ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សេចក្តីថ្លែងការណ៍ Welles គឺជាសេចក្តីថ្លែងការណ៍ការទូតដ៏សំខាន់មួយ ដែលបានចេញដោយរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសស្តីទីរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក លោក Sumner Welles នៅថ្ងៃទី២៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៤០។ តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia សេចក្តីថ្លែងការណ៍នេះបានថ្កោលទោសការកាន់កាប់ដោយកងទ័ពសហភាពសូវៀតលើប្រទេសបាល់ទិកទាំងបី គឺ អេស្ដូនី ឡាតវី និងលីទុយអានី ក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤០ និងបានបដិសេធមិនទទួលស្គាល់ការបញ្ចូលទឹកដីទាំងនេះជាផ្លូវការទៅក្នុងសហភាពសូវៀតឡើយ។ សេចក្តីថ្លែងការណ៍នេះជាការអនុវត្ត «គោលលទ្ធិស្ទីមសុន» (Stimson Doctrine) ឆ្នាំ១៩៣២ ដែលជាគោលការណ៍មិនទទួលស្គាល់ការផ្លាស់ប្តូរទឹកដីអន្តរជាតិដោយកម្លាំងយោធា។ គោលនយោបាយនេះស្របទៅនឹងឥរិយាបថរបស់ប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក Franklin D. Roosevelt ចំពោះការពង្រីកទឹកដីដោយហិង្សា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

រដ្ឋបាល់ទិកទាំងបីដែលរងផលប៉ះពាល់ពីសេចក្តីថ្លែងការណ៍នេះ ស្ថិតនៅអឺរ៉ុបភាគខាងជើង តាមបណ្តោយឆ្នេរសមុទ្របាល់ទិក។ យោងតាម Wikipedia អេស្ដូនីមានប្រជាជនប្រមាណ ១,៣ លាននាក់ (ឆ្នាំ២០២១) ភាសាផ្លូវការគឺភាសាអេស្ដូនី (ក្រុមហ្វាំងអ៊ុយក)។ ឡាតវីមានប្រជាជនប្រមាណ ១,៩ លាននាក់ ភាសាឡាតវីជាភាសាក្រុមបាល់ទិក។ លីទុយអានីជាប្រទេសធំជាងគេ មានប្រជាជនប្រមាណ ២,៨ លាននាក់ និងប្រើភាសាលីទុយអានី។ ប្រជាជនភាគច្រើនជាជនជាតិដើម ប៉ុន្តែមានសហគមន៍និយាយភាសារុស្ស៊ីធំៗជាពិសេសនៅអេស្ដូនី និងឡាតវី ដែលជាលទ្ធផលនៃការធ្វើចំណាកស្រុកក្នុងសម័យសូវៀត។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃសេចក្តីថ្លែងការណ៍នេះផ្ដើមចេញពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ និងការពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់សហភាពសូវៀត។ នៅឆ្នាំ១៩៣៩ កតិកាសញ្ញា Molotov-Ribbentrop រវាងសហភាពសូវៀតនិងអាល្លឺម៉ង់ណាស៊ីបានបែងចែកឥទ្ធិពល ដោយដាក់រដ្ឋបាល់ទិកក្នុងដែនសូវៀតតាមច្បាប់សម្ងាត់។ ក្រោយការផ្ទុះសង្គ្រាម សហភាពសូវៀតបានដាក់ឱសានវាទ និងបញ្ជូនកងទ័ពចូលកាន់កាប់ក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤០ បង្កើតរដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនីស្តដែលស្នើបញ្ចូលប្រទេសទាំងនេះជាសាធារណរដ្ឋសមាជិកសូវៀត។

សហរដ្ឋអាមេរិកមិនទទួលយកការផ្លាស់ប្តូរនេះទេ។ យោងតាម Wikipedia លោក Sumner Welles បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ដោយមានជំនួយពីលោក Loy W. Henderson មន្ត្រីក្រសួងការបរទេសដែលជាអ្នកជំនាញខាងតំបន់។ សេចក្តីថ្លែងការណ៍នេះបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ពីការមិនទទួលស្គាល់អធិបតេយ្យភាពសូវៀត ដោយផ្អែកលើគោលលទ្ធិស្ទីមសុន។ គោលលទ្ធិនេះត្រូវបានប្រកាសដោយរដ្ឋមន្ត្រី Henry L. Stimson ក្នុងឆ្នាំ១៩៣២ បន្ទាប់ពីការឈ្លានពានរបស់ជប៉ុនលើម៉ាន់ជូរីរបស់ចិន ដោយអះអាងថាសហរដ្ឋអាមេរិកមិនទទួលស្គាល់ការទទួលយកទឹកដីដោយកម្លាំងឡើយ។

គោលនយោបាយមិនទទួលស្គាល់នេះបានបន្តពេញមួយសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបង្កកទ្រព្យសម្បត្តិហិរញ្ញវត្ថុរបស់រដ្ឋបាល់ទិក និងបន្តអនុញ្ញាតឲ្យតំណាងការទូតរបស់ពួកគេដំណើរការ ដោយចាត់ទុករដ្ឋទាំងនេះថាស្ថិតក្រោមការកាន់កាប់ខុសច្បាប់។ នៅឆ្នាំ១៩៩១ ជាមួយការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀត អេស្ដូនី ឡាតវី និងលីទុយអានីបានស្តារឯករាជ្យឡើងវិញ ហើយការមិនទទួលស្គាល់របស់សហរដ្ឋអាមេរិកក៏ត្រូវបានបញ្ចប់ជាផ្លូវការ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ចាប់តាំងពីទទួលបានឯករាជ្យ រដ្ឋបាល់ទិកទាំងបីបានផ្លាស់ប្តូរពីសេដ្ឋកិច្ចផែនការទៅជាទីផ្សារ ហើយបានចូលជាសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុប និងអង្គការណាតូ។ យោងតាម Wikipedia សេដ្ឋកិច្ចរបស់ពួកគេត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាសេដ្ឋកិច្ចចំណូលខ្ពស់។ អេស្ដូនីត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាសង្គមឌីជីថលឈានមុខ ដោយមានកម្មវិធី e-Residency សម្រាប់បង្កើតនិងគ្រប់គ្រងអាជីវកម្មតាមអនឡាញ។ ឡាតវីនិងលីទុយអានីមានសេដ្ឋកិច្ចរីកចម្រើនលើឧស្សាហកម្ម សេវាកម្ម និងកសិកម្មទំនើប ហើយប្រទេសទាំងបីសុទ្ធតែមានអត្រាអក្ខរភាពនិងកម្រិតអប់រំខ្ពស់។

ផ្នែកវប្បធម៌ ប្រជាជនបាល់ទិកមានប្រពៃណីប្រជាប្រិយដ៏សម្បូរបែប។ ពិធីបុណ្យចម្រៀងនិងរបាំ (Song and Dance Festival) ដែលចុះក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌអរូបីរបស់យូណេស្កូ ប្រមូលផ្តុំអ្នកចូលរួមរាប់ម៉ឺននាក់រៀងរាល់ពីរបីឆ្នាំម្តង។ ភាសា និងអក្សរសាស្ត្រជាតិក៏បានរស់ឡើងវិញក្រោយសម័យសូវៀត ហើយដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការកសាងអត្តសញ្ញាណជាតិ ស្របពេលដែលប្រទេសទាំងនេះកំពុងក្លាយជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏ពេញនិយមនៅអឺរ៉ុបខាងជើង។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សេចក្តីថ្លែងការណ៍ Welles បានក្លាយជាគំរូដ៏សំខាន់ក្នុងច្បាប់អន្តរជាតិ ដោយការមិនទទួលស្គាល់ការទទួលយកទឹកដីដោយកម្លាំងនៅតែជាគោលការណ៍គ្រឹះរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ យោងតាម Wikipedia គោលនយោបាយនេះបានអនុញ្ញាតឲ្យស្ថានទូត និងការិយាល័យតំណាងរដ្ឋបាល់ទិកបន្តដំណើរការនៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន និងទីក្រុងដទៃទៀត ដោយរក្សាបាននូវនិរន្តរភាពផ្នែកច្បាប់នៃរដ្ឋទាំងនេះ។

នៅក្នុងបរិបទសកលបច្ចុប្បន្ន គោលការណ៍មិនទទួលស្គាល់ត្រូវបានអនុវត្តស្រដៀងគ្នាដោយសហគមន៍អន្តរជាតិចំពោះករណីដូចជាការបញ្ចូលគ្រីមេរបស់អ៊ុយក្រែនដោយរុស្ស៊ីនៅឆ្នាំ២០១៤ និងវិវាទទឹកដីផ្សេងៗដែលគាំទ្រដោយកម្លាំងយោធា។ អ្នកច្បាប់អន្តរជាតិជាច្រើនបានលើកឡើងពីសេចក្តីថ្លែងការណ៍ Welles ជាឧទាហរណ៍ដំបូងនៃការប្តេជ្ញាចិត្តចំពោះនីតិរដ្ឋក្នុងទំនាក់ទំនងរដ្ឋ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីប្រវត្តិនៃគោលការណ៍នេះអាចជួយពន្យល់ពីរបៀបដែលច្បាប់អន្តរជាតិឆ្លើយតបនឹងការរំលោភអធិបតេយ្យភាពក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន។