ពិភពលោកWorld
សេចក្តីប្រកាស Welles ឆ្នាំ១៩៤០៖ ការបដិសេធមិនទទួលស្គាល់ការកាន់កាប់រដ្ឋបាល់ទិក
នៅថ្ងៃទី២៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៤០ លោក Sumner Welles អនុរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិក និងជារដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសស្តីទី បានចេញសេចក្តីប្រកាសជាប្រវត្តិសាស្ត្រមួយ ដែលបដិសេធមិនទទួលស្គាល់ការកាន់កាប់និងបញ្ចូលរដ្ឋបាល់ទិកទៅក្នុងសហភាពសូវៀត។ សេចក្តីប្រកាសនេះ ដែលគេស្គាល់ថាជា «សេចក្តីប្រកាស Welles» បានថ្កោលទោសការឈ្លានពានរបស់កងទ័ពសូវៀតនៅខែមិថុនា ឆ្នាំដដែល ហើយបានអនុវត្តគោលការណ៍ការទូតមួយ ដែលហាមឃាត់ការទទួលស្គាល់ការដណ្តើមទឹកដីដោយកម្លាំង។
Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia
ការកាន់កាប់រដ្ឋបាល់ទិកបានចាប់ផ្តើមនៅរដូវក្តៅឆ្នាំ១៩៤០ នៅពេលដែលសហភាពសូវៀតក្រោមលោក Josef Stalin បានបញ្ជូនកងទ័ពចូលកាន់កាប់ អេស្តូនី ឡាតវី និងលីទុយអានី ដោយបង្ខំឲ្យប្រទេសទាំងបីស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន។ មុនពេលនោះ ប្រទេសទាំងនេះគឺជារដ្ឋឯករាជ្យដែលមានអធិបតេយ្យភាពពេញលេញ ក្រោយទទួលបានឯករាជ្យពីការដួលរលំនៃចក្រភពផ្សេងៗក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី១។ ការឈ្លានពាននេះជាផ្នែកមួយនៃការពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់សូវៀតនៅអឺរ៉ុបខាងកើត ខណៈពិភពលោកកំពុងស្ថិតនៅក្នុងស្រមោលនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២។
ចំណុចស្នូលនៃសេចក្តីប្រកាស Welles គឺការប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍ Stimson ដែលត្រូវបានដាក់ចេញដោយសហរដ្ឋអាមេរិកនៅឆ្នាំ១៩៣២។ គោលការណ៍នេះបានកំណត់ថា ការផ្លាស់ប្តូរទឹកដីអន្តរជាតិដែលសម្រេចបានដោយការប្រើកម្លាំងយោធា មិនត្រូវទទួលស្គាល់ដោយសហរដ្ឋអាមេរិកឡើយ។ នៅក្នុងបរិបទនៃឆ្នាំ១៩៤០ ការអនុវត្តគោលការណ៍នេះគឺជាចំណាត់ការដ៏កម្រមួយ ពីព្រោះប្រទេសជាច្រើនកំពុងព្យាយាមជៀសវាងការប្រឈមមុខជាមួយមហាអំណាចផ្តាច់ការ។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានជ្រើសរើសឈរនៅជួរមុខនៃការការពារច្បាប់អន្តរជាតិ។
លោកប្រធានាធិបតី Franklin D. Roosevelt បានគាំទ្រយ៉ាងពេញទំហឹងចំពោះគោលជំហរនេះ។ លោកបានមានអាកប្បកិរិយាប្រឆាំងនឹងការពង្រីកទឹកដីដោយហិង្សាជាយូរមកហើយ ហើយបានមើលឃើញការកាន់កាប់រដ្ឋបាល់ទិកថាជាការគំរាមកំហែងដល់សន្តិភាព។ ទោះបីសហរដ្ឋអាមេរិកមិនទាន់ចូលក្នុងសង្គ្រាមក៏ដោយ សេចក្តីប្រកាសនេះបានបង្ហាញថាខ្លួនបានត្រៀមខ្លួនដើម្បីដឹកនាំតាមរយៈការទូត។
អ្វីដែលធ្វើឲ្យសេចក្តីប្រកាសនេះមានសារៈសំខាន់ជាពិសេសគឺភាពជាប់លាប់របស់វា។ ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ណាស៊ីអាល្លឺម៉ង់បានដណ្តើមកាន់កាប់រដ្ឋបាល់ទិកនៅឆ្នាំ១៩៤១ បន្ទាប់ពីបានលុកលុយសហភាពសូវៀត។ ប៉ុន្តែក្រោយសង្គ្រាម សូវៀតបានគ្រប់គ្រងតំបន់នេះឡើងវិញ ហើយរក្សាអំណាចរហូតដល់ការដួលរលំរបស់ខ្លួននៅឆ្នាំ១៩៩១។ សហរដ្ឋអាមេរិកមិនដែលទទួលស្គាល់ការបញ្ចូលនេះទេ ដោយចាត់ទុកថាវាជាការកាន់កាប់ខុសច្បាប់។ គោលជំហរមិនទទួលស្គាល់នេះត្រូវបានរក្សាដោយមោះមុតអស់រយៈពេលជាង៥០ឆ្នាំ។
ការមិនទទួលស្គាល់នេះបានជួយរក្សាបញ្ហានៃអធិបតេយ្យភាពរបស់រដ្ឋបាល់ទិកឲ្យនៅមានជីវិត។ នៅពេលសហភាពសូវៀតចាប់ផ្តើមដួលរលំនៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ ប្រទេសទាំងបីបានឆ្លៀតឱកាសដើម្បីស្តារឯករាជ្យឡើងវិញ។ នៅឆ្នាំ១៩៩១ អេស្តូនី ឡាតវី និងលីទុយអានីបានប្រកាសឯករាជ្យពេញលេញ ហើយសហរដ្ឋអាមេរិកបានទទួលស្គាល់ភ្លាមៗ ដោយផ្អែកលើគោលការណ៍ដែលថាការបញ្ចូលមិនធ្លាប់មានសុពលភាពស្របច្បាប់ឡើយ។
សេចក្តីប្រកាស Welles និងគោលការណ៍ Stimson នៅតែជាមេរៀនដ៏មានឥទ្ធិពលសម្រាប់ការទូតសម័យទំនើប។ វាបង្ហាញថាការទទួលស្គាល់ការទូតមិនមែនគ្រាន់តែជាពិធីការនោះទេ ប៉ុន្តែអាចជាឧបករណ៍ដ៏មានប្រសិទ្ធភាពដើម្បីទប់ទល់នឹងការឈ្លានពាន។ គោលការណ៍ដែលហាមឃាត់ការទទួលស្គាល់ការដណ្តើមទឹកដីដោយកម្លាំងនេះ បានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃច្បាប់អន្តរជាតិ និងត្រូវបានយកទៅអនុវត្តក្នុងជម្លោះនានារហូតដល់សព្វថ្ងៃ។
ចំពោះរដ្ឋតូចៗ ប្រវត្តិសាស្ត្របានបង្ហាញថា ការគាំទ្រពីសហគមន៍អន្តរជាតិតាមរយៈការមិនទទួលស្គាល់ការកាន់កាប់ដោយខុសច្បាប់អាចជួយរក្សាអត្តសញ្ញាណនិងក្តីសង្ឃឹមទៅថ្ងៃអនាគតបាន។ សេចក្តីប្រកាសដែលចេញដោយលោក Sumner Welles កាលពីថ្ងៃនេះ ៨៦ឆ្នាំមុន គឺជាសក្ខីភាពមួយបញ្ជាក់ថា សូម្បីតែការសម្រេចចិត្តការទូតដែលគ្មានកម្លាំងយោធាក៏អាចមានផលប៉ះពាល់យ៉ាងយូរអង្វែងដល់ជោគវាសនារបស់ប្រជាជាតិនានាបានដែរ។
ប្រភពទាំងអស់ All 5 sources
- Wikipedia Sumner_Welles ១ មករា ១៩៤០
- Wikipedia United_States_Under_Secretary_of_State ១ មករា ១៩៤០
- Wikipedia Welles_Declaration ១ មករា ១៩៤០
- Wikipedia Diplomatic_recognition ១ មករា ១៩៤០
- Wikipedia Occupation_of_the_Baltic_states ១ មករា ១៩៤០