា តំបន់កណ្តាល និងភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសនេះ បានឃើញការកើតឡើង និងការដួលរលំនៃអរិយធម៌ជនជាតិដើមដ៏ស្មុគស្មាញជាច្រើន ដូចជា អូលមេក (Olmecs) មាយ៉ា (Mayas) និងអាស្តេក (Aztecs)។
អរិយធម៌មេសូអាមេរិកទាំងនេះ បានបង្កើតប្រព័ន្ធសរសេរដោយប្រើរូបសញ្ញា ដែលកត់ត្រាប្រវត្តិផ្នែកនយោបាយ នៃការសញ្ជ័យ និងអ្នកគ្រប់គ្រង។ ដំណើររឿងនេះ បន្តពីអរិយធម៌បុរាណ ទៅការសញ្ជ័យរបស់អេស្ប៉ាញនៅសតវត្សរ៍ទី១៦ ឯករាជ្យភាពក្នុងឆ្នាំ១៨២១ និងបដិវត្តន៍ រហូតដល់ការចូលរួមក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីអាមេរិកខាងជើង (NAFTA) ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤។
ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន
ប្រភព: Wikipedia
ម៉ិកស៊ិក ជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់អាមេរិកខាងជើង។ តាមវិគីភីឌា ដែនដីនេះ មានមនុស្សរស់នៅអស់រយៈពេលជាង ១៣,០០០ ឆ្នាំ គិតចាប់ពីការធ្វើចំណាកស្រុកដំបូងរបស់ជនជាតិដើម។ តំបន់កណ្តាល និងតំបន់ខាងត្បូង គឺជាទីតាំងនៃអរិយធម៌មេសូអាមេរិកដ៏ស្មុគស្មាញ ដូចជា អូលមេក មាយ៉ា និងអាស្តេក ដែលបានកើតឡើង និងដួលរលំជាបន្តបន្ទាប់។
ប្រជាជនមេសូអាមេរិកទាំងនោះ បានអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធសរសេរដោយរូបសញ្ញា ដើម្បីកត់ត្រាប្រវត្តិនយោបាយ នៃការសញ្ជ័យ និងអ្នកគ្រប់គ្រងរបស់ពួកគេ។ សម័យកាលមុនការមកដល់របស់អឺរ៉ុបនេះ ត្រូវបានគេហៅតាមឈ្មោះផ្សេងៗថា សម័យមុនអេស្ប៉ាញ (pre-Hispanic) និងសម័យមុនកូឡុំប៊ី (pre-Columbian)។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប្រភព: Wikipedia
តាមវិគីភីឌា នៅសតវត្សរ៍ទី១៦ ការសញ្ជ័យរបស់អេស្ប៉ាញលើចក្រភពអាស្តេក បាននាំឱ្យមានការបង្កើតអាណានិគមថ្មីមួយ ដែលមានឈ្មោះថា នូវ៉ា អេស្ប៉ាញ (New Spain) ព្រមទាំងការណែនាំគ្រិស្តសាសនាចូលក្នុងតំបន់។ ការសញ្ជ័យនេះ បានបញ្ចប់អំណាចនៃចក្រភពអាស្តេក ហើយបានផ្លាស់ប្តូរទិសដៅនយោបាយ និងវប្បធម៌របស់តំបន់យ៉ាងជ្រៅ។
បន្ទាប់ពីការទទួលបានឯករាជ្យពីអេស្ប៉ាញក្នុងឆ្នាំ១៨២១ ម៉ិកស៊ិក បានប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាជាច្រើន រួមទាំងជម្លោះរវាងពួកមេខ្លាំង ដែលគេហៅថា កូឌីយ៉ូ (caudillos) សង្គ្រាមរវាងម៉ិកស៊ិក និងសហរដ្ឋអាមេរិក និងការលុកលុយរបស់បារាំង។
តាមវិគីភីឌា ក្រោយមកទៀត បដិវត្តន៍ម៉ិកស៊ិក បាននាំឱ្យមានការកើតឡើងនៃគណបក្សបដិវត្តន៍ស្ថាប័ន (PRI) ដែលបានក្លាយជាគណបក្សនយោបាយឈានមុខគេរបស់ប្រទេស រហូតដល់សម័យបច្ចុប្បន្ន។
សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌
ប្រភព: Wikipedia
តាមវិគីភីឌា ការពិសោធន៍លើការធ្វើជាតូបនីយកម្ម កំណែទម្រង់ និងគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ បាននាំឱ្យមានអ្វីដែលគេហៅថា អព្ភូតហេតុម៉ិកស៊ិក (Mexican miracle) នៅចន្លោះទសវត្សរ៍ ១៩៤០ ដល់ ១៩៧០។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ម៉ិកស៊ិក ត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយការចូលរួមក្នុង NAFTA ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ វិបត្តិរូបិយប័ណ្ណប៉េសូ និងសង្គ្រាមគ្រឿងញៀន។
ផ្នែកវប្បធម៌វិញ អរិយធម៌មេសូអាមេរិក បានបន្សល់ទុកប្រព័ន្ធសរសេររូបសញ្ញា ដែលកត់ត្រាប្រវត្តិនយោបាយ នៃការសញ្ជ័យ និងអ្នកគ្រប់គ្រង ជាកេរដំណែលដ៏សំខាន់។ ការណែនាំគ្រិស្តសាសនានៅសតវត្សរ៍ទី១៦ ក៏បានក្លាយជាចំណុចផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌ដ៏សំខាន់មួយផងដែរ។
ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន
ប្រភព: Wikipedia
តាមវិគីភីឌា គណបក្ស PRI បានបន្តដើរតួជាគណបក្សនយោបាយឈានមុខគេរបស់ប្រទេស រហូតដល់សម័យបច្ចុប្បន្ន។ ការចូលរួមក្នុង NAFTA នៅឆ្នាំ១៩៩៤ វិបត្តិរូបិយប័ណ្ណប៉េសូ និងសង្គ្រាមគ្រឿងញៀន គឺជាប្រធានបទដែលកំណត់លក្ខណៈម៉ិកស៊ិកសម័យទំនើប។
សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ប្រវត្តិសាស្ត្រម៉ិកស៊ិក មានសារៈសំខាន់ ព្រោះវាបង្ហាញពីផ្លូវរបស់ប្រទេសមួយ ដែលចេញពីអរិយធម៌បុរាណ ឆ្លងកាត់អាណានិគម ឯករាជ្យ និងបដិវត្តន៍ រហូតដល់បញ្ហាសម័យទំនើប ដូចជា សង្គ្រាមគ្រឿងញៀន និងការធ្វើសមាហរណកម្មសេដ្ឋកិច្ចក្នុងតំបន់អាមេរិកខាងជើង។ ព័ត៌មានអំពីម៉ិកស៊ិក នៅតែបន្តលេចឡើងជាញឹកញាប់នៅក្នុងព័ត៌មានអន្តរជាតិអំពីពាណិជ្ជកម្ម និងសន្តិសុខ។