ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ព្រះសង្ឃ (ឬអ្នកបួស) គឺជាបុរសម្នាក់ដែលជាសមាជិកនៃក្រុមសាសនាមួយ ហើយរស់នៅក្នុងវត្តអារាម ឬមនោរម្យ (monastery)។ ព្រះសង្ឃជាទូទៅចំណាយជីវិតលើការសូត្រធម៌ ការធ្វើសមាធិ និងការពិចារណាខាងវិញ្ញាណ។ គោលគំនិតនេះមានប្រភពតាំងពីសម័យបុរាណ ហើយអាចរកឃើញក្នុងសាសនាជាច្រើន រួមមាន ព្រះពុទ្ធសាសនា គ្រិស្តសាសនា ជិនសាសនា និងសាសនាដទៃទៀត។ នៅក្នុងវប្បធម៌ខ្មែរ ព្រះសង្ឃគឺជាស្ថាប័នគោរពមួយដែលបានផ្សារភ្ជាប់យ៉ាងស៊ីជម្រៅជាមួយប្រវត្តិសាស្ត្រ និងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាជន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ការរស់នៅជាព្រះសង្ឃមានវត្តមានស្ទើរតែគ្រប់ទ្វីប ប៉ុន្តែការប្រមូលផ្តុំធំជាងគេគឺនៅអាស៊ី។ ព្រះសង្ឃព្រះពុទ្ធសាសនាមានច្រើននៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (ដូចជា កម្ពុជា ថៃ ឡាវ មីយ៉ាន់ម៉ា) អាស៊ីខាងត្បូង (ស្រីលង្កា) និងអាស៊ីខាងកើត (ចិន ជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង)។ ប្រពៃណីព្រះសង្ឃនៅកម្ពុជាជាប្រពៃណីថេរវាទ ដែលព្រះសង្ឃត្រូវគោរពតាមវិន័យយ៉ាងតឹងរឹង។ នៅអឺរ៉ុប និងអាមេរិក ព្រះសង្ឃគ្រិស្តសាសនាមាននៅវត្តអារាមកាតូលិក គ្រិស្តអូស្សូដក់ និងនិកាយផ្សេងៗ ដែលភាគច្រើនប្រតិបត្តិតាមច្បាប់របស់សន្ត ប៊េណេឌីក ឬច្បាប់នៃក្រុមសង្ឃផ្សេងៗ។ ចំនួនព្រះសង្ឃសរុបនៅទូទាំងពិភពលោកត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាមានរាប់លាននាក់ ទោះបីជាតួលេខជាក់លាក់ពិបាកកំណត់ដោយសារភាពខុសគ្នានៃនិយមន័យ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ប្រពៃណីព្រះសង្ឃមានដើមកំណើតយូរលង់ណាស់មកហើយ។ នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ការបួសបានចាប់ផ្តើមឡើងតាំងពីសម័យព្រះពុទ្ធគង់នៅ ប្រមាណ ៥០០ ឆ្នាំមុនគ្រិស្តសករាជ។ ព្រះពុទ្ធអង្គបានបង្កើតគោលការណ៍សង្ឃ (Sangha) និងវិន័យ (Vinaya) ដើម្បីរៀបចំជីវិតរបស់សមាជិក។ បន្ទាប់មក សង្ឃបានរីកចម្រើនទៅដល់ប្រទេសស្រីលង្កា និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ តាមរយៈការផ្សព្វផ្សាយពីព្រះបាទអសោក។ នៅកម្ពុជា ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទបានចូលមកដល់ប្រហែលសតវត្សរ៍ទី៣ ហើយបានក្លាយជាសាសនាផ្លូវការតាំងពីសម័យអង្គរ។ ព្រះសង្ឃបានដើរតួសំខាន់ក្នុងការបកប្រែគម្ពីរព្រះត្រៃបិតកពីបាលីទៅជាភាសាខ្មែរ និងក្នុងការអប់រំប្រជាជន។

នៅខាងគ្រិស្តសាសនា ការបួសជាព្រះសង្ឃបានកើតឡើងនៅសតវត្សរ៍ទី៣ នៅវាលខ្សាច់អេហ្ស៊ីប ដោយពួកឥសីដូចជាសន្ត អានតូនី។ បន្ទាប់មក សន្ត ប៊េណេឌីកបានសរសេរច្បាប់ដ៏សំខាន់នៅសតវត្សរ៍ទី៦ ដែលបានក្លាយជាគ្រឹះសម្រាប់វត្តអារាមរាប់ពាន់នៅអឺរ៉ុបមជ្ឈឹមសម័យ។ ចំណែកជិនសាសនា ព្រះសង្ឃ (អាចារ្យ) បានអនុវត្តការមិនកាន់កាប់ទ្រព្យ និងការធ្វើសមាធិយ៉ាងខ្លាំង តាំងពីសតវត្សរ៍ទី៦ មុនគ.ស.។ ប្រពៃណីនីមួយៗទាំងនេះបានបន្សល់ទុកនូវកេរដំណែលដ៏ធំធេងដល់មនុស្សជាតិ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចនៃជីវិតព្រះសង្ឃជាទូទៅពឹងផ្អែកលើការឧបត្ថម្ភពីសហគមន៍គ្រហស្ថ។ នៅកម្ពុជា និងប្រទេសថេរវាទដទៃ ព្រះសង្ឃមិនអាចដាំដំណាំ ឬរកប្រាក់ដោយខ្លួនឯងបានទេ (តាមវិន័យ) ហើយត្រូវពឹងលើការបិណ្ឌបាតប្រចាំថ្ងៃ និងការបរិច្ចាគបច្ច័យពីពុទ្ធបរិស័ទ។ ការធ្វើបុណ្យតាមវត្តអារាម និងការផ្តល់ចង្ហាន់ដល់ព្រះសង្ឃ គឺជាទម្លាប់ដ៏រឹងមាំដែលបង្កើតឱ្យមានចរន្តសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុក។ នៅមជ្ឈឹមសម័យអឺរ៉ុប វត្តអារាមគ្រិស្តសាសនាបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលកសិកម្ម និងពាណិជ្ជកម្ម ដែលបានផលិតស្រាបៀរ ស្រាទំពាំងបាយជូរ និងផលិតផលសិប្បកម្មផ្សេងៗ។

ខាងវប្បធម៌ ព្រះសង្ឃមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការថែរក្សាចំណេះដឹង។ នៅសម័យបុរាណ វត្តអារាមជាបណ្ណាល័យ និងសាលារៀន ដែលព្រះសង្ឃបានចម្លងគម្ពីរ និងបង្រៀនអក្សរសាស្ត្រ។ នៅកម្ពុជា វត្តអារាមជាទីដែលកុមាររៀនអាន សរសេរ និងសិក្សាធម៌ និងវិន័យ។ ព្រះសង្ឃជាន់ខ្ពស់ដូចជាសម្តេចព្រះមហាសង្ឃរាជ មានតួនាទីដឹកនាំក្រុមសង្ឃទូទាំងប្រទេស និងជានិមិត្តរូបនៃឯកភាពសាសនា។ បច្ចុប្បន្ន សាលាបាលី និងពុទ្ធិកមហាវិទ្យាល័យបន្តអប់រំព្រះសង្ឃជំនាន់ថ្មី។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងសតវត្សរ៍ទី២១ ព្រះសង្ឃនៅតែមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំង ជាពិសេសនៅក្នុងប្រទេសដែលមានប្រជាជនកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាច្រើនដូចជាកម្ពុជា។ តួនាទីរបស់ព្រះសង្ឃពុំត្រឹមតែជាអ្នកបង្រៀនធម៌ទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជាអ្នកដឹកនាំសហគមន៍ អ្នកផ្សះផ្សាជម្លោះ និងអ្នកផ្តួចផ្តើមសកម្មភាពសង្គមផ្សេងៗទៀត។ នៅកម្ពុជា បន្ទាប់ពីសម័យខ្មែរក្រហម ការស្តារឡើងវិញនៃសង្ឃ និងវត្តអារាមបានដើរតួសំខាន់ក្នុងការព្យាបាលសង្គម និងការកសាងសន្តិភាព។ ព្រះសង្ឃជាច្រើនបានចូលរួមក្នុងការអភិរក្សប្រាសាទ និងសម្បត្តិវប្បធម៌ ដូចជាប្រាសាទអង្គរវត្ត និងប្រាសាទដទៃទៀត។

ពិធីបុណ្យប្រចាំឆ្នាំដូចជាពិធីបុណ្យកាន់បិណ្ឌ (Pchum Ben) និងពិធីបុណ្យកឋិនទាន (Kathina) គឺជាឱកាសដែលព្រះសង្ឃមានតួនាទីស្នូល ហើយប្រជាជនគ្រហស្ថបានចូលរួមធ្វើបុណ្យយ៉ាងអធិកអធម។ លើសពីនេះ នៅទូទាំងពិភពលោក មានការចាប់អារម្មណ៍កើនឡើងទៅលើការធ្វើសមាធិតាមបែបព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលព្រះសង្ឃជាគ្រូបង្រៀន។ ចលនាព្រះសង្ឃក្នុងការការពារព្រៃឈើ និងបរិស្ថាននៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ក៏បានបង្ហាញពីតួនាទីថ្មីនៃព្រះសង្ឃក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាទំនើបផងដែរ។