ប្រទេសន័រវេស

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រទេសន័រវេស (Norway) មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា ព្រះរាជាណាចក្រន័រវេស គឺជាប្រទេសន័រឌីកមួយនៅអឺរ៉ុបខាងជើង។ យោងតាមវិគីភីឌា ប្រទេសនេះគ្របដណ្តប់ផ្នែកខាងលិច និងខាងជើងនៃឧបទ្វីបស្កែនឌីណាវី ព្រមទាំងកោះអាក់ទិកដាច់ស្រយាលដូចជា Svalbard និង Jan Mayen។ ន័រវេសមានប្រជាជនប្រមាណ ៥,៦ លាននាក់ និងផ្ទៃដីសរុប ៣៨៥ ២០៧ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ រាជធានី និងទីក្រុងធំជាងគេគឺ អូស្លូ (Oslo)។ ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ដីវែងជាមួយស៊ុយអែតនៅខាងកើត ហើយមានព្រំប្រទល់ជាមួយហ្វាំងឡង់ និងរុស្ស៊ីនៅខាងជើងឆៀងខាងកើត។ ឆ្នេរសមុទ្ររបស់ន័រវេសដ៏ធំល្វឹងល្វើយប្រឈមមុខនឹងសមុទ្រន័រវេស សមុទ្រខាងជើង និងសមុទ្របារ៉េន។ ន័រវេសល្បីល្បាញដោយសារទេសភាពភ្នំ និងហ្វយ័ដ (fjords) កម្រិតជីវភាពខ្ពស់ និងប្រព័ន្ធសន្តិសុខសង្គមរឹងមាំ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ភូមិសាស្ត្រន័រវេសមានលក្ខណៈសម្បូរបែប ចាប់ពីតំបន់ឆ្នេរដែលមានកោះតូចៗរាប់ពាន់ រហូតដល់ជួរភ្នំខ្ពស់ៗ និងជ្រោះហ្វយ័ដជ្រៅៗ។ ប្រជុំកោះ Lofoten ដែលមានភូមិអ្នកនេសាទបុរាណ គឺជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏ល្បី និងជាកន្លែងផលិតត្រីស្ងួត (stockfish) នាំចេញអស់រយៈពេលជាង ១ ០០០ ឆ្នាំមកហើយ។ អាកាសធាតុនៅតាមតំបន់ឆ្នេរមានលក្ខណៈស្រាល ដោយសារចរន្តទឹកក្តៅ ខណៈតំបន់ខាងជើងចុងមានអាកាសធាតុត្រជាក់បែបអាក់ទិក។

បើគិតត្រឹមឆ្នាំ២០២១ យោងតាមតួលេខដែលបានបង្ហាញនៅលើវិគីភីឌា ភាគរយនៃពលរដ្ឋន័រវេសដែលកើតពីឪពុកម្តាយជាជនជាតិន័រវេសទាំងពីរគឺនៅតែច្រើន ប៉ុន្តែជនអន្តោប្រវេសន៍មកពីតំបន់ផ្សេងៗក៏បានធ្វើឲ្យសង្គមកាន់តែចម្រុះ។ ប្រជាជនដើមជនជាតិ Sámi រស់នៅភាគខាងជើង ហើយភាសារបស់ពួកគេត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការ។ ភាសាន័រវេសមានទម្រង់សរសេរពីរគឺ Bokmål និង Nynorsk ហើយមានគ្រាមភាសាច្រើន ដូចដែលបានបង្ហាញនៅលើផែនទីគ្រាមភាសា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រន័រវេសអាចត្រូវបានតាមដានត្រលប់ទៅយុគសំរឹទ្ធិន័រឌីក ដែលមានភស្តុតាងជាផ្ទាំងគំនូរលើថ្មនៅ Steinkjer។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា យុគវីឃីង (សតវត្សទី៨-១១) គឺជាសម័យកាលដ៏រុងរឿងរបស់ន័រវេស ដោយពួកវីឃីងបានធ្វើដំណើរកម្សាន្ត និងពង្រីកអំណាចទៅកាន់តំបន់ជាច្រើននៅអឺរ៉ុប។ ការរកឃើញនាវា Oseberg និងដាវវីឃីងនៅសារៈមន្ទីរ Bergen បង្ហាញពីជំនាញសិប្បកម្មដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់។ មួកការពារ Gjermundbu គឺជាមួកវីឃីងតែមួយគត់ដែលអាចជួសជុលឡើងវិញបាន។

នៅសតវត្សទី១៣ ព្រះរាជាណាចក្រន័រវេសបានឈានដល់ទំហំធំបំផុតរបស់ខ្លួន ដែលរួមបញ្ចូលតំបន់មួយចំនួននៃប្រទេសស៊ុយអែតសព្វថ្ងៃ និងមានព្រំប្រទល់បើកចំហជាមួយសាធារណៈរដ្ឋ Novgorod។ ទីក្រុង Bergen ធ្លាប់ជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មក្រោមសម្ព័ន្ធ Hanseatic League ហើយតំបន់ Bryggen ត្រូវបានអភិរក្សជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោក។

ចាប់ពីឆ្នាំ១៣៨០ ន័រវេសបានចូលជាសហភាពជាមួយដាណឺម៉ាក ហើយក្រោយសង្គ្រាមណាប៉ូលេអូនិក ន័រវេសបានតាក់តែងរដ្ឋធម្មនុញ្ញមួយនៅឆ្នាំ១៨១៤ នៅ Eidsvoll។ ទោះយ៉ាងណា ប្រទេសនេះត្រូវបង្ខំឲ្យចូលជាសហភាពជាមួយស៊ុយអែត ដែលត្រូវបានរំលាយដោយសន្តិវិធីនៅឆ្នាំ១៩០៥ បន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោតប្រជាមតិមួយ។ រូបថតសន្លឹកឆ្នោតដែលបង្ហាញពាក្យស្លោក “Norge for Nordmænd” (ន័រវេសសម្រាប់ជនជាតិន័រវេស) ឆ្លុះបញ្ចាំងពីមនោសញ្ចេតនាជាតិនិយមនាពេលនោះ។

ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ អាល្លឺម៉ង់បានឈ្លានពានន័រវេសនៅឆ្នាំ១៩៤០ ហើយបានទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីក្រុងចំនួន ២៤ ក្នុងនោះរួមទាំង Kristiansund។ Vidkun Quisling បានដឹកនាំរដ្ឋាភិបាលសហការជាមួយពួកណាស៊ី ហើយឈ្មោះរបស់គាត់ក្លាយជានិមិត្តសញ្ញានៃជនក្បត់ជាតិ។ ក្រោយសង្គ្រាម ន័រវេសបានរីកចម្រើនផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ជាពិសេសបន្ទាប់ពីការរកឃើញប្រេងនៅសមុទ្រខាងជើងនាទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០។ វិបត្តិមួយដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបានកើតឡើងនៅឆ្នាំ២០១១ នៅពេលដែលអំពើភេរវកម្មបានសម្លាប់មនុស្ស ៧៧ នាក់ ភាគច្រើនជាយុវជននៅកោះ Utøya។ ទីលានប្រជុំក្រុង Oslo បានក្លាយជាកន្លែងប្រមូលផ្តុំផ្កាកុលាបដើម្បីកាន់ទុក្ខ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចន័រវេសមានលក្ខណៈចម្រុះ ប៉ុន្តែផលិតកម្មប្រេង និងឧស្ម័នធម្មជាតិគឺជាឆ្អឹងខ្នងយ៉ាងសំខាន់។ យោងតាមវិគីភីឌា ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ ផលិតកម្មប្រេងបានជួយពង្រីកសេដ្ឋកិច្ច និងផ្តល់ហិរញ្ញវត្ថុដល់រដ្ឋន័រវេស តាមរយៈវិស័យប្រេងដូចជា Statfjord និង Heidrun។ រដ្ឋាភិបាលបានប្រមូលប្រាក់ចំណូលពីប្រេងទៅក្នុងមូលនិធិសន្សំរដ្ឋ ដែលជាមូលនិធិសន្សំធំជាងគេមួយក្នុងពិភពលោក។ វិស័យនេសាទក៏មានសារសំខាន់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ដោយការនាំចេញត្រីស្ងួតពី Lofoten មានអាយុកាលយ៉ាងហោចណាស់ ១ ០០០ ឆ្នាំ។ កសិកម្ម ទោះបីមានកម្រិតដោយសារសណ្ឋានដីភ្នំក៏ដោយ ក៏នៅតែជាវិស័យសំខាន់មួយ ដូចដែលបានបង្ហាញតាមរយៈតំបន់ Øysand។

ផ្នែកវប្បធម៌ ន័រវេសបានរួមចំណែកយ៉ាងធំធេងដល់សិល្បៈពិភពលោក។ អ្នកនិពន្ធរឿង Henrik Ibsen គឺជាអ្នកនិពន្ធដែលមានស្នាដៃសម្តែងច្រើនជាងគេនៅលើពិភពលោក បន្ទាប់ពីអ្នកនិពន្ធ Shakespeare។ អ្នកនិពន្ធបទភ្លេង Edvard Grieg បានបង្កើតស្នាដៃបុរាណដ៏ល្បី ហើយវិចិត្រករ Edvard Munch បានគូររូប "The Scream" ដែលជារូបគំនូរមួយក្នុងចំណោមរូបគំនូរដែលគេស្គាល់ច្រើនជាងគេ។

ស្ថាបត្យកម្មបែបប្រពៃណីរួមមានព្រះវិហារឈើបុរាណ (stave churches) ដូចជានៅ Urnes ដែលជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការ UNESCO។ រចនាបថ Dragon Style ត្រូវបានគេឃើញនៅក្នុងសណ្ឋាគារ Dalen ក្នុងតំបន់ Telemark។ សំលៀកបំពាក់ប្រពៃណីដែលគេហៅថា bunad ត្រូវបានពាក់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងឱកាសពិសេស។

ផ្នែកកីឡា អ្នកជិះស្គី Marit Bjørgen គឺជាកីឡាករអូឡាំពិករដូវត្រជាក់ដែលទទួលបានមេដាយច្រើនជាងគេ ដោយមានមេដាយសរុប ១៥។ ផ្នែកអប់រំ សាកលវិទ្យាល័យបច្ចេកវិទ្យា និងវិទ្យាសាស្ត្រន័រវេស (NTNU) នៅ Trondheim ជាគ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សាដ៏សំខាន់។ រង្វាន់ Abel ក្នុងគណិតវិទ្យា ដែលដំបូងបានស្នើឡើងនៅឆ្នាំ១៨៩៩ ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមគណិតវិទូន័រវេស Niels Henrik Abel។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ ន័រវេសជារដ្ឋរាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែលមានព្រះមហាក្សត្រ Harald V ជាព្រះប្រមុខរដ្ឋ ហើយព្រះរជ្ជទាយាទគឺ Haakon Magnus ។ រដ្ឋាភិបាលនីតិប្រតិបត្តិដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី Jonas Gahr Støre (គិតត្រឹមខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥)។ សភា Storting ជាស្ថាប័ននីតិបញ្ញត្តិកំពូល ហើយនៅថ្ងៃទី ១៤ មិថុនា ឆ្នាំ២០២២ សភាបានសម្រេចកំណែទម្រង់ការបែងចែកតំបន់រដ្ឋបាលថ្មី។ ព្រះរាជវាំងនៅ Oslo និងអគារសភា Storting គឺជានិមិត្តរូបនៃនយោបាយប្រជាធិបតេយ្យ។

ន័រវេសជាសមាជិកសកម្មរបស់អង្គការណាតូ ហើយកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរបស់ខ្លួនមាននាវាចម្បាំងថ្នាក់ Fridtjof Nansen និងយន្តហោះចម្បាំង F-35 Lightning II ទំនើបៗ។ យោងតាមរូបភាពនៅលើ Wikipedia យន្តហោះ F-35 ដំបូងរបស់ន័រវេសបានចុះចតនៅមូលដ្ឋានទ័ពអាកាស Luke។ ប្រទេសនេះក៏មានតួនាទីក្នុងកិច្ចការអន្តរជាតិ ដូចជាការសម្រុះសម្រួលសន្តិភាព និងការប្រឈមមុខនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។

សម្រាប់អ្នកអានរបស់ KhmerPulse ន័រវេសគួរជាទីចាប់អារម្មណ៍ ដោយសារតែការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិប្រកបដោយជោគជ័យ និងកម្រិតអភិវឌ្ឍន៍មនុស្សខ្ពស់របស់ខ្លួន។ មេរៀនពីការបង្កើតមូលនិធិសន្សំជាតិ និងការថែរក្សាស្ថិរភាពនយោបាយអាចមានប្រយោជន៍សម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍នានា។ ក៏ប៉ុន្តែ ន័រវេសក៏ប្រឈមនឹងបញ្ហាដូចជាការធ្វើសមាហរណកម្មជនអន្តោប្រវេសន៍ និងការកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើថាមពលផូស៊ីល ដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។