KhmerPulse

ចង្វាក់ខ្មែរ

សំយោគ​ពហុ​ទស្សនៈ · ប្រភព​អន្តរជាតិ​ តំបន់​ និង​កម្ពុជា

ច្បាប់២៣ កក្កដា ២០២៦ ព័ត៌មានពិភពលោក ច្រើនទស្សនៈ ជាភាសាខ្មែរ No. ២៣ កក្កដា ២០២៦

សេចក្តីប្រកាស Welles ឆ្នាំ១៩៤០៖ ការបដិសេធមិនទទួលស្គាល់ការកាន់កាប់រដ្ឋបាល់ទិក

នៅថ្ងៃទី២៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៤០ លោក Sumner Welles អនុរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិក និងជារដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសស្តីទី បានចេញសេចក្តីប្រកាសជាប្រវត្តិសាស្ត្រមួយ ដែលបដិសេធមិនទទួលស្គាល់ការកាន់កាប់និងបញ្ចូលរដ្ឋបាល់ទិកទៅក្នុងសហភាពសូវៀត។ សេចក្តីប្រកាសនេះ ដែលគេស្គាល់ថាជា «សេចក្តីប្រកាស Welles» បានថ្កោលទោសការឈ្លានពានរបស់កងទ័ពសូវៀតនៅខែមិថុនា ឆ្នាំដដែល ហើយបានអនុវត្តគោលការណ៍ការទូតមួយ ដែលហាមឃាត់ការទទួលស្គាល់ការដណ្តើមទឹកដីដោយកម្លាំង។

Synthesized from

Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia

A detailed c. 1730 J. B. Homann map of Scandinavia. Depicts both Denmark, Norway, Sweden, Finland and the Baltic states of Livonia, Latvia and Curlandia. The map notes fortified cities, villages,
ប្រភព: Wikimedia Commons

ការកាន់កាប់រដ្ឋបាល់ទិកបានចាប់ផ្តើមនៅរដូវក្តៅឆ្នាំ១៩៤០ នៅពេលដែលសហភាពសូវៀតក្រោមលោក Josef Stalin បានបញ្ជូនកងទ័ពចូលកាន់កាប់ អេស្តូនី ឡាតវី និងលីទុយអានី ដោយបង្ខំឲ្យប្រទេសទាំងបីស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន។ មុនពេលនោះ ប្រទេសទាំងនេះគឺជារដ្ឋឯករាជ្យដែលមានអធិបតេយ្យភាពពេញលេញ ក្រោយទទួលបានឯករាជ្យពីការដួលរលំនៃចក្រភពផ្សេងៗក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី១។ ការឈ្លានពាននេះជាផ្នែកមួយនៃការពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់សូវៀតនៅអឺរ៉ុបខាងកើត ខណៈពិភពលោកកំពុងស្ថិតនៅក្នុងស្រមោលនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២។

ចំណុចស្នូលនៃសេចក្តីប្រកាស Welles គឺការប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍ Stimson ដែលត្រូវបានដាក់ចេញដោយសហរដ្ឋអាមេរិកនៅឆ្នាំ១៩៣២។ គោលការណ៍នេះបានកំណត់ថា ការផ្លាស់ប្តូរទឹកដីអន្តរជាតិដែលសម្រេចបានដោយការប្រើកម្លាំងយោធា មិនត្រូវទទួលស្គាល់ដោយសហរដ្ឋអាមេរិកឡើយ។ នៅក្នុងបរិបទនៃឆ្នាំ១៩៤០ ការអនុវត្តគោលការណ៍នេះគឺជាចំណាត់ការដ៏កម្រមួយ ពីព្រោះប្រទេសជាច្រើនកំពុងព្យាយាមជៀសវាងការប្រឈមមុខជាមួយមហាអំណាចផ្តាច់ការ។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានជ្រើសរើសឈរនៅជួរមុខនៃការការពារច្បាប់អន្តរជាតិ។

លោកប្រធានាធិបតី Franklin D. Roosevelt បានគាំទ្រយ៉ាងពេញទំហឹងចំពោះគោលជំហរនេះ។ លោកបានមានអាកប្បកិរិយាប្រឆាំងនឹងការពង្រីកទឹកដីដោយហិង្សាជាយូរមកហើយ ហើយបានមើលឃើញការកាន់កាប់រដ្ឋបាល់ទិកថាជាការគំរាមកំហែងដល់សន្តិភាព។ ទោះបីសហរដ្ឋអាមេរិកមិនទាន់ចូលក្នុងសង្គ្រាមក៏ដោយ សេចក្តីប្រកាសនេះបានបង្ហាញថាខ្លួនបានត្រៀមខ្លួនដើម្បីដឹកនាំតាមរយៈការទូត។

អ្វីដែលធ្វើឲ្យសេចក្តីប្រកាសនេះមានសារៈសំខាន់ជាពិសេសគឺភាពជាប់លាប់របស់វា។ ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ណាស៊ីអាល្លឺម៉ង់បានដណ្តើមកាន់កាប់រដ្ឋបាល់ទិកនៅឆ្នាំ១៩៤១ បន្ទាប់ពីបានលុកលុយសហភាពសូវៀត។ ប៉ុន្តែក្រោយសង្គ្រាម សូវៀតបានគ្រប់គ្រងតំបន់នេះឡើងវិញ ហើយរក្សាអំណាចរហូតដល់ការដួលរលំរបស់ខ្លួននៅឆ្នាំ១៩៩១។ សហរដ្ឋអាមេរិកមិនដែលទទួលស្គាល់ការបញ្ចូលនេះទេ ដោយចាត់ទុកថាវាជាការកាន់កាប់ខុសច្បាប់។ គោលជំហរមិនទទួលស្គាល់នេះត្រូវបានរក្សាដោយមោះមុតអស់រយៈពេលជាង៥០ឆ្នាំ។

ការមិនទទួលស្គាល់នេះបានជួយរក្សាបញ្ហានៃអធិបតេយ្យភាពរបស់រដ្ឋបាល់ទិកឲ្យនៅមានជីវិត។ នៅពេលសហភាពសូវៀតចាប់ផ្តើមដួលរលំនៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ ប្រទេសទាំងបីបានឆ្លៀតឱកាសដើម្បីស្តារឯករាជ្យឡើងវិញ។ នៅឆ្នាំ១៩៩១ អេស្តូនី ឡាតវី និងលីទុយអានីបានប្រកាសឯករាជ្យពេញលេញ ហើយសហរដ្ឋអាមេរិកបានទទួលស្គាល់ភ្លាមៗ ដោយផ្អែកលើគោលការណ៍ដែលថាការបញ្ចូលមិនធ្លាប់មានសុពលភាពស្របច្បាប់ឡើយ។

សេចក្តីប្រកាស Welles និងគោលការណ៍ Stimson នៅតែជាមេរៀនដ៏មានឥទ្ធិពលសម្រាប់ការទូតសម័យទំនើប។ វាបង្ហាញថាការទទួលស្គាល់ការទូតមិនមែនគ្រាន់តែជាពិធីការនោះទេ ប៉ុន្តែអាចជាឧបករណ៍ដ៏មានប្រសិទ្ធភាពដើម្បីទប់ទល់នឹងការឈ្លានពាន។ គោលការណ៍ដែលហាមឃាត់ការទទួលស្គាល់ការដណ្តើមទឹកដីដោយកម្លាំងនេះ បានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃច្បាប់អន្តរជាតិ និងត្រូវបានយកទៅអនុវត្តក្នុងជម្លោះនានារហូតដល់សព្វថ្ងៃ។

ចំពោះរដ្ឋតូចៗ ប្រវត្តិសាស្ត្របានបង្ហាញថា ការគាំទ្រពីសហគមន៍អន្តរជាតិតាមរយៈការមិនទទួលស្គាល់ការកាន់កាប់ដោយខុសច្បាប់អាចជួយរក្សាអត្តសញ្ញាណនិងក្តីសង្ឃឹមទៅថ្ងៃអនាគតបាន។ សេចក្តីប្រកាសដែលចេញដោយលោក Sumner Welles កាលពីថ្ងៃនេះ ៨៦ឆ្នាំមុន គឺជាសក្ខីភាពមួយបញ្ជាក់ថា សូម្បីតែការសម្រេចចិត្តការទូតដែលគ្មានកម្លាំងយោធាក៏អាចមានផលប៉ះពាល់យ៉ាងយូរអង្វែងដល់ជោគវាសនារបស់ប្រជាជាតិនានាបានដែរ។

ប្រភពទាំងអស់ All 5 sources

  1. Wikipedia Sumner_Welles ១ មករា ១៩៤០
  2. Wikipedia United_States_Under_Secretary_of_State ១ មករា ១៩៤០
  3. Wikipedia Welles_Declaration ១ មករា ១៩៤០
  4. Wikipedia Diplomatic_recognition ១ មករា ១៩៤០
  5. Wikipedia Occupation_of_the_Baltic_states ១ មករា ១៩៤០