ប្រធានបទ Topic
សង្គ្រាមនៅមជ្ឈិមបូព៌ា
ទិដ្ឋភាពទូទៅ
ប្រភព: Wikipedia
តាមការចងក្រងរបស់វិគីភីឌា មជ្ឈិមបូព៌ាជាតំបន់ដែលប្រឈមនឹងជម្លោះប្រដាប់អាវុធជាច្រើនចាប់តាំងពីសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី១ (១៩១៤-១៩១៨) មក។ បញ្ជីនេះរួមបញ្ចូលតែជម្លោះដែលមានអ្នកស្លាប់យ៉ាងហោចណាស់ ១០០នាក់ ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជា«ជម្លោះទំនើប»។ តំបន់នេះមានសារៈសំខាន់ជាយុទ្ធសាស្ត្រដោយសារធនធានប្រេង ផ្លូវពាណិជ្ជកម្មសំខាន់ៗ និងភាពចម្រុះនៃក្រុមសាសនា។
យោងតាមវិគីភីឌា «មជ្ឈិមបូព៌ា» ត្រូវបានកំណត់ជាប្រពៃណីថាជាតំបន់មានដូចជា តំបន់មេសូប៉ូតាមី លីវ៉ាន អេហ្ស៊ីប និងតំបន់ជុំវិញដូចជាអារ៉ាប់ អាណាតូលី និងអ៊ីរ៉ង់។ បច្ចុប្បន្ន តំបន់នេះលាតសន្ធឹងពីអេហ្ស៊ីប តួកគី និងស៊ីប នៅភាគខាងលិច រហូតដល់អ៊ីរ៉ង់ និងឈូងសមុទ្រពែក្សនៅភាគខាងកើត និងពីតួកគីនិងអ៊ីរ៉ង់នៅភាគខាងជើង រហូតដល់យេមែន និងអូម៉ង់នៅភាគខាងត្បូង។
ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន
មជ្ឈិមបូព៌ាមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រភ្ជាប់ទ្វីបអាស៊ី អាហ្វ្រិក និងអឺរ៉ុប។ តំបន់នេះមានផ្ទៃដីពាក់កណ្តាលវាលខ្សាច់ តែក៏មានតំបន់មានជីជាតិតាមដងទន្លេធំៗដូចជា ទន្លេអឺប្រាត និងទន្លេទីហ្គីស។ ឈូងសមុទ្រពែក្ស និងព្រែកជីកស៊ុយអេ ជាផ្លូវទឹកយុទ្ធសាស្ត្រសម្រាប់ដឹកប្រេងទៅកាន់ទីផ្សារពិភពលោក។
ប្រជាជនក្នុងតំបន់មានភាពចម្រុះជាតិពន្ធុ រួមមាន អារ៉ាប់ ពែក្ស តួក ឃឺដ ជនជាតិជ្វីស និងក្រុមផ្សេងៗទៀត។ ខាងសាសនាវិញ សាសនាឥស្លាមជាសាសនាធំ ដោយមាននិកាយស៊ុននី និងស៊ីអ៊ីត ហើយក៏មានគ្រិស្តសាសនា និងជ្វីសសាសនាផងដែរ។ ភាពចម្រុះនេះ រួមផ្សំនឹងការបែងចែកព្រំដែនក្រោយអាណានិគម បានក្លាយជាដើមហេតុនៃជម្លោះជាច្រើន ដូចបានកត់ត្រាក្នុងបញ្ជីវិគីភីឌា។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
វិគីភីឌាចាប់ផ្តើមរាយបញ្ជីពីសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ដែលនាំឱ្យការដួលរលំនៃចក្រភពអូតូម៉ង់ និងការបង្កើតឡើងរដ្ឋថ្មីៗក្រោមប្រព័ន្ធអាណត្តិបារាំង និងអង់គ្លេស។ ព្រំដែនដែលគូសដោយមិនគិតពីអំបូរជនជាតិ បានបន្សល់ទុកនូវជម្លោះព្រំដែន និងសាសនារហូតដល់សព្វថ្ងៃ។
ក្នុងចំណោមជម្លោះធំៗដែលបានកើតឡើងមានដូចជា៖ សង្គ្រាមអារ៉ាប់-អ៊ីស្រាអែល ឆ្នាំ១៩៤៨ ឆ្នាំ១៩៦៧ (សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ) និងឆ្នាំ១៩៧៣ (សង្គ្រាមយ៉ុមគីបួរ) ដែលបានបង្កឱ្យមានជនភៀសខ្លួនប៉ាឡេស្ទីនរាប់លាននាក់។ សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់-អ៊ីរ៉ាក់ (១៩៨០-១៩៨៨) បណ្តាលឱ្យមនុស្សស្លាប់ជាង ១លាននាក់។ សង្គ្រាមឈូងសមុទ្រឆ្នាំ១៩៩១ និងការឈ្លានពានអ៊ីរ៉ាក់ឆ្នាំ២០០៣ ដឹកនាំដោយសហរដ្ឋអាមេរិក បានធ្វើឱ្យប្រទេសនេះរងការបំផ្លិចបំផ្លាញយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។
ចាប់ពីឆ្នាំ២០១១មក របត់នៃបាតុកម្ម«និទាឃរដូវអារ៉ាប់» បានបញ្ឆេះឱ្យមានសង្គ្រាមស៊ីវិលនៅស៊ីរី លីប៊ី និងយេមែន។ សង្គ្រាមស៊ីរីបានសម្លាប់មនុស្សជាង ៥០០.០០០នាក់ និងបង្កជនភៀសខ្លួនជាង ១០លាននាក់។ ក្រុមរដ្ឋអ៊ីស្លាម (ISIS) បានលេចរូបរាងនិងប្រព្រឹត្តអំពើហិង្សាយ៉ាងសាហាវនៅក្នុងតំបន់។ យោងតាមវិគីភីឌា ជម្លោះទាំងអស់នេះបានបណ្តាលឱ្យមានអ្នកស្លាប់សរុបរាប់លាននាក់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩១៤។
សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌
សង្គ្រាមជាបន្តបន្ទាប់បានបំផ្លាញសេដ្ឋកិច្ចនៃបណ្តាប្រទេសក្នុងតំបន់។ ប្រទេសដែលពឹងផ្អែកលើប្រេងដូចជា អ៊ីរ៉ាក់ លីប៊ី និងស៊ីរី បានបាត់បង់ផលិតកម្មយ៉ាងច្រើន។ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗ រួមទាំងសាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ ត្រូវបានបំផ្លាញ។ វិបត្តិជនភៀសខ្លួនបានបង្កបន្ទុកសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធំដល់ប្រទេសជិតខាង និងទ្វីបអឺរ៉ុប។
ខាងវប្បធម៌វិញ ជម្លោះបានបំផ្លាញបេតិកភណ្ឌពិភពលោកជាច្រើន។ ទីក្រុងបុរាណប៉ាល់មីរ៉ានៅស៊ីរី ត្រូវបានក្រុមជីហាតបំផ្លាញ។ សារមន្ទីរ និងបណ្ណាល័យនៅទីក្រុងបាកដាដ ក៏រងការខូចខាតដែរ។ លើសពីនេះ សង្គ្រាមបានធ្វើឱ្យការបែងចែកនិកាយសាសនាកាន់តែស៊ីជម្រៅ និងបានបង្កឱ្យមានការរើសអើងជនជាតិភាគតិច ដូចមានរាយការណ៍ក្នុងបញ្ជីវិគីភីឌា។
ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន
បច្ចុប្បន្ននេះ មជ្ឈិមបូព៌ានៅតែជាតំបន់ក្តៅគគុកដោយសារជម្លោះដែលកំពុងបន្ត។ សង្គ្រាមស៊ីរី និងសង្គ្រាមយេមែននៅតែមិនទាន់រកឃើញដំណោះស្រាយ។ ភាពតានតឹងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងប៉ាឡេស្ទីនបន្តផ្ទុះឡើង។ មហាអំណាចដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក រុស្ស៊ី និងចិន មានការជាប់ពាក់ព័ន្ធតាមរយៈការគាំទ្រភាគីសង្គ្រាម និងការប្រកួតប្រជែងឥទ្ធិពល។ តាមវិគីភីឌា បញ្ជីជម្លោះថ្មីៗនៅតែបន្ថែម ដែលបង្ហាញថាស្ថានភាពនៅតែផុយស្រួយ។
សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការវិវត្តនៅមជ្ឈិមបូព៌ាអាចជះឥទ្ធិពលដោយប្រយោលតាមរយៈការប្រែប្រួលថ្លៃប្រេង និងឥទ្ធិពលនយោបាយសកល។ ក្រៅពីនេះ ប្រទេសកម្ពុជាធ្លាប់បានបញ្ជូនកងកម្លាំងរក្សាសន្តិភាពទៅកាន់តំបន់មួយចំនួនក្រោមដំបូលអង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលធ្វើឱ្យសន្តិភាពនៅតំបន់នេះក្លាយជាប្រយោជន៍រួម។