ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា នឺវ៉ា (Nerva) ជាអធិរាជនៃចក្រភពរ៉ូម ដែលបានសោយរាជ្យពីឆ្នាំ ៩៦ ដល់ឆ្នាំ ៩៨ នៃគ.ស.។ ព្រះអង្គបានឡើងសោយរាជ្យនៅពេលមានព្រះជន្មជិត ៦៦ ឆ្នាំ បន្ទាប់ពីបានបម្រើរាជការអធិរាជពេញមួយជីវិត ក្រោមរជ្ជកាលអធិរាជនេរ៉ូ និងអធិរាជជំនាន់បន្តបន្ទាប់នៃរាជវង្សហ្វ្លាវី។ ការឡើងកាន់អំណាចរបស់ព្រះអង្គបានបញ្ចប់រាជវង្សហ្វ្លាវី និងបើកផ្លូវឱ្យរាជវង្សថ្មីមួយ គឺរាជវង្សនឺវ៉ា–អង់តូនីនុស។

តាមវិគីភីឌា នឺវ៉ាត្រូវបានចាត់ទុកជាអធិរាជទីមួយក្នុងចំណោម "អធិរាជល្អទាំងប្រាំ" (Five Good Emperors)។ រជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គមានរយៈពេលតិចជាងពីរឆ្នាំ ប៉ុន្តែមានសារៈសំខាន់ជាដំណាក់កាលអន្តរកាល ព្រោះព្រះអង្គបានជ្រើសរើសត្រាហ្សាន (Trajan) ជាអ្នកស្នងរាជ្យ ដែលនាំឱ្យមានការផ្ទេរអំណាចដោយសន្តិភាព។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ព្រះនាមពេញរបស់នឺវ៉ាគឺ ម៉ាកុស កុកសេយូស នឺវ៉ា (Marcus Cocceius Nerva)។ តាមវិគីភីឌា ព្រះអង្គប្រសូតនៅថ្ងៃទី ៨ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ៣០ នៃគ.ស. នៅទីក្រុងណារនី (Narni) ក្នុងតំបន់អ៊ុមប្រ៊ី ប្រទេសអ៊ីតាលី ហើយសុគតនៅថ្ងៃទី ២៧ ខែមករា ឆ្នាំ ៩៨ នៃគ.ស. នៅទីក្រុងរ៉ូម។ ព្រះអង្គជាពលរដ្ឋរ៉ូម ដែលកើតក្នុងគ្រួសារព្រឹទ្ធាចារ្យដ៏ល្បីល្បាញ និងមានឥទ្ធិពលនយោបាយតាំងពីចុងសម័យសាធារណរដ្ឋរ៉ូមមក។

តាមវិគីភីឌា មុនពេលឡើងសោយរាជ្យ នឺវ៉ាធ្លាប់កាន់តំណែងជាសមាជិកព្រឹទ្ធសភា និងជាកុងស៊ូល (consul) ដែលជាតំណែងខ្ពស់ក្នុងរដ្ឋរ៉ូម។ ក្រោមរជ្ជកាលអធិរាជនេរ៉ូ ព្រះអង្គបានចូលរួមជួយបង្ហាញផែនការឃុបឃិតប្រឆាំងនឹងអធិរាជនេរ៉ូ (Pisonian conspiracy) ហើយក្រោយមកបានបន្តបម្រើរាជវង្សហ្វ្លាវី ដោយកាន់តំណែងកុងស៊ូលនៅឆ្នាំ ៧១ និងឆ្នាំ ៩០ នៃគ.ស.។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា បន្ទាប់ពីអធិរាជដូមីស៊ាន (Domitian) ដែលជាអធិរាជចុងក្រោយនៃរាជវង្សហ្វ្លាវីត្រូវបានធ្វើឃាតនៅថ្ងៃទី ១៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ៩៦ នៃគ.ស. ព្រឹទ្ធសភារ៉ូមបានជ្រើសរើសនឺវ៉ា ដែលជាព្រឹទ្ធាចារ្យវ័យចំណាស់ និងមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្អ ជាអធិរាជថ្មី។

តាមវិគីភីឌាដដែល ក្នុងរជ្ជកាលខ្លីរបស់ព្រះអង្គ នឺវ៉ាបានខិតខំស្តារទំនាក់ទំនងជាមួយព្រឹទ្ធសភាឡើងវិញ។ ព្រះអង្គបានដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយ ប្រគល់ទ្រព្យសម្បត្តិដែលត្រូវរឹបអូសវិញ និងបានស្បថថានឹងមិនសម្លាប់សមាជិកព្រឹទ្ធសភាណាមួយឡើយ។ ព្រះអង្គក៏បានបញ្ចប់ការសាងសង់ផូរ៉ូមនឺវ៉ា (Forum of Nerva) ដែលជាទីតាំងនៃប្រាសាទឧទ្ទិសដល់ព្រះនាងមីណឺវ៉ា។

តាមវិគីភីឌា អំណាចរបស់នឺវ៉ាបានរងការសាកល្បងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅឆ្នាំ ៩៧ នៅពេលកងអង្គរក្សរបស់អធិរាជ (Praetorian Guard) បានបះបោរ និងទាមទារឱ្យព្រះអង្គប្រគល់អ្នកដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការធ្វើឃាតដូមីស៊ាន។ ព្រះអង្គបានព្យាយាមទប់ទល់ជាមុន ប៉ុន្តែនៅទីបំផុតត្រូវព្រមតាមការទាមទារ ដែលធ្វើឱ្យអំណាច និងកិត្តិយសរបស់ព្រះអង្គចុះខ្សោយ។ នៅលើកាក់មាសក្នុងរជ្ជកាលព្រះអង្គ ពាក្យឡាតាំង "Concordia Exercituum" ជាមួយរូបដៃពីរចាប់គ្នាលើទង់កងទ័ព ជានិមិត្តរូបនៃការរួបរួមរវាងអធិរាជ និងកងទ័ពរ៉ូម។

តាមវិគីភីឌាដដែល ដើម្បីធានាស្ថិរភាពនៃការស្នងរាជ្យ នឺវ៉ាបានទទួលយកត្រាហ្សាន ដែលពេលនោះជាអភិបាលខេត្តហ្សឺម៉ានីខាងលើ ជាកូនចិញ្ចឹម និងជាអ្នកស្នងរាជ្យនៅចុងឆ្នាំ ៩៧ នៃគ.ស.។ បន្ទាប់ពីនឺវ៉ាសុគតនៅថ្ងៃទី ២៧ ខែមករា ឆ្នាំ ៩៨ ត្រាហ្សានបានឡើងសោយរាជ្យដោយសន្តិភាព ហើយព្រឹទ្ធសភាបានប្រកាសនឺវ៉ាជាព្រះអាទិទេព។ ក្រោយមក ត្រាហ្សានបានចេញកាក់រំលឹកដល់ "ព្រះអាទិទេពនឺវ៉ា" (Divi Nerva) ជាឪពុកចិញ្ចឹមរបស់ទ្រង់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា សំណង់ដែលនឺវ៉ាបានបន្សល់ទុក នៅតែមានជាប់នៅតំបន់កណ្តាលទីក្រុងរ៉ូមសព្វថ្ងៃ ជាពិសេសសសរដែលនៅសល់នៃប្រាសាទមីណឺវ៉ា ក្នុងផូរ៉ូមនឺវ៉ា។ សសរទាំងនោះបានឆ្លងកាត់ការកែប្រែជាច្រើននៅសម័យកណ្តាល ដូចជាក្របទ្វារមួយដែលមិនមែនជាបំណែកដើម ដែលបង្ហាញពីការវិវត្តនៃទីកន្លែងនេះពីសម័យរ៉ូមបុរាណមកដល់បច្ចុប្បន្ន។

តាមវិគីភីឌា រូបចម្លាក់ និងកាក់របស់នឺវ៉ាត្រូវបានរក្សាទុកនៅសារមន្ទីរនានាជុំវិញពិភពលោក ដូចជាសារមន្ទីរវ៉ាទីកង់ និងសារមន្ទីរ Ny Carlsberg Glyptotek នៅទីក្រុងកូប៉េនហាក។ កេរ្តិ៍ដំណែលសំខាន់របស់ព្រះអង្គគឺការទទួលយកអ្នកស្នងរាជ្យជាកូនចិញ្ចឹម ដែលត្រូវបានចាត់ទុកជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃសម័យ "អធិរាជល្អទាំងប្រាំ" នៃចក្រភពរ៉ូម។ ប្រធានបទអំពីការផ្ទេរអំណាចដោយសន្តិភាព និងការជ្រើសរើសអ្នកដឹកនាំបន្ត នៅតែជាប្រធានបទដែលអ្នកអានព័ត៌មានជុំវិញពិភពលោក រួមទាំងក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ តាមដានជាប្រចាំ។