ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ជនជាតិដើមអាមេរិកគឺជាប្រជាជនដើមនៃសហរដ្ឋអាមេរិក ជាពិសេសនៅតំបន់រដ្ឋចំនួន៤៨ និងតំបន់អាឡាស្កា។ ពាក្យនេះក៏អាចរួមបញ្ចូលជនជាតិអាមេរិកណាម្នាក់ដែលមានដើមកំណើតពីប្រជាជនដើមនៃអាមេរិកខាងជើង ឬអាមេរិកខាងត្បូងដែរ។ ការិយាល័យជំរឿនសហរដ្ឋអាមេរិកបោះពុម្ពទិន្នន័យអំពី "American Indians and Alaska Natives" ដោយកំណត់និយមន័យថាជាអ្នកដែលមានដើមកំណើតពីប្រជាជនដើមនៃអាមេរិកខាងជើងឬខាងត្បូង ហើយរក្សាទំនាក់ទំនងកុលសម្ព័ន្ធ ឬទំនាក់ទំនងសហគមន៍។ ប៉ុន្តែការិយាល័យនេះមិនរាប់បញ្ចូលពាក្យ "Native Americans" ឱ្យជាក់លាក់ទេ ដោយកត់សម្គាល់ថាពាក្យនេះអាចគ្របដណ្តប់ក្រុមទូលំទូលាយ ដូចជាជនជាតិដើមហាវ៉ៃ ដែលត្រូវបានតារាងដាច់ដោយឡែក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ផែនទីដែលគូរដោយអ្នកនរវិទ្យា Alfred Kroeber បង្ហាញពីតំបន់វប្បធម៌របស់ប្រជាជនដើមនៅអាមេរិកខាងជើងក្នុងសម័យមុនកូឡុំបឺស ដោយឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពចម្រុះភូមិសាស្ត្រ និងរបៀបរស់នៅ។ មុនពេលមានទំនាក់ទំនងជាមួយអឺរ៉ុប គ្រួសារភាសាជាច្រើនត្រូវបានចែកចាយនៅអាមេរិកខាងជើង រួមទាំងភាគខាងជើងម៉ិកស៊ិកផងដែរ។ ក្រោយមក ផែនទីរបស់ការិយាល័យជំរឿនឆ្នាំ២០០០ បានបង្ហាញទីតាំងរបស់ក្រុមជនជាតិដើមផ្សេងៗ រួមទាំងទីតាំងបម្រុងជនជាតិដើម (Indian reservations) ដោយរដ្ឋ Oklahoma ត្រូវបានគូសបញ្ជាក់ពណ៌ខៀវ ព្រោះធ្លាប់ជាទឹកដីឥណ្ឌា មុនពេលក្លាយជារដ្ឋក្នុងឆ្នាំ១៩០៧។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ផែនទីបង្ហាញទីតាំងប្រហាក់ប្រហែលនៃច្រករបៀងគ្មានទឹកកក និងការតាំងទីលំនៅរបស់ជនជាតិ Paleo-Indian ក្នុងសម័យវប្បធម៌ Clovis ដែលជាភស្តុតាងដំបូងនៃការធ្វើចំណាកស្រុកចូលទៅទ្វីបអាមេរិក។ ក្រោយមក សហគមន៍ខ្លះបានសាងសង់ស្នាដៃដីដូចជា Shriver Circle Earthworks និង Mound City Group ដែលមានអាយុកាលពីប្រហែលឆ្នាំ២០០មុនគ.ស. ដល់ប្រហែលឆ្នាំ៥០០គ.ស.។ នៅឆ្នាំ១៥៨៥ រូបគំនូរពណ៌ទឹករបស់ John White បានថតទុកក្បាច់រាំរបស់កុលសម្ព័ន្ធ Secotan នៅ North Carolina ហើយគំនូរ "The Discovery of America" ឆ្នាំ១៨៤៤ បង្ហាញរូបកូឡុំបឺស និងស្ត្រីជនជាតិដើម ដែលជានិមិត្តរូបនៃការប៉ះទង្គិចវប្បធម៌។

យោងតាម Wikipedia សម័យអាណានិគម និងការពង្រីកទឹកដីសហរដ្ឋអាមេរិក បាននាំឱ្យមានការបង្ខំជនជាតិដើមឱ្យផ្លាស់ទី និងការរំលាយវប្បធម៌។ សាលា Carlisle Indian Industrial School ដែលបង្កើតឡើងដោយ Richard Henry Pratt បានទទួលកុមារជាង ១០,០០០នាក់ មកពី ១៤០កុលសម្ព័ន្ធ ចាប់ពីឆ្នាំ១៨៧៩ ដល់ឆ្នាំ១៩១៨ ក្រោមបាវចនា "Kill the Indian, Save the Man" ដើម្បីលុបបំបាត់អត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ដើម។ ផ្លាកសញ្ញារើសអើង "no beer sold to Indians" នៅ Birney រដ្ឋ Montana ឆ្នាំ១៩៤១ និងការឃុំឃាំងមេដឹកនាំ Crow ប្រាំបីនាក់ នៅឆ្នាំ១៨៨៧ គឺជាឧទាហរណ៍នៃការរើសអើងនិងការគ្រប់គ្រងរបស់អាជ្ញាធរ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia សេដ្ឋកិច្ចរបស់សហគមន៍ជនជាតិដើមមួយចំនួនពឹងផ្អែកលើវិស័យល្បែងកាស៊ីណូ ដូចជាកាស៊ីណូ Sandia ដែលកាន់កាប់ដោយកុលសម្ព័ន្ធ Sandia Pueblo នៃរដ្ឋ New Mexico។ វប្បធម៌ប្រពៃណីមានភាពរស់រវើក ដូចជារបាំឥន្ទ្រីរបស់កុលសម្ព័ន្ធ Sac និង Fox ដែលលោក George Catlin គូរនៅប្រហែលឆ្នាំ១៨៤៥ របាំបាល់របស់ស្ត្រី និងការប្រមូលផ្តុំ Pow-Wow សម័យថ្មី ដូចជា Seafair Indian Days នៅ Seattle រដ្ឋ Washington។ ម្ហូបអាហារប្រពៃណីរួមមានពោត នំបុ័ងចៀន (frybread) អង្ករព្រៃ និងការបរបាញ់ដូចកុលសម្ព័ន្ធ Makah ដែលបានថតរូបជាមួយត្រីបាឡែននៅឆ្នាំ១៩១០។ ក្នុងវិស័យកីឡា Jim Thorpe បានឈ្នះមេដាយមាសអូឡាំពិកឆ្នាំ១៩១២ ក្នុងកីឡា pentathlon និង decathlon ហើយ Billy Mills បានឈ្នះការប្រណាំង ១០,០០០ម៉ែត្រ នៅអូឡាំពិកទីក្រុងតូក្យូឆ្នាំ១៩៦៤។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ការចូលរួមផ្នែកនយោបាយរបស់ជនជាតិដើមអាមេរិកបានកើនឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់។ Sharice Davids បានក្លាយជាស្ត្រីជនជាតិដើមអាមេរិកម្នាក់ក្នុងចំណោមពីរនាក់ដំបូងដែលជាប់ឆ្នោតចូលសភាតំណាងរាស្ត្រសហរដ្ឋអាមេរិក ចំណែក Mary Peltola គឺជាជនជាតិដើមអាឡាស្កាដំបូងដែលជាប់ឆ្នោតចូលសភាតំណាងរាស្ត្រ។ Deb Haaland គឺជាជនជាតិដើមអាមេរិកដំបូងគេដែលត្រូវបានតែងតាំងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ។ Ben Reifel នៃ South Dakota គឺជាសមាជិក Lakota តែម្នាក់គត់ដែលជាប់ឆ្នោតចូលសភាតំណាងរាស្ត្រ។ ទន្ទឹមនេះ ការតវ៉ាប្រឆាំងឈ្មោះក្រុមកីឡា Washington Redskins នៅ Minneapolis ខែវិច្ឆិកា២០១៤ និងការព្រួយបារម្ភពីអណ្តូងរ៉ែ uranium ដែលគេបោះបង់ចោលនៅជិតទឹកដីរបស់ពួកគេ បានបង្ហាញថាបញ្ហារបស់ជនជាតិដើមនៅតែជាប្រធានបទសកម្ម។ មានការបន្តបង្រៀនភាសា Cherokee នៅសាលាជ្រួតជ្រាប និងការខិតខំស្តារវប្បធម៌ឡើងវិញ ដែលអ្នកអាន KhmerPulse អាចតាមដាននៅក្នុងព័ត៌មានបន្តបន្ទាប់។