អាមេរិកខាងជើង

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការពិពណ៌នារបស់ Wikipedia ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង គឺជាទ្វីបមួយស្ថិតនៅក្នុងអឌ្ឍគោលខាងជើង និងខាងលិច។ ទ្វីបនេះមានព្រំដែនខាងជើងជាប់នឹងមហាសមុទ្រអាកទិក (Arctic Ocean) ខាងកើតជាប់នឹងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក (Atlantic Ocean) ខាងត្បូងឈៀងខាងកើតជាប់នឹងទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង និងសមុទ្រការ៉ាអ៊ីប (Caribbean Sea) និងខាងលិច និងខាងត្បូងជាប់នឹងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក (Pacific Ocean)។

ឈ្មោះ «អាមេរិក» ត្រូវបានប្រើជាលើកដំបូងនៅលើផែនទីពិភពលោកមួយ ដែលគូសដោយលោក Martin Waldseemüller ជាអ្នកគូសផែនទីជនជាតិអាល្លឺម៉ង់កាលពីឆ្នាំ ១៥០៧។ Wikipedia បានកត់សម្គាល់ថា ផែនទីនេះគឺជាឯកសារដំបូងគេដែលបានប្រើពាក្យ «America» សម្រាប់ទឹកដីនៅអឌ្ឍគោលខាងលិច ដែលជាការចាប់ផ្តើមនៃការទទួលស្គាល់ទ្វីបនេះជាលក្ខណៈអន្តរជាតិ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

អាមេរិកខាងជើងគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីដ៏ធំធេង ដែលមានភាពចម្រុះនៃទេសភាព និងអាកាសធាតុ។ តាមរយៈផែនទីលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រឆ្នាំ ២០២១ គេអាចមើលឃើញជួរភ្នំរ៉ុកគី (Rocky Mountains) នៅភាគខាងលិច វាលទំនាបកណ្តាល (Great Plains) និងតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រវែងអន្លាយ។ ទ្វីបនេះក៏មានវាលខ្សាច់សូណូរ៉ាន (Sonoran Desert) នៅរដ្ឋអារីហ្សូណា សហរដ្ឋអាមេរិក និងបឹងភ្នំទឹកកកដ៏ស្រស់ស្អាតដូចជាបឹងម៉ូរ៉េន (Moraine Lake) ក្នុងឧទ្យានជាតិបានហ្វ (Banff National Park) ខេត្តអាល់បឺរតា ប្រទេសកាណាដា។ ដែនកោះគ្រីនឡែន (Greenland) ដែលជាកោះធំជាងគេក្នុងពិភពលោក ក៏ស្ថិតនៅក្នុងទ្វីបនេះដែរ ដោយមានរដ្ឋធានីនៅនូក (Nuuk)។ លើសពីនេះ ផែនទីខ្សែទឹកបង្ហាញពីការបែងចែកទឹកធំៗដែលហូរចូលទៅក្នុងមហាសមុទ្រផ្សេងៗគ្នា ដែលជាលក្ខណៈសំខាន់នៃប្រព័ន្ធភូមិសាស្ត្រទ្វីប។

យោងតាម Wikipedia ទ្វីបនេះមានបណ្តាប្រទេស និងដែនដីច្រើន រួមមាន កាណាដា សហរដ្ឋអាមេរិក ម៉ិកស៊ិក និងប្រទេសនៅអាមេរិកកណ្តាល និងការ៉ាអ៊ីប។ ប្រជាជនសរុបមានចំនួនរាប់រយលាននាក់ ដោយមានភាសាផ្លូវការធំៗដូចជា ភាសាអង់គ្លេស ភាសាបារាំង និងភាសាអេស្ប៉ាញ។ ក្រៅពីនេះ ភាសាដើមកំណើតជនជាតិដើម និងភាសារបស់ជនអន្តោប្រវេសន៍មកពីទូទាំងពិភពលោក ក៏មានវត្តមានយ៉ាងសម្បូរបែប ដូចដែលបានបង្ហាញនៅក្នុងផែនទីភាសាដើមនៃតំបន់នេះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រអាមេរិកខាងជើងចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងក្រុមអ្នកប្រមាញ់-ប្រមូលផល (hunter-gatherers) និងសង្គមកសិកម្មសាមញ្ញៗ ដែលរស់នៅទូទាំងទ្វីបតាំងពីរាប់ពាន់ឆ្នាំមុនគ.ស.។ តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia ផែនទីរបៀបចិញ្ចឹមជីវិតនៅឆ្នាំ ១០០០ មុនគ.ស. បង្ហាញពីការបែងចែករវាងក្រុមអ្នកប្រមាញ់-ប្រមូលផល សង្គមកសិកម្មសាមញ្ញ និងសង្គមកសិកម្មស្មុគស្មាញដែលមានរដ្ឋានុគ្រោះ និងអរិយធម៌ពិតប្រាកដ ដែលបង្ហាញពីភាពរីកចម្រើនមុនពេលទំនាក់ទំនងជាមួយអឺរ៉ុប។

ការមកដល់នៃជនជាតិអឺរ៉ុបនៅចុងសតវត្សទី ១៥ បានផ្លាស់ប្តូរទ្វីបនេះយ៉ាងខ្លាំង។ ការធ្វើអាណានិគមដោយបណ្តាប្រទេសដូចជា អេស្ប៉ាញ បារាំង ចក្រភពអង់គ្លេស និងព័រទុយហ្គាល់ បាននាំឱ្យមានការតាំងទីលំនៅថ្មី និងការផ្លាស់ប្តូរទឹកដីជាបន្តបន្ទាប់។ ផែនទីដែលគូសដោយ Gustav Droysen បង្ហាញពីដំណើរការអាណានិគម និងការវិវត្តនៃទឹកដីសហរដ្ឋអាមេរិក ចំណែកឯផែនទីឆ្នាំ ១៦២១ និងផែនទីពីឆ្នាំ ១៩០៨ (ដែលបានបោះពុម្ពក្នុង The Harmsworth atlas and Gazetter) បង្ហាញពីការរីកចម្រើនជាបន្តបន្ទាប់នៃចំណេះដឹងភូមិសាស្ត្រអំពីទ្វីប និងការគ្រប់គ្រងដោយប្រជាជាតិមិនមែនដើម។

នៅសតវត្សទី ១៨ និង ១៩ រដ្ឋឯករាជ្យថ្មីៗបានកើតឡើង រួមទាំងសហរដ្ឋអាមេរិក ម៉ិកស៊ិក និងក្រោយមកកាណាដាបានក្លាយជារដ្ឋសហព័ន្ធស្វយ័ត។ គំនូសតាងមួយដែលបង្ហាញពីការគ្រប់គ្រងដោយប្រជាជាតិមិនមែនដើមពីឆ្នាំ ១៧៥០ ដល់ ២០០៨ បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីការផ្លាស់ប្តូរឥតឈប់ឈរនៃព្រំដែន និងអធិបតេយ្យភាពនៅលើទ្វីប ដែលជាចំណុចស្នូលនៃប្រវត្តិសាស្ត្រទំនើប។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចអាមេរិកខាងជើង គឺជាម៉ាស៊ីនសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំបំផុតមួយនៅលើពិភពលោក ដែលជំរុញដោយសហរដ្ឋអាមេរិក កាណាដា និងម៉ិកស៊ិក។ កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី US-Mexico-Canada Agreement (USMCA) ដែលបានចុះហត្ថលេខានៅឆ្នាំ ២០១៨ បានជំនួសអតីត NAFTA ក្នុងគោលបំណងពង្រឹងទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មតំបន់។ បណ្តាញផ្លូវដែកថ្នាក់លេខ ១ (Class I railroad network) ដែលត្រូវបានបង្ហាញក្នុងផែនទីឆ្នាំ ២០០៦ ដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការដឹកជញ្ជូនទំនិញ និងការតភ្ជាប់សេដ្ឋកិច្ចឆ្លងកាត់ទ្វីប។

វប្បធម៌នៅអាមេរិកខាងជើងមានលក្ខណៈពហុវប្បធម៌ ដោយរួមបញ្ចូលឥទ្ធិពលពីជនជាតិដើម អាណានិគមអឺរ៉ុប និងជនអន្តោប្រវេសន៍មកពីអាស៊ី អាមេរិកឡាទីន និងតំបន់ផ្សេងទៀត។ Wikipedia កត់សម្គាល់ថា សហគមន៍ចិននៅ Flushing, Queens ញូវយ៉ក បានក្លាយជាចំណុចកណ្តាលសកលនៃការទទួលអន្តោប្រវេសន៍ចិន ដែលបង្ហាញពីកម្រិតនៃភាពចម្រុះនៅក្នុងទ្វីប។ កីឡាបេសបុល (baseball) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាកីឡាជាតិរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ក៏មានការពេញនិយមនៅកាណាដា និងប្រទេសអាមេរិកឡាទីនជាច្រើនផងដែរ។ លើសពីនេះ គំនិត «The Nine Nations of North America» ដែលបង្ហាញពីការបែងចែកវប្បធម៌ផ្អែកលើតំបន់ ក៏ជាទស្សនៈដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍មួយក្នុងការយល់ដឹងពីអត្តសញ្ញាណចម្រុះរបស់ទ្វីបនេះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

អាមេរិកខាងជើង នៅតែជាតំបន់ដែលមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងនៅលើឆាកអន្តរជាតិ ហើយព័ត៌មានពីទ្វីបនេះតែងតែមានសារៈសំខាន់សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse។ សហរដ្ឋអាមេរិក គឺជាដៃគូពាណិជ្ជកម្ម និងជាប្រភពជំនួយដ៏ធំសម្រាប់កម្ពុជា ខណៈដែលប្រទេសកាណាដា និងម៉ិកស៊ិកក៏មានទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ច និងការទូតជាមួយតំបន់អាស៊ានផងដែរ។

ព្រឹត្តិការណ៍នានា ដូចជាការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្ម គោលនយោបាយអន្តោប្រវេសន៍ និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ សុទ្ធតែជាប្រធានបទដែល KhmerPulse តាមដានជាប្រចាំ ព្រោះវាជះឥទ្ធិពលដោយផ្ទាល់ ឬដោយប្រយោលដល់សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមកម្ពុជា។ លើសពីនេះ សហគមន៍ខ្មែរនៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងកាណាដាដើរតួជាស្ពានតភ្ជាប់យ៉ាងសំខាន់ ដែលធ្វើឱ្យព័ត៌មានពីអាមេរិកខាងជើងមានភាពពាក់ព័ន្ធផ្ទាល់ទៅនឹងអ្នកអានកម្ពុជាជាច្រើន ដែលមានសាច់ញាតិ ឬផលប្រយោជន៍នៅក្នុងតំបន់នេះ។