ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ គឺជាឧបករណ៍ផ្ទុះដែលទទួលបានថាមពលបំផ្លិចបំផ្លាញពីប្រតិកម្មនុយក្លេអ៊ែរ ទាំងប្រតិកម្មបំបែកនុយក្លេអ៊ែរ (fission) ឬប្រតិកម្មផ្សំរវាងការបំបែកនិងការបង្រួបបង្រួមនុយក្លេអ៊ែរ (fusion) ដែលបណ្តាលឱ្យមានការផ្ទុះនុយក្លេអ៊ែរ។ យោងតាមវិគីភីឌា គ្រាប់បែកទាំងពីរប្រភេទនេះបញ្ចេញថាមពលយ៉ាងសម្បើមពីបរិមាណរូបធាតុតិចតួច។ យោងតាមវិគីភីឌា គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២៦ មានប្រទេសចំនួន ៩ ត្រូវបានគេជឿជាក់ថាមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ រួមមាន សហរដ្ឋអាមេរិក រុស្ស៊ី ចក្រភពអង់គ្លេស បារាំង ចិន ឥណ្ឌា ប៉ាគីស្ថាន កូរ៉េខាងជើង និងអ៊ីស្រាអែល។ យោងតាមការប៉ាន់ស្មានរបស់សហព័ន្ធអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអាមេរិក (Federation of American Scientists) ចំនួនក្បាលគ្រាប់នុយក្លេអ៊ែរសរុបនៅទូទាំងពិភពលោកក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ នៅមានច្រើនរាប់ពាន់គ្រាប់ ដោយរុស្ស៊ីនិងសហរដ្ឋអាមេរិកមានចំនួនច្រើនជាងគេ។

បណ្តាប្រទេសមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងចំណោមប្រទេសទាំង ៩ នេះ មានតែប្រទេសចំនួន ៥ ប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការក្រោមសន្ធិសញ្ញាមិនរីកសាយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ (NPT) ថាជា "រដ្ឋអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ" គឺសហរដ្ឋអាមេរិក រុស្ស៊ី ចក្រភពអង់គ្លេស បារាំង និងចិន។ ប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ាគីស្ថាន និងកូរ៉េខាងជើងបានធ្វើតេស្តនុយក្លេអ៊ែរដោយចំហ ហើយអ៊ីស្រាអែលរក្សាគោលនយោបាយមិនបញ្ជាក់ច្បាស់ (ambiguity) ប៉ុន្តែត្រូវបានគេជឿជាក់យ៉ាងទូលំទូលាយថាមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។ យោងតាមផែនទីដែលបានចេញផ្សាយដោយវិគីភីឌា និងការប៉ាន់ស្មានរបស់សហព័ន្ធអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអាមេរិក រុស្ស៊ីមានក្បាលគ្រាប់ប្រមាណជាង ៥០០០ គ្រាប់ ខណៈសហរដ្ឋអាមេរិកមានជាង ៥០០០ គ្រាប់ដែរ ហើយប្រទេសដទៃទៀតមានចំនួនតិចជាង។ កូរ៉េខាងជើងដែលបានធ្វើតេស្តចុងក្រោយកាលពីឆ្នាំ ២០១៧ មានគ្រាប់ប្រមាណ ៥០ គ្រាប់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ការស្រាវជ្រាវអំពីប្រតិកម្មនុយក្លេអ៊ែរបានចាប់ផ្តើមនៅដើមសតវត្សរ៍ទី ២០។ លោក Leo Szilard បានបង្កើតគំនិតនៃប្រតិកម្មសង្វាក់នុយក្លេអ៊ែរនៅឆ្នាំ ១៩៣៣ និងបានដាក់ពាក្យស្នើសុំប៉ាតង់សម្រាប់រ៉េអាក់ទ័រនុយក្លេអ៊ែរ។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមគម្រោង Manhattan ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក J. Robert Oppenheimer ដោយមានអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដូចជាលោក Edward Teller (ដែលក្រោយមកហៅថា "បិតានៃគ្រាប់បែកអ៊ីដ្រូសែន")។ ការសាកល្បងដំបូងនៃអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ដោយឈ្មោះកូដ Trinity បានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី ១៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៤៥ នៅរដ្ឋ New Mexico ។ លោក Oppenheimer បាននឹកឃើញនូវខគម្ពីរមួយពីគម្ពីរហិណ្ឌូ Bhagavad Gita ថា "ប្រសិនបើពន្លឺនៃព្រះអាទិត្យមួយពាន់បានផ្ទុះឡើងក្នុងពេលតែមួយ នោះនឹងដូចជារស្មីនៃព្រះដ៏មានអំណាច" ... "ខ្ញុំក្លាយជាសេចក្តីស្លាប់ ជាអ្នកបំផ្លាញពិភពលោក"។

បន្ទាប់មក យោងតាមវិគីភីឌា សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រើអាវុធនុយក្លេអ៊ែរជាលើកដំបូងនិងតែមួយគត់ក្នុងសង្គ្រាម ដោយបានទម្លាក់គ្រាប់បែក Little Boy លើទីក្រុង Hiroshima កាលពីថ្ងៃទី ៦ ខែសីហា និងគ្រាប់បែក Fat Man លើទីក្រុង Nagasaki នៅថ្ងៃទី ៩ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៤៥។ ការបំផ្លិចបំផ្លាញនិងចំនួនអ្នកស្លាប់ដ៏ច្រើនសន្ធឹកបានបង្ហាញពីឥទ្ធិពលដ៏កម្សត់របស់អាវុធនេះ។

ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមត្រជាក់ សហភាពសូវៀតបានសាកល្បងគ្រាប់បែកនុយក្លេអ៊ែរដំបូងនៅឆ្នាំ ១៩៤៩ ហើយការប្រកួតប្រជែងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរបានចាប់ផ្តើម។ បច្ចេកវិទ្យាបានអភិវឌ្ឍពីគ្រាប់បែកធ្លាក់ដោយយន្តហោះទៅជាកាំជ្រួចរយៈចម្ងាយឆ្ងាយ (ICBM) និងកាំជ្រួចបាញ់ពីនាវាមុជទឹក (SLBM) ព្រមទាំងបច្ចេកវិទ្យាក្បាលគ្រាប់ច្រើនដែលអាចកំណត់គោលដៅផ្សេងៗគ្នា (MIRV) ដូចមានបង្ហាញក្នុងរូបភាពគ្រោងការណ៍កាំជ្រួច Peacekeeper របស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងកាំជ្រួច SS-18 Satan របស់រុស្ស៊ី។ ប្រទេសទាំងពីរបានសាងឃ្លាំងអាវុធនុយក្លេអ៊ែររាប់ម៉ឺនគ្រាប់។ ការសាកល្បងនុយក្លេអ៊ែរត្រូវបានធ្វើឡើងជាង ២០០០ លើកនៅទីតាំងផ្សេងៗទូទាំងពិភពលោក ដូចបានបង្ហាញក្នុងផែនទីស្ថានីយសាកល្បង ហើយជនស៊ីវិលក៏រងផលប៉ះពាល់ដែរ ដូចជាករណីរូបថតខ្នងរបស់លោក Sumiteru Taniguchi ដែលបានថតដោយទាហានម៉ារីនអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦ បន្ទាប់ពីការទម្លាក់គ្រាប់បែកលើ Nagasaki។

ផលប៉ះពាល់ និងចលនាប្រឆាំង

ប្រភព: Wikipedia

ផលប៉ះពាល់នៃអាវុធនុយក្លេអ៊ែរមិនត្រឹមតែប៉ះពាល់ដល់យោធាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងបានបង្កការខូចខាតដល់សុខភាពមនុស្ស និងបរិស្ថានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ យោងតាមវិគីភីឌា កាំរស្មីវិទ្យុសកម្មបានបណ្តាលឱ្យមានជំងឺមហារីក និងពិការភាពពីកំណើតនៅក្នុងតំបន់ដែលរងការវាយប្រហារ និងតំបន់សាកល្បង។ រូបថតខ្នងរបស់ Sumiteru Taniguchi ដែលបង្ហាញពីស្លាកស្នាមរលាកធ្ងន់ធ្ងរ ជាភស្តុតាងដ៏ឈឺចាប់នៃផលវិបាកនេះ។

ការប្រកួតប្រជែងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរបានបង្កើតឱ្យមានការភ័យខ្លាចទូទាំងសង្គម ហើយចលនាប្រឆាំងបានកើតឡើងជាសកល។ ដូចបានឃើញក្នុងរូបភាព ការតវ៉ាប្រឆាំងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរនៅ Oxford ប្រទេសចក្រភពអង់គ្លេសក្នុងឆ្នាំ ១៩៨០ និងការតវ៉ានៅទីក្រុង Bonn ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨១ ប្រឆាំងនឹងការប្រកួតគ្នារវាងអង្គការណាតូនិងសន្ធិសញ្ញាវ៉ារស្សាវ៉ា។ នៅប្រទេសបារាំង ក៏មានការតវ៉ាប្រឆាំងនឹងការសាកល្បងនុយក្លេអ៊ែរនៅ Lyon ផងដែរ។

ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ការសាងសង់និងថែរក្សាឃ្លាំងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរបានចំណាយធនធានយ៉ាងច្រើនសន្ធឹក ដែលអាចត្រូវបានប្រើសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍសង្គម។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមត្រជាក់ មានកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដកហូតអាវុធ ដូចជាការរុះរើស៊ីឡូកាំជ្រួចសូវៀតដោយអ៊ុយក្រែនជាមួយជំនួយពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងសន្ធិសញ្ញាកាត់បន្ថយអាវុធផ្សេងៗ (START) ដែលបានជួយកាត់បន្ថយចំនួនគ្រាប់យ៉ាងច្រើន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នាពេលបច្ចុប្បន្ន ទោះបីជាចំនួនក្បាលគ្រាប់សរុបបានថយចុះបើធៀបនឹងកំពូលនៃសង្គ្រាមត្រជាក់ក៏ដោយ ក៏ប្រទេសមហាអំណាចនុយក្លេអ៊ែរនៅតែបន្តធ្វើទំនើបកម្មឃ្លាំងអាវុធរបស់ខ្លួន។ យោងតាមវិគីភីឌា សហរដ្ឋអាមេរិកបានសាកល្បងសមត្ថភាពប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកនុយក្លេអ៊ែរយុទ្ធសាស្ត្រ B61-12 ពីយន្តហោះចម្បាំង F-35 ដូចដែលឃើញក្នុងរូបភាព។ រុស្ស៊ីក៏នៅតែរក្សាកាំជ្រួចដ៏ធំដូចជា SS-18 Satan និងបានអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធថ្មីៗផ្សេងទៀត។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា និងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ការវិវត្តន៍នុយក្លេអ៊ែរក្នុងតំបន់ និងការប្រកួតប្រជែងរវាងមហាអំណាច គឺជាកង្វល់សន្តិសុខដែលមិនអាចមើលរំលងបាន។ យោងតាមការប៉ាន់ស្មានរបស់សហព័ន្ធអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអាមេរិក ហានិភ័យនៃការប្រើប្រាស់អាវុធនេះដោយចៃដន្យ ឬដោយចេតនានៅតែមានខ្ពស់ ដែលទាមទារឱ្យមានកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិជាបន្តដើម្បីការពារ និងបំបាត់អាវុធប្រល័យលោកនេះ។