ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ប្រទេសអូម៉ង់ ដែលមានឈ្មោះផ្លូវការថា រដ្ឋស៊ុលតង់អូម៉ង់ គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅភាគអាគ្នេយ៍នៃឧបទ្វីបអារ៉ាប់ ក្នុងតំបន់អាស៊ីខាងលិច។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនគោកជាប់នឹងប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម និងយេម៉ែន ហើយមានព្រំដែនទឹកជាប់សមុទ្រអារ៉ាប់នៅភាគអាគ្នេយ៍ និងឈូងសមុទ្រអូម៉ង់នៅភាគឦសាន។ រាជធានីនិងទីក្រុងធំបំផុតគឺ មូស្កាត។ ប្រជាជនមានប្រមាណ ៥.២៨ លាននាក់ តាមការប៉ាន់ប្រមាណនៅឆ្នាំ២០២៤ ក្នុងផ្ទៃដីសរុប ៣១៥,៣៣១ គីឡូម៉ែត្រក្រឡា។ អូម៉ង់មានចំណុចពិសេសភូមិសាស្ត្រដោយមានតំបន់ដាច់ដោយឡែកពីរគឺ ម៉ាដហា និងឧបទ្វីបមូសង់ដាំ ដែលស្ថិតនៅក្នុងអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម ហើយមូសង់ដាំមានព្រំដែនទឹកជាប់ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ ដែលជាផ្លូវដឹកជញ្ជូនប្រេងដ៏សំខាន់របស់ពិភពលោក។ អូម៉ង់ជារបបរាជានិយមអសមភាពដឹកនាំដោយស៊ុលតង់ ដែលជាប្រមុខរដ្ឋនិងរដ្ឋាភិបាល ហើយត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាប្រទេសមានសន្តិភាពនិងស្ថិរភាពនៅក្នុងតំបន់ដែលមានភាពតានតឹង។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា អូម៉ង់ស្ថិតនៅលើចុងភាគអាគ្នេយ៍នៃឧបទ្វីបអារ៉ាប់ ដោយមានឆ្នេរសមុទ្រវែងជាង ២,០០០ គីឡូម៉ែត្រ។ ដីរបស់ប្រទេសនេះមានលក្ខណៈចម្រុះដោយរួមបញ្ចូលទាំងជួរភ្នំហាចា (Al Hajar) នៅភាគខាងជើង វាលខ្សាច់ដូចជាសាហ្ស៊ីយ៉ាសានស៍ (Sharqiya Sands) និងតំបន់អូអាស (តំបន់បៃតង) នៅតាមជ្រលងភ្នំ។ តំបន់ដាហ្វារ (Dhofar) នៅភាគខាងត្បូងមានអាកាសធាតុខុសគេដោយមានរដូវភ្លៀងមូសុង (Khareef) ដែលធ្វើឱ្យទេសភាពក្លាយជាពណ៌បៃតងស្រស់ស្អាត។ ប្រជាជនអូម៉ង់ភាគច្រើនជាជនជាតិអារ៉ាប់ ប៉ុន្តែក៏មានជនជាតិបេឡូជី អាស៊ីខាងត្បូង និងអាហ្វ្រិករស់នៅដែរ។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាអារ៉ាប់ ហើយភាសាអង់គ្លេសត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងវិស័យជំនួញនិងការអប់រំ។ សាសនាអ៊ីស្លាមគឺជាសាសនារបស់រដ្ឋ ដោយសហគមន៍អ៊ីបាឌី (Ibadi) ដែលជានិកាយពិសេសមួយមានឥទ្ធិពលខ្លាំងនៅក្នុងប្រទេសនេះ ហើយប្រទេសអូម៉ង់ត្រូវបានគេស្គាល់ថាមានភាពអត់ធ្មត់ខាងសាសនាខ្ពស់។ ប្រជាជនប្រមាណ ៨០% រស់នៅក្នុងទីក្រុងតាមបណ្តោយឆ្នេរ ជាពិសេសនៅមូស្កាត សូហារ (Sohar) និងសាឡាឡា (Salalah)។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ប្រវត្តិសាស្ត្រអូម៉ង់មានឫសគល់យ៉ាងជ្រៅរាប់ពាន់ឆ្នាំ។ តំបន់បុរាណវត្ថុនៅបាត (Bat) និងអាល់អ៊ីន (Al Ayn) ដែលត្រូវបានកសាងក្នុងសហវត្សទី៣ មុនគ្រិស្តសករាជ បានបង្ហាញពីវត្តមានរបស់អរិយធម៌ដ៏ចំណាស់ ហើយត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ។ នៅសម័យបុរាណ អូម៉ង់ជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មគ្រឿងក្រអូប (frankincense) ដែលត្រូវបាននាំចេញទៅកាន់អរិយធម៌មេសូប៉ូតាមី និងរ៉ូម។ កំពង់ផែបុរាណខ័ររ៉ូរី (Khor Rori) ដែលសាងសង់ឡើងនៅចន្លោះឆ្នាំ១០០ មុនគ.ស. ដល់គ.ស. ១០០ ជាសក្ខីភាពនៃសកម្មភាពពាណិជ្ជកម្មសមុទ្ររបស់អូម៉ង់។ នៅសតវត្សទី៧ សាសនាអ៊ីស្លាមបានផ្សាយចូលអូម៉ង់ ហើយប្រជាជនអូម៉ង់បានក្លាយជាអ្នកកាន់សាសនាអ៊ីស្លាមដំបូងគេមួយក្រុម។ ក្រោយមក ពួកព័រទុយហ្គាល់បានកាន់កាប់រយៈពេល ១៤៣ ឆ្នាំ (ពីឆ្នាំ ១៥០៧ ដល់ ១៦៥០) ដោយមានរូបគំនូរពីសម័យនោះបង្ហាញពីក្រុងមូស្កាតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកគេ។ រាជវង្សអាល់យ៉ារូបា (Al Ya'aruba) បានដឹកនាំការរំដោះ និងបង្កើតអាណាចក្រមួយដែលលាតសន្ធឹងរហូតដល់ទ្វីបអាហ្វ្រិកខាងកើត រួមទាំងកោះហ្សង់ស៊ីបារ (Zanzibar) ដែលធ្លាប់ជារាជធានីទីពីររបស់ស៊ុលតង់អូម៉ង់។ នៅសតវត្សទី២០ ប្រទេសនេះបានជួបវិបត្តិផ្ទៃក្នុងរវាងតំបន់ខាងក្នុង (Imamate) និងតំបន់ឆ្នេរ (Muscat) ដែលបានបញ្ចប់ដោយការបង្រួបបង្រួមក្រោមស៊ុលតង់សាអ៊ីត ប៊ីន តាអ៊ីមួរ (Said bin Taimur) ដែលសោយរាជ្យពីឆ្នាំ ១៩៣២ ដល់ ១៩៧០។ ក្រោយការដណ្ដើមរាជ្យដោយកូនប្រុសគាត់ ស៊ុលតង់ហ្កាប៊ូស ប៊ីន សាអ៊ីត (Qaboos bin Said) ក្នុងឆ្នាំ១៩៧០ អូម៉ង់បានចាប់ផ្ដើមសម័យកាលនៃទំនើបកម្មយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ហ្កាប៊ូសបានលុបបំបាត់ទាសភាព បញ្ចប់ការបះបោរនៅដាហ្វារ (Dhofar Rebellion) និងប្រកាសឱ្យប្រើប្រាស់រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មី ដែលនាំមកនូវកំណើនសេដ្ឋកិច្ចនិងការលើកកម្ពស់ជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា សេដ្ឋកិច្ចអូម៉ង់ពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើឧស្សាហកម្មប្រេងនិងឧស្ម័នធម្មជាតិ ដែលរួមចំណែកជាង ៧០% នៃចំណូលរដ្ឋាភិបាល។ កំពង់ផែសូហារមានរោងចក្រគីមីឥន្ធនៈធំៗ ហើយផ្សារមូលបត្រមូស្កាត (Muscat Securities Market) គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុដ៏សំខាន់ក្នុងតំបន់។ ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើប្រេង រដ្ឋាភិបាលបានដាក់ចេញ “ចក្ខុវិស័យអូម៉ង់ ២០៤០” (Oman Vision 2040) ដែលសង្កត់ធ្ងន់លើវិស័យទេសចរណ៍ ភស្តុភារកម្ម និងឧស្សាហកម្មបៃតង។ វប្បធម៌អូម៉ង់មានលក្ខណៈពិសេសដោយរួមបញ្ចូលឥទ្ធិពលអារ៉ាប់ អាហ្វ្រិក និងអាស៊ី។ សម្លៀកបំពាក់ប្រពៃណីរបស់បុរសមានឌីសដាស្ហា (dishdasha) កន្ថោន (khanjar ដែលជាកាំបិតកោង) និងក្បាលមូសារ (musar)។ សិល្បៈតន្ត្រីរួមមានរបាំរ៉ាស្ហ្វា (Razfa) និងការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ភ្លេងបែបបុរាណ។ ម្ហូបប្រពៃណីអូម៉ង់ដូចជា shuwa (សាច់ចៀមដុតក្នុងរណ្តៅក្រោមដី) និងអង្ករត្រី ឆ្លុះបញ្ចាំងពីបេតិកភណ្ឌសមុទ្ររបស់ប្រទេស។ អូម៉ង់មានទីតាំងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាច្រើន រាប់តាំងពីបន្ទាយប្រវត្តិសាស្ត្រដូចជាបាឡា (Bahla) ដល់សណ្ឋាគារប្រណីតដូចជា Al Bustan Palace និងការដើរលេងក្នុងវាលខ្សាច់សាហ្ស៊ីយ៉ា។ ការអប់រំក៏មានការរីកចម្រើនដោយមានសាកលវិទ្យាល័យដូចជា សាកលវិទ្យាល័យដាហ្វារ (Dhofar University) ជាដើម។ ប្រព័ន្ធស្រោចស្រពបុរាណហៅថាអាហ្លាក (Aflaj) ត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយ UNESCO ថាជាសម្បត្តិវប្បធម៌រស់នៅដ៏ចំណាស់។ លើសពីនេះ អូម៉ង់ជាជម្រករបស់ត្រីបាឡែនហាំបាកដែលមិនធ្វើចំណាកស្រុក (Arabian Sea humpback whales) ដោយរស់នៅជាអចិន្ត្រៃយ៍នៅឆ្នេរដាហ្វារ ដែលជារឿងកម្រសម្រាប់ត្រីបាឡែនប្រភេទនេះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន ប្រទេសអូម៉ង់ក្រោមការដឹកនាំរបស់ស៊ុលតង់ហៃសាម ប៊ីន តារីគ (Haitham bin Tariq) ដែលឡើងសោយរាជ្យក្នុងឆ្នាំ២០២០ បន្ទាប់ពីការសោយទីវង្គតរបស់ស៊ុលតង់ហ្កាប៊ូស បានបន្តគោលនយោបាយការទូតអព្យាក្រឹត្យរបស់អ្នកកាន់តំណែងមុន។ អូម៉ង់រក្សាទំនាក់ទំនងល្អជាមួយប្រទេសទាំងអស់ក្នុងតំបន់ រួមទាំងអ៊ីរ៉ង់ អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត សហរដ្ឋអាមេរិក និងចិន ហើយជារឿយៗដើរតួជាអ្នកសម្រុះសម្រួលក្នុងជម្លោះក្នុងតំបន់ ដូចជាការចរចាសន្តិភាពយេម៉ែន និងជាប៉ុស្តិ៍សម្ងាត់រវាងអ៊ីរ៉ង់និងលោកខាងលិច តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា។ ក្នុងវិស័យសិទ្ធិមនុស្ស យោងតាមវិគីភីឌា អូម៉ង់នៅមានការរឹតបន្តឹងខ្លះ។ លោក តាលីប អាល់ ម៉ាម៉ារី (Talib Al Mamari) អតីតសមាជិកសភាប្រឹក្ខា ត្រូវបានឃុំខ្លួនដោយអធិការណ៍ ដែលក្រុមការងារស្ដីពីការឃុំខ្លួនតាមអធិការណ៍របស់អង្គការសហប្រជាជាតិបានចាត់ទុកថាជាការរំលោភសិទ្ធិសេរីភាពបញ្ចេញមតិ។ លោក ម៉ូហាម៉ាត់ អាល់ហ្វាហ្សារី (Mohammed Al-Fazari) ជាអ្នកនិពន្ធនិងអ្នកកាសែតដែលរស់នៅនិរទេសនៅចក្រភពអង់គ្លេស ហើយសៀវភៅរបស់គាត់ត្រូវបានហាមឃាត់នៅអូម៉ង់។ សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ អូម៉ង់អាចជាគំរូនៃប្រទេសតូចមួយដែលរក្សាសន្តិភាពតាមរយៈការទូត ស្រដៀងគ្នានឹងតួនាទីរបស់កម្ពុជាក្នុងអាស៊ាន។ លើសពីនេះ ទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចរវាងប្រទេសទាំងពីរកំពុងកើនឡើង ជាពិសេសក្នុងវិស័យទេសចរណ៍និងការនាំចូលទំនិញ។ នៅឆ្នាំ២០២៤ ស៊ុលតង់ហៃសាមបានជួបពិភាក្សាជាមួយនាយករដ្ឋមន្ត្រីចក្រភពអង់គ្លេស ដោយបញ្ជាក់ពីតួនាទីបន្តរបស់អូម៉ង់ក្នុងកិច្ចការអន្តរជាតិ។