ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ណាក់បា (Nakba) ដែលមានន័យថា «គ្រោះមហន្តរាយ» ជាភាសាអារ៉ាប់ គឺជាការបោសសំអាតជនជាតិ (Ethnic Cleansing) លើជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនដោយក្រុមស៊ីយ៉ូនីស (Zionists) ដែលបានបង្ខំឲ្យពួកគេចាកចេញ ដកហូតដីធ្លី ទ្រព្យសម្បត្តិ និងបំផ្លាញសង្គមប៉ាឡេស្ទីន។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះកើតឡើងក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨ នៅពេលដែលក្រុមស៊ីយ៉ូនីសបានបង្អាក់ប្រជាជននៅក្នុងដែនដីប៉ាឡេស្ទីនក្រោមអាណាព្យាបាលអង់គ្លេស ហើយបានប្រកាសបង្កើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល។

វិគីភីឌាក៏បានរៀបរាប់ថា ណាក់បាមិនមែនគ្រាន់តែជាព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រមួយប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីពណ៌នាអំពីការបៀតបៀន និងការបង្ខំចាកចេញជាបន្តនៃជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនដោយអ៊ីស្រាអែល។ រួមមានការបំបែកសង្គមប៉ាឡេស្ទីន និងការបដិសេធសិទ្ធិវិលត្រឡប់របស់ជនភៀសខ្លួនប៉ាឡេស្ទីន និងកូនចៅរបស់ពួកគេ។ នៅក្នុងបរិបទសិទ្ធិមនុស្សសកល ណាក់បាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាឧទាហរណ៍ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរនៃការបណ្ដេញជនជាតិ និងការបំពានសិទ្ធិជាមូលដ្ឋាន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ដែនដីប៉ាឡេស្ទីនក្រោមអាណាព្យាបាលអង់គ្លេស (British Mandate) មានទីតាំងនៅចន្លោះសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ និងទន្លេយ័រដាន់ ដែលសម្បូរទៅដោយដីកសិកម្ម និងមានសារៈសំខាន់ខាងយុទ្ធសាស្ត្រ។ មុនឆ្នាំ១៩៤៨ តំបន់នេះមានប្រជាជនភាគច្រើនជាជនជាតិប៉ាឡេស្ទីន (អារ៉ាប់) រួមជាមួយនឹងជនជាតិជ្វីហ្វ (Jewish) មួយចំនួនតូច។ យោងតាមវិគីភីឌា ក្នុងសង្គ្រាមឆ្នាំ១៩៤៨ ក្រុមស៊ីយ៉ូនីសបានបង្អាក់ប្រជាជនចេញពីទឹកដីជាច្រើននៅប៉ាឡេស្ទីន។

ការបង្ខំចាកចេញដ៏ធំនេះបណ្តាលឲ្យជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនរាប់រយពាន់នាក់ក្លាយជាជនភៀសខ្លួន ហើយភូមិជាច្រើនត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញ ឬកាន់កាប់។ តំបន់ដែលរងផលប៉ះពាល់ខ្លាំងរួមមានទីក្រុងឆ្នេរសមុទ្រ និងតំបន់វាលស្រូវនៅប៉ាឡេស្ទីនភាគខាងលិច។ បច្ចុប្បន្ន ជនភៀសខ្លួនប៉ាឡេស្ទីន និងកូនចៅរបស់ពួកគេមានចំនួនរាប់លាននាក់ ដែលរស់នៅក្នុងជំរំជនភៀសខ្លួននៅតំបន់វេសប៊ែង (West Bank) ហ្គាហ្សា ហ្សកដានី លីបង់ និងស៊ីរី។ ស្ថានភាពរបស់ពួកគេនៅតែជាបញ្ហាមិនទាន់ដោះស្រាយរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ឫសគល់នៃណាក់បាអាចត្រូវបានតាមដានទៅដល់ចលនាស៊ីយ៉ូនីសនៅចុងសតវត្សរ៍ទី១៩ ដែលមានគោលបំណងបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន។ ក្រោយសេចក្តីប្រកាសបាលហ្វួ (Balfour Declaration) ឆ្នាំ១៩១៧ ដោយរដ្ឋាភិបាលអង់គ្លេស ការធ្វើអន្តោប្រវេសន៍របស់ជនជាតិជ្វីហ្វទៅកាន់ប៉ាឡេស្ទីនបានកើនឡើង។ នៅឆ្នាំ១៩៤៧ អង្គការសហប្រជាជាតិបានអនុម័តផែនការបែងចែកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនជាពីររដ្ឋ គឺមួយសម្រាប់ជនជាតិជ្វីហ្វ និងមួយសម្រាប់ជនជាតិអារ៉ាប់ ដោយក្រុងយេរូសាឡឹមស្ថិតក្រោមអាណត្តិអន្តរជាតិ។ ភាគីជ្វីហ្វបានទទួលយក ប៉ុន្តែភាគីអារ៉ាប់បានបដិសេធ។

បន្ទាប់ពីអង់គ្លេសដកទ័ពនៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨ ក្រុមជ្វីហ្វស៊ីយ៉ូនីសបានប្រកាសបង្កើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលនៅថ្ងៃទី១៤ ឧសភា។ សង្គ្រាមរវាងអ៊ីស្រាអែល និងបណ្តារដ្ឋអារ៉ាប់ជិតខាងបានផ្ទុះឡើង។ ក្នុងសមរភូមិ កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលបានចាប់យកទឹកដីដែលលើសពីការកំណត់នៃផែនការបែងចែករបស់អ.ស.ប. យោងតាមវិគីភីឌា វាជាពេលនេះហើយដែលក្រុមស៊ីយ៉ូនីសបានបង្អាក់ប្រជាជននៅទឹកដីមួយចំនួន ហើយបានប្រកាសបង្កើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល។ ជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនជាច្រើនត្រូវបានបង្ខំឲ្យចាកចេញពីផ្ទះសម្បែងរបស់ខ្លួនដោយការវាយប្រហារ និងការភ័យខ្លាច។

ក្រោយសង្គ្រាម អ៊ីស្រាអែលបានបង្រួបបង្រួមការគ្រប់គ្រងលើទឹកដីភាគច្រើន ហើយសង្គមប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបានបំបែកជាផ្នែកៗ។ ជនភៀសខ្លួនត្រូវបានហាមឃាត់មិនឲ្យវិលត្រឡប់ទៅទឹកដីកំណើតវិញ ហើយការបដិសេធសិទ្ធិវិលត្រឡប់នេះបានក្លាយជាបញ្ហាកណ្តាលនៃជម្លោះអ៊ីស្រាអែល-ប៉ាឡេស្ទីនរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ណាក់បាមិនត្រឹមតែជាមហន្តរាយមនុស្សធម៌ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាការបាត់បង់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌យ៉ាងធំធេងផងដែរ។ វិគីភីឌារៀបរាប់ថា ណាក់បារួមបញ្ចូលការដកហូតដីធ្លី ទ្រព្យសម្បត្តិ និងរបស់របរផ្សេងៗរបស់ជនជាតិប៉ាឡេស្ទីន។ ដីកសិកម្ម សួនច្បារ និងអាជីវកម្មជាច្រើនត្រូវបានរឹបអូស ដែលបណ្តាលឲ្យម្ចាស់ដើមបាត់បង់ប្រភពចំណូល និងមធ្យោបាយចិញ្ចឹមជីវិត។ ជាលទ្ធផល ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនជាច្រើនបានធ្លាក់ចូលក្នុងភាពក្រីក្រ ហើយពឹងផ្អែកលើជំនួយមនុស្សធម៌ពីអង្គការអន្តរជាតិ ជាពិសេសពីទីភ្នាក់ងារសង្គ្រោះ និងការងាររបស់អ.ស.ប. សម្រាប់ជនភៀសខ្លួនប៉ាឡេស្ទីន (UNRWA)។

ខាងវប្បធម៌ ណាក់បាបាននាំទៅដល់ការបំផ្លាញអត្តសញ្ញាណ និងមរតកប៉ាឡេស្ទីន។ វិគីភីឌាកត់សម្គាល់ថា មានការបង្ក្រាបវប្បធម៌ អត្តសញ្ញាណ សិទ្ធិនយោបាយ និងបំណងប្រជាជាតិរបស់ពួកគេ។ ភូមិនានាត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះ ហើយការរៀបរាប់អំពីប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបានគាបសង្កត់ជារឿយៗ។ ទោះយ៉ាងណា ជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនបានរក្សាការចងចាំអំពីណាក់បា ដោយប្រារព្ធទិវាណាក់បានៅថ្ងៃទី១៥ ឧសភា ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដែលជាថ្ងៃបន្ទាប់ពីការប្រកាសឯករាជ្យរបស់អ៊ីស្រាអែល។ សិល្បៈ អក្សរសិល្ប៍ និងភាពយន្តប៉ាឡេស្ទីនក៏បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីរបួសនៃណាក់បា និងក្តីស្រមៃវិលត្រឡប់ទៅកាន់ទឹកដីកំណើតផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ណាក់បាមិនមែនជាព្រឹត្តិការណ៍ដែលបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ១៩៤៨ នោះទេ។ យោងតាមវិគីភីឌា ពាក្យនេះក៏ត្រូវបានប្រើដើម្បីពណ៌នាអំពីការបៀតបៀន និងការបង្ខំចាកចេញជាបន្តរបស់ជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនដោយអ៊ីស្រាអែល។ សព្វថ្ងៃនេះ ជនភៀសខ្លួនប៉ាឡេស្ទីន និងកូនចៅរបស់ពួកគេនៅតែរស់នៅក្នុងជំរំ ដោយគ្មានសិទ្ធិវិលត្រឡប់ទៅទឹកដីកំណើតវិញ។ សិទ្ធិវិលត្រឡប់នេះគឺជាបញ្ហាស្នូលមួយក្នុងការចរចាសន្តិភាព។

ការកាន់កាប់ទឹកដីវេសប៊ែង ការពង្រីកការតាំងទីលំនៅរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វ (Settlements) និងសង្គ្រាមនៅហ្គាហ្សាក្នុងឆ្នាំ២០២៣-២០២៤ ត្រូវបានមនុស្សជាច្រើនចាត់ទុកថាជាការបន្តនៃណាក់បា។ ប្រធានបទនេះបានទទួលការចាប់អារម្មណ៍ពីសហគមន៍អន្តរជាតិ ជាពិសេសនៅក្នុងបរិបទនៃច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ និងយុត្តិធម៌សកល។ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ទិវាណាក់បានៅថ្ងៃទី១៥ ឧសភា ត្រូវបានប្រារព្ធឡើងដោយជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនទូទាំងពិភពលោក ដើម្បីរំឭកដល់ព្រឹត្តិការណ៍នេះ និងទាមទារសិទ្ធិវិលត្រឡប់។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ណាក់បាអាចជាកញ្ចក់ឆ្លុះបញ្ចាំងពីបញ្ហាជនភៀសខ្លួន ការបាត់បង់ទឹកដី និងការស្វែងរកយុត្តិធម៌ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធនឹងប្រវត្តិសាស្ត្រផ្ទាល់របស់កម្ពុជា។ ការយល់ដឹងអំពីណាក់បាជួយពង្រីកការយល់ដឹងអំពីជម្លោះអ៊ីស្រាអែល-ប៉ាឡេស្ទីន និងបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សទូទៅ។