ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia លោក ង៉ូ ឌិញឌៀម គឺជាអ្នកនយោបាយវៀតណាមខាងត្បូង ដែលបានបម្រើការជានាយករដ្ឋមន្ត្រីចុងក្រោយនៃរដ្ឋវៀតណាម (១៩៥៤–១៩៥៥) និងក្រោយមកជាប្រធានាធិបតីទីមួយនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម (វៀតណាមខាងត្បូង) ពីឆ្នាំ ១៩៥៥ រហូតដល់ការធ្វើឃាតរបស់លោកនៅឆ្នាំ ១៩៦៣។ លោកជាឥស្សរជនសំខាន់ក្នុងសម័យដើមនៃសង្គ្រាមវៀតណាម ហើយរបបរបស់លោកត្រូវបានគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងដោយសហរដ្ឋអាមេរិក ប៉ុន្តែត្រូវបានបញ្ចប់ដោយរដ្ឋប្រហារយោធាដែលមានការគាំទ្រពី CIA ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ង៉ូ ឌិញឌៀម កើតនៅថ្ងៃទី ៣ មករា ១៩០១ ក្នុងខេត្តក្វាងប៊ិញ (Quảng Bình) ភាគកណ្តាលប្រទេសវៀតណាម ដែលនៅពេលនោះជាផ្នែកមួយនៃឥណ្ឌូចិនបារាំង។ លោកមកពីគ្រួសារកាតូលិកដ៏មានឥទ្ធិពល ដោយឪពុករបស់លោកគឺ ង៉ូ ឌិញខា (Ngô Đình Khả) ជាមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ក្នុងរាជវង្សង្វៀន។ ឌៀម បានទទួលការអប់រំនៅសាលាច្បាប់និងរដ្ឋបាលដែលបារាំងបង្កើតឡើងនៅទីក្រុងហាណូយ។ ក្រោយមក នៅឆ្នាំ ១៩២៩ លោកបានក្លាយជាអភិបាលស្រុកហ្វានធៀត (Phan Thiết) ហើយក្រោយមកអភិបាលខេត្តប៊ិញថ្វាន (Bình Thuận) ដោយបានបង្ហាញពីភាពស្មោះត្រង់ និងប្រសិទ្ធភាព យោងតាម Wikipedia។ គ្រួសាររបស់លោក រួមមានប្អូនប្រុស ង៉ូ ឌិញនូ (Ngô Đình Nhu) និងប្រពន្ធរបស់គាត់ ម៉ាដាំនូ (Madame Nhu) ដែលមានឥទ្ធិពលនយោបាយខ្លាំងក្នុងរបបរបស់លោក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia អាជីពនយោបាយរបស់លោកឌៀម បានចាប់ផ្តើមយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ នៅឆ្នាំ ១៩៣៣ លោកត្រូវបានតែងតាំងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃក្នុងរដ្ឋាភិបាលរាជវង្សង្វៀន ប៉ុន្តែលោកបានលាលែងពីតំណែងដោយសារការមិនពេញចិត្តចំពោះឥទ្ធិពលបារាំង។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ លោកបានចូលរួមជាមួយក្រុមជាតិនិយម ប៉ុន្តែមិនគាំទ្ររបបជប៉ុន ឬកងកម្លាំងវៀតមិញ (Viet Minh) របស់លោក ហូ ជីមិញ។ ក្រោយសង្គ្រាម លោកបានធ្វើដំណើរទៅក្រៅប្រទេស ទាំងនៅជប៉ុន (ជាមួយព្រះអង្គម្ចាស់កឿងដេ - Prince Cường Để) និងសហរដ្ឋអាមេរិក ដើម្បីស្វែងរកការគាំទ្រសម្រាប់គោលនយោបាយប្រឆាំងកុម្មុយនិស្ត។

នៅឆ្នាំ ១៩៥៤ បន្ទាប់ពីសន្និសីទក្រុងហ្សឺណែវ (Geneva Accords) ដែលបានបែងចែកប្រទេសវៀតណាមនៅខ្សែស្របទី ១៧ លោកត្រូវបានអធិរាជ បាវ ដាយ (Bảo Đại) តែងតាំងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃរដ្ឋវៀតណាម ដែលគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក។ ឌៀម បានប្រើកម្លាំងទាហានដើម្បីបង្ក្រាបក្រុមនិកាយសាសនាប្រដាប់អាវុធ (Bình Xuyên, Hòa Hảo, Cao Đài) ហើយបានប្រកាសដកព្រះចៅអធិរាជតាមរយៈការបោះឆ្នោតប្រជាមតិមួយនៅឆ្នាំ ១៩៥៥។ ការបោះឆ្នោតនោះមានភាពចម្រូងចម្រាស ដោយលោកទទួលបាន ៩៨.២% នៃសម្លេងឆ្នោត។ បន្ទាប់មក លោកបានប្រកាសបង្កើតសាធារណរដ្ឋវៀតណាម និងក្លាយជាប្រធានាធិបតីទីមួយ។

ក្នុងអាណត្តិរបស់លោក របបឌៀម មានភាពផ្តាច់ការ ដោយបានគាបសង្កត់គូប្រជែងនយោបាយ គ្រប់គ្រងសារព័ត៌មាន និងជំរុញគោលនយោបាយ 'ភូមិយុទ្ធសាស្ត្រ' (Strategic Hamlet Program) ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរប្រជាជននៅជនបទ និងកាត់ផ្តាច់ការគាំទ្រចំពោះពួកវៀតកុង (Viet Cong)។ ដោយសារលោកជាកាតូលិក របបរបស់លោកបានផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ដល់ជនកាតូលិក និងរឹតត្បិតសកម្មភាពពុទ្ធសាសនិកជនភាគច្រើន។ វិបត្តិពុទ្ធសាសនានៅឆ្នាំ ១៩៦៣ និងការដុតខ្លួនឯងរបស់ព្រះសង្ឃ ធិច ក្វាង ឌឹក (Thích Quảng Đức) បានធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិកកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺន។ ទីបំផុត នៅថ្ងៃទី ១ វិច្ឆិកា ១៩៦៣ រដ្ឋប្រហារយោធាបានផ្តួលរំលំរបបឌៀម ហើយលោកត្រូវបានចាប់ខ្លួន និងធ្វើឃាតរួមជាមួយប្អូនប្រុសរបស់គាត់។ រដ្ឋប្រហារនេះត្រូវបានគេដឹងថាមានការគាំទ្រពី CIA និងរដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

កេរដំណែលរបស់ ង៉ូ ឌិញឌៀម នៅតែមានសារៈសំខាន់រហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ មិនត្រឹមតែសម្រាប់ប្រទេសវៀតណាមប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏សម្រាប់តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ រួមទាំងប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ។ ការគាំទ្ររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកចំពោះរបបឌៀម និងការផ្តួលរំលំគាត់នៅពេលក្រោយ បានបង្ហាញពីភាពស្មុគស្មាញនៃការអន្តរាគមន៍បរទេសក្នុងសង្គ្រាមត្រជាក់។ របបផ្តាច់ការរបស់ឌៀម បានបង្កើតភាពមិនស្ថិតស្ថេរនៅវៀតណាមខាងត្បូង ដែលជះឥទ្ធិពលដល់ប្រទេសជិតខាង រួមទាំងកម្ពុជា តាមរយៈការរីករាលដាលនៃសង្គ្រាម និងការប្រើប្រាស់ផ្លូវហូជីមិញ (Ho Chi Minh Trail) ដែលកាត់តាមទឹកដីខ្មែរ។

នៅក្នុងបរិបទនៃពិភពលោកបច្ចុប្បន្ន ប្រធានបទស្តីពីរបបនិយម ការទូតអន្តរាគមន៍ និងសង្គ្រាមស៊ីវិលនៅតែជាបញ្ហាក្តៅ។ អ្នកអានខ្មែរអាចស្គាល់ពីមេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រនេះ ដើម្បីយល់ពីទំនាក់ទំនងរវាងមហាអំណាច និងប្រទេសតូចៗ ក៏ដូចជាសារៈសំខាន់នៃស្ថេរភាពនយោបាយ។ លើសពីនេះ វាជាការរំលឹកពីជំពូកដ៏ឈឺចាប់មួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រតំបន់ ដែលបានជះឥទ្ធិពលដោយប្រយោលដល់ការវិវត្តន៍នយោបាយនៅកម្ពុជា។