ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

លទ្ធិម៉ូណូថេលីស៊ឹម (Monothelitism) ឬហៅម្យ៉ាងទៀតថា Monotheletism គឺជាគោលលទ្ធិខាងទេវវិទ្យាគ្រិស្ត ដែលត្រូវបានស្នើឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៧ ប៉ុន្តែនៅទីបំផុតត្រូវបានច្រានចោល និងថ្កោលទោសថាជាទស្សនៈខុសឆ្គង (heresy) ដោយក្រុមប្រឹក្សា Lateran នៅឆ្នាំ៦៤៩ និងដោយក្រុមប្រឹក្សាសាសនាចក្រទីបីនៃទីក្រុងកុងស្តង់ទីណូប (Third Council of Constantinople) នៅឆ្នាំ៦៨០ ដល់ ៦៨១។ នេះបើយោងតាមឯកសាររបស់ Wikipedia ស្តីពីប្រធានបទនេះ។

ខ្លឹមសារស្នូលនៃលទ្ធិនេះគឺថា ព្រះគ្រិស្តមានព្រះឆន្ទៈ (will) តែមួយប៉ុណ្ណោះ។ ទីតាំងនេះផ្ទុយពីលទ្ធិ dyothelitism ដែលចាត់ថា ព្រះគ្រិស្តមានព្រះឆន្ទៈពីរ ហើយតាម Wikipedia គឺជាគោលលទ្ធិដែលនិកាយគ្រិស្តសាសនាភាគច្រើនទទួលយក។ ដោយសារតែលទ្ធិនេះត្រូវបានថ្កោលទោសជាផ្លូវការ វាបានក្លាយជាករណីប្រវត្តិសាស្ត្រសំខាន់មួយសម្រាប់ការសិក្សាអំពីរបៀបដែលគោលលទ្ធិនៃសាសនាគ្រិស្តត្រូវបានកំណត់ និងការពារដោយក្រុមប្រឹក្សាសាសនាចក្រ។

បរិបទ និងតួអង្គសំខាន់

ប្រភព: Wikipedia

លទ្ធិម៉ូណូថេលីស៊ឹមបានកើតឡើងនៅក្នុងបរិបទនយោបាយ និងសាសនានៃចក្រភពប៊ីហ្សង់តាំង ក្នុងសតវត្សរ៍ទី៧។ តាមការពណ៌នានៃឯកសាររូបភាពដែលភ្ជាប់ជាមួយឯកសារយោងរបស់ Wikipedia ព្រះចៅអធិរាជ Heraclius ដែលបានយកជ័យជម្នះលើស្តេចពែរស៊ី Khosrau II មានបំណងរក្សាភាពចុះសម្រុងផ្ទៃក្នុងចក្រភពរបស់ព្រះអង្គ ហើយបំណងនោះហើយដែលនាំឱ្យព្រះអង្គអនុម័តលទ្ធិនេះ។

ក្រោយមកទៀត ព្រះចៅអធិរាជ Constantine IV គឺជាអ្នកកោះប្រជុំក្រុមប្រឹក្សាសាសនាចក្រទីប្រាំមួយ (Sixth Ecumenical Council) ដែលជាក្រុមប្រឹក្សាបានថ្កោលទោសលទ្ធិម៉ូណូថេលីស៊ឹម។ រីឯសម្តេចប៉ាប Honorius I ក៏ជាតួអង្គមួយដែលឈ្មោះត្រូវបានភ្ជាប់ទៅនឹងជម្លោះអំពីព្រះឆន្ទៈរបស់ព្រះគ្រិស្តនេះដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការជជែកវែកញែកអំពីធម្មជាតិរបស់ព្រះគ្រិស្ត បានបង្កឱ្យមានភាពចម្រូងចម្រាសក្នុងសាសនាចក្រអស់រយៈពេលជាច្រើនសតវត្សរ៍។ នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៧ លទ្ធិម៉ូណូថេលីស៊ឹមត្រូវបានលើកឡើង ហើយត្រូវបានអនុម័តដោយព្រះចៅអធិរាជ Heraclius ដែលសង្ឃឹមថានឹងរក្សាភាពចុះសម្រុងផ្ទៃក្នុងចក្រភព។ ប៉ុន្តែនៅទីបំផុត លទ្ធិនេះមិនត្រូវបានទទួលយកជាផ្លូវការទេ។

នៅឆ្នាំ៦៤៩ ក្រុមប្រឹក្សា Lateran បានច្រានចោល និងថ្កោលទោសលទ្ធិម៉ូណូថេលីស៊ឹមថាជាទស្សនៈខុសឆ្គង។ បន្ទាប់មក នៅឆ្នាំ៦៨០ ដល់ ៦៨១ ក្រុមប្រឹក្សាសាសនាចក្រទីបីនៃទីក្រុងកុងស្តង់ទីណូប ដែលត្រូវបានកោះប្រជុំដោយព្រះចៅអធិរាជ Constantine IV ក៏បានថ្កោលទោសលទ្ធិនេះជាផ្លូវការផងដែរ។ តាម Wikipedia ក្រុមប្រឹក្សានេះត្រូវបានស្គាល់ផងដែរថាជាក្រុមប្រឹក្សាសាសនាចក្រទីប្រាំមួយ (Sixth Ecumenical Council)។

ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ទីតាំងផ្លូវការរបស់សាសនាចក្រគ្រិស្តចំពោះប្រធានបទនេះ គឺការបដិសេធលទ្ធិម៉ូណូថេលីស៊ឹម ហើយការទទួលយកលទ្ធិ dyothelitism ដែលចាត់ថាព្រះគ្រិស្តមានព្រះឆន្ទៈពីរ។

មរតកខាងគោលលទ្ធិ និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia លទ្ធិ dyothelitism ដែលចាត់ថាព្រះគ្រិស្តមានព្រះឆន្ទៈពីរ គឺជាគោលលទ្ធិដែលនិកាយគ្រិស្តសាសនាភាគច្រើនទទួលយករហូតដល់សព្វថ្ងៃ ខណៈលទ្ធិម៉ូណូថេលីស៊ឹមត្រូវបានចាត់ទុកជាទស្សនៈខុសឆ្គង ហើយត្រូវបានច្រានចេញពីប្រពៃណីជំនឿផ្លូវការរបស់សាសនាចក្រ។

ករណីនេះក៏រំលេចឱ្យឃើញតួនាទីរបស់ព្រះចៅអធិរាជក្នុងជម្លោះគោលលទ្ធិផងដែរ ពោលគឺ Heraclius ជាអ្នកអនុម័តលទ្ធិនេះ ហើយ Constantine IV ជាអ្នកកោះប្រជុំក្រុមប្រឹក្សាដែលថ្កោលទោសវា។ ដូច្នេះ លទ្ធិម៉ូណូថេលីស៊ឹមមិនត្រឹមតែជាបញ្ហាខាងជំនឿប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏មានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធនឹងនយោបាយនៃចក្រភពផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សព្វថ្ងៃនេះ លទ្ធិម៉ូណូថេលីស៊ឹមលែងត្រូវបានទទួលយកជាគោលលទ្ធិផ្លូវការនៅក្នុងនិកាយគ្រិស្តសាសនាភាគច្រើនទេ ពោលគឺនិកាយទាំងនោះបន្តកាន់លទ្ធិ dyothelitism ដូចដែល Wikipedia បានរៀបរាប់។ ការសម្រេចរបស់ក្រុមប្រឹក្សា Lateran និងក្រុមប្រឹក្សាសាសនាចក្រទីបីនៃទីក្រុងកុងស្តង់ទីណូប នៅតែជាឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រដែលគេយោងដល់ក្នុងការសិក្សាអំពីសាសនាគ្រិស្ត។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរទាំងនៅក្នុងប្រទេស និងនៅក្រៅប្រទេស ការយល់ដឹងអំពីជម្លោះគោលលទ្ធិបែបនេះ អាចផ្តល់បរិបទសម្រាប់ការអានព័ត៌មានអន្តរជាតិអំពីសាសនាគ្រិស្ត រួមទាំងការប្រជុំរបស់ក្រុមប្រឹក្សាសាសនាចក្រ ការសម្រេចគោលលទ្ធិ និងទំនាក់ទំនងរវាងសាសនាចក្រ និងរដ្ឋ។ ជារួម លទ្ធិម៉ូណូថេលីស៊ឹមគឺជាឧទាហរណ៍មួយដែលបង្ហាញថា ការជជែកវែកញែកខាងទេវវិទ្យានៅក្នុងអតីតកាល បានបន្សល់ឥទ្ធិពលដល់ជំនឿ និងស្ថាប័នសាសនារហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។