ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ទិន្នផលប្រេង សំដៅដល់បរិមាណប្រេងកាតដែលត្រូវបានទាញយកចេញពីក្រោមផែនដី ទាំងនៅលើដី និងក្រោមបាតសមុទ្រ។ ប្រេងកាត គឺជាឥន្ធនៈហ្វូស៊ីលមួយប្រភេទ ដែលកើតចេញពីការលាយឡំនៃរុក្ខជាតិ សារាយ និងកំណកដីក្រោមសម្ពាធខ្ពស់ ក្នុងសមុទ្ររាក់ៗរាប់លានឆ្នាំមុន។ យោងតាមអត្ថបទរបស់វីគីភីឌាស្តីពីការទាញយកប្រេងកាត (Extraction of petroleum) ដំណើរការនេះចាប់ផ្តើមដោយការស្ទង់រញ្ជួយ (seismic surveys) ដើម្បីស្វែងរកអាងស្តុកប្រេង ហើយបន្ទាប់មកប្រើឧបករណ៍ខួង (oil rigs) និងវេទិកាប្រេង (oil platforms) ដើម្បីខួងអណ្តូងប្រេង (oil wells) និងបូមប្រេងឡើងមក។ បន្ទាប់ពីការទាញយក ប្រេងត្រូវបានចម្រាញ់ដើម្បីផលិតជាសាំង កៅស៊ូរថយន្ត ទូរទឹកកក និងផលិតផលជាច្រើនទៀត។

ទិន្នផលប្រេងសកល ត្រូវបានវាស់វែងជាឯកតាបារ៉ែលក្នុងមួយថ្ងៃ (bpd)។ វាជាសូចនាករសេដ្ឋកិច្ចមួយដ៏សំខាន់ ពីព្រោះប្រេងកាតមិនត្រឹមតែជាប្រភពថាមពលចម្បងសម្រាប់ដឹកជញ្ជូននិងផលិតថាមពលប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ជាវត្ថុធាតុដើមដ៏សំខាន់សម្រាប់ឧស្សាហកម្មគីមី និងផលិតកម្មទំនិញជាច្រើនមុខផងដែរ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ វីគីភីឌាក៏បានកត់សម្គាល់ដែរថា ការទាញយកប្រេងអាចប្រឈមនឹងគ្រោះថ្នាក់ ដូចជាការផ្ទុះ និងការធ្លាយប្រេង (oil spills) ដែលអាចបង្កការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់បរិស្ថាន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា អាងស្តុកប្រេង (petroleum reservoirs) ភាគច្រើនស្ថិតនៅក្នុងស្រទាប់ថ្មកំណក (sedimentary rocks) នៅតាមតំបន់ផ្សេងៗជុំវិញពិភពលោក។ តំបន់ផលិតប្រេងធំៗរួមមាន មជ្ឈិមបូព៌ា (ឧទាហរណ៍ អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត អ៊ីរ៉ាក់) រុស្ស៊ី សហរដ្ឋអាមេរិក និងកាណាដា។ ការទាញយកប្រេងនៅតាមអណ្តូងដែលមានប្រេងប្រភេទក្រាស់ (heavy crude) អាចត្រូវការបច្ចេកទេសពិសេស ដូចជាការចាក់ចំហាយទឹក (steam injection) ដើម្បីធ្វើឱ្យប្រេងរាវ និងងាយបូមឡើងមក។

ផ្នែកប្រជាជន ឧស្សាហកម្មប្រេងបានផ្តល់ការងារដល់មនុស្សរាប់លាននាក់ ចាប់តាំងពីអ្នកភូគព្ភវិទូ វិស្វករ អ្នកបើកឧបករណ៍ខួង រហូតដល់ពលករនៅតាមអណ្តូងប្រេង។ សហគមន៍ដែលរស់នៅជិតតំបន់ប្រេង ច្រើនតែមានជីវភាពស្អិតរមួតជាមួយវិស័យនេះ ប៉ុន្តែពួកគេក៏ប្រឈមនឹងហានិភ័យនៃការបំពុល និងផលប៉ះពាល់សុខភាពផងដែរ។ វីគីភីឌាបានរំលេចថា ការខួងនិងផលិតប្រេងមិនមែនគ្មានគ្រោះថ្នាក់នោះទេ ហើយការធ្លាយប្រេងនានា បានបន្សល់ទុកស្នាមរបួសដ៏ធំធេងដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីសមុទ្រនិងដីគោក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិនៃការប្រើប្រាស់ប្រេងអាចតាមដានបានរាប់ពាន់ឆ្នាំកន្លងមក។ តាមអត្ថបទរបស់វីគីភីឌា មនុស្សនៅសម័យបុរាណបានប្រមូលយកប្រេងដែលហូរចេញមកលើដី (surface seepages) សម្រាប់ប្រើជាឱសថ និងជ័រការពារទឹក។ ប៉ុន្តែការអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្មប្រេងបែបទំនើបបានចាប់កំណើតនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ១៩។ យោងតាមវីគីភីឌា អណ្តូងប្រេងពាណិជ្ជកម្មដំបូងគេត្រូវបានខួងនៅឆ្នាំ ១៨៥៩ ដោយលោក Edwin Drake នៅរដ្ឋ Pennsylvania សហរដ្ឋអាមេរិក។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានបើកសករាជថ្មីនៃការប្រើប្រាស់ថាមពលហ្វូស៊ីល។

បន្ទាប់មក បច្ចេកវិទ្យាខួងបានរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ការខួងបែបវិល (rotary drilling) ត្រូវបានណែនាំនៅដើមសតវត្សទី ២០ ដែលធ្វើឱ្យអាចចូលទៅដល់អាងស្តុកដែលនៅជម្រៅកាន់តែជ្រៅ។ នៅពាក់កណ្តាលសតវត្ស វេទិកាខួងនៅសមុទ្រ (offshore platforms) ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើង ដើម្បីចូលទៅដល់ប្រភពប្រេងនៅក្រោមបាតសមុទ្រ។ វីគីភីឌាបានបញ្ជាក់ថា វិធីសាស្ត្ររុករកទំនើប ដូចជាការស្ទង់រញ្ជួយ បានជួយពង្រីកសមត្ថភាពស្វែងរកតំបន់ប្រេងថ្មីៗ ដែលជំរុញឱ្យទិន្នផលប្រេងសកលកើនឡើងឥតឈប់ឈរអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ប្រេងកាតគឺជាទំនិញសកលដែលដើរតួនាទីកណ្តាលនៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។ ប្រទេសដែលមានប្រេងច្រើន ដូចជាសមាជិកអង្គការ OPEC ទទួលបានចំណូលដ៏ធំធេងពីការនាំចេញ ដែលអាចផ្តល់មូលនិធិសម្រាប់អភិវឌ្ឍន៍ ឬក្លាយជាប្រភពនៃជម្លោះនិងអំពើពុករលួយ (ហៅថា "resource curse")។ សម្រាប់ប្រទេសនាំចូលដូចជាកម្ពុជា ការប្រែប្រួលនៃទិន្នផលនិងតម្លៃប្រេងសកលអាចជះឥទ្ធិពលដោយផ្ទាល់ដល់អតិផរណា តម្លៃដឹកជញ្ជូន និងថាមពលក្នុងស្រុក។

ផ្នែកវប្បធម៌ ភាពរុងរឿងពីប្រេងបានបង្កើតឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរសង្គម និងរបៀបរស់នៅនៅតាមប្រទេសផលិតមួយចំនួន។ ប៉ុន្តែម្យ៉ាងវិញទៀត ការពឹងផ្អែកខ្លាំងលើប្រេងក៏នាំមកនូវបញ្ហាបរិស្ថានធ្ងន់ធ្ងរផងដែរ។ យោងតាមវីគីភីឌា ការដុតឥន្ធនៈហ្វូស៊ីលគឺជាប្រភពចម្បងនៃការបំពុលខ្យល់ និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ខណៈពេលដែលការធ្លាយប្រេងបានបំផ្លាញជម្រកសត្វ និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីយ៉ាងដំណំ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងបរិបទសកលបច្ចុប្បន្ន ទិន្នផលប្រេងនៅតែជាកត្តាកំណត់ដ៏សំខាន់សម្រាប់ស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ច និងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ។ ការសម្រេចចិត្តរបស់ប្រទេសផលិតប្រេងធំៗ ជម្លោះនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា និងគោលនយោបាយថាមពលរបស់ប្រទេសមហាអំណាច តែងតែបណ្តាលឱ្យតម្លៃប្រេងឡើងចុះ ដែលប៉ះពាល់ដល់អ្នកប្រើប្រាស់គ្រប់ទីកន្លែង។ យោងតាមវីគីភីឌា ប្រេងនៅតែជាប្រភពថាមពលចម្បងរបស់មនុស្សជាតិ ប៉ុន្តែនិន្នាការពិភពលោកកំពុងផ្លាស់ប្តូរឆ្ពោះទៅរកថាមពលកកើតឡើងវិញ (renewable energy) ដើម្បីទប់ទល់នឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការតាមដានទិន្នផលប្រេងគឺចាំបាច់ ព្រោះវាជះឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់ថ្លៃទំនិញ និងថាមពលក្នុងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ។ មិនថាការរីកចម្រើននៃរថយន្តអគ្គិសនី ឬការប្តេជ្ញាចិត្តកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់សកលនោះទេ អនាគតនៃទិន្នផលប្រេងនឹងបន្តជាប្រធានបទសំខាន់ក្នុងការពិភាក្សាអំពីសេដ្ឋកិច្ច និងបរិស្ថាន។