ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ព្រះឱវាទសម្ដេចប៉ាប (Papal bull) គឺជាប្រភេទមួយនៃក្រឹត្យសាធារណៈ លិខិតប៉ាតង់ ឬធម្មនុញ្ញដែលចេញដោយសម្ដេចប៉ាបនៃសាសនាកាតូលិក។ តាមវិគីភីឌា ឈ្មោះនេះបានមកពីពាក្យឡាតាំង "bulla" ដែលសំដៅលើត្រាសំណដែលជាប់ជាមួយឯកសារដើម្បីបញ្ជាក់ភាពត្រឹមត្រូវ។ ព្រះឱវាទសម្ដេចប៉ាបត្រូវបានសរសេរជាភាសាឡាតាំងនៅលើក្រដាសស្បែកសត្វ (parchment) ហើយត្រាសំណនោះជាធម្មតាមានរូបពួកសាវកពេត្រុសនិងប៉ូលនៅម្ខាង និងព្រះនាមរបស់សម្ដេចប៉ាបដែលកំពុងកាន់តំណែងនៅម្ខាងទៀត។ ឯកសារទាំងនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់សេចក្តីសម្រេចសំខាន់ៗ ដូចជាការប្រកាសគោលលទ្ធិ ការតែងតាំងប៊ីស្សព ការបង្កើតភូមិភាគថ្មី ការប្រកាសការផ្ដន្ទាទោសចេញពីសាសនា (excommunication) និងសូម្បីតែការអំពាវនាវឱ្យធ្វើសង្គ្រាមបរិសុទ្ធ (Crusades) ក្នុងយុគសម័យកណ្ដាល។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ព្រះឱវាទសម្ដេចប៉ាបត្រូវបានចេញពីសាវតារសន្ត (Holy See) ដែលជាអង្គគ្រប់គ្រងរបស់សាសនាកាតូលិក មានទីតាំងក្នុងបុរីវ៉ាទីកង់។ ភាសាដែលប្រើគឺភាសាឡាតាំង ហើយឯកសារត្រូវបានផ្ញើទៅកាន់បុគ្គលឬស្ថាប័នសាសនាផ្សេងៗ ដូចជាប៊ីស្សព ស្ដេចកាតូលិក ឬពួកអ្នកស្មោះត្រង់ទាំងអស់។ លក្ខណៈពិសេសនៃព្រះឱវាទនេះគឺត្រាសំណ (bulla) ដែលធ្វើឱ្យវាទទួលបានឈ្មោះជាភាសាអង់គ្លេសថា "bull"។ ត្រានេះត្រូវបានភ្ជាប់ទៅនឹងឯកសារដោយខ្សែក្រណាត់ពណ៌ក្រហមឬពណ៌លឿង អាស្រ័យលើលក្ខណៈនៃឯកសារ។ គួរកត់សម្គាល់ថា មិនមែនរាល់ឯកសារដែលមានត្រាសំណសុទ្ធតែជាព្រះឱវាទសម្ដេចប៉ាបនោះទេ ប៉ុន្តែព្រះឱវាទសម្ដេចប៉ាបជាប្រភេទដែលគេស្គាល់ច្រើនជាងគេ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ការប្រើប្រាស់ព្រះឱវាទសម្ដេចប៉ាបមានតាំងពីសតវត្សទី៦ នៃគ្រិស្តសករាជ ប៉ុន្តែវាកាន់តែមានសារៈសំខាន់ក្នុងយុគសម័យកណ្ដាល (ប្រហែលសតវត្សទី១១ ដល់ទី១៥) នៅពេលដែលសម្ដេចប៉ាបមានអំណាចខាងនយោបាយនិងសាសនាយ៉ាងធំធេងនៅអឺរ៉ុប។ ព្រះឱវាទត្រូវបានប្រើដើម្បីដោះស្រាយជម្លោះរវាងស្ដេចនានា ប្រកាសសង្គ្រាមបរិសុទ្ធ (Crusades) និងអនុម័តសណ្តាប់ធ្នាប់សាសនាថ្មីៗ ដូចជាក្រុមហ្វ្រង់ស៊ីស្កាន និងដូមីនិក។ ក្នុងចំណោមព្រះឱវាទដ៏ល្បីល្បាញបំផុតគឺ Exsurge Domine ដែលចេញដោយសម្ដេចប៉ាបឡេអូ ទី១០ នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៥២០។ ឯកសារនេះបានបដិសេធការបង្រៀនរបស់ម៉ាទីន លូធើរ ហើយទាមទារឱ្យគាត់ដកថយនូវទស្សនៈរបស់ខ្លួន។ ការបដិសេធរបស់លូធើរ និងការដុតព្រះឱវាទនេះជាសាធារណៈបានក្លាយជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃកំណែទម្រង់ប្រូតេស្តង់។ ព្រះឱវាទសំខាន់ៗផ្សេងទៀតរួមមាន Unam Sanctam (ឆ្នាំ១៣០២) ដែលប្រកាសពីអំណាចកំពូលរបស់សម្ដេចប៉ាប និង Inter caetera (ឆ្នាំ១៤៩៣) ដែលបែងចែកទឹកដីពិភពថ្មីរវាងអេស្ប៉ាញនិងព័រទុយហ្គាល់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ព្រះឱវាទសម្ដេចប៉ាបមិនត្រឹមតែជាឯកសារសាសនាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏មានឥទ្ធិពលយ៉ាងជ្រៅលើវប្បធម៌ ច្បាប់ និងនយោបាយអឺរ៉ុបផងដែរ។ ពួកវាបានដើរតួជាមូលដ្ឋាននៃច្បាប់កាតូលិក (Canon law) ហើយការប្រមូលផ្តុំនិងការអភិរក្សព្រះឱវាទទាំងនេះបានរួមចំណែកដល់ការអភិវឌ្ឍបណ្ណាល័យនិងបណ្ណសាររបស់សាសនា។ ក្នុងអំឡុងកំណែទម្រង់ ព្រះឱវាទមួយចំនួនបានក្លាយជាគោលដៅនៃការតិះដៀលតាមរយៈសិល្បៈ។ ឧទាហរណ៍ ស៊េរីរូបចម្លាក់ឈើដោយលូកាស ក្រាណាច (Lucas Cranach) ក្នុងឆ្នាំ១៥៤៥ ដែលគេស្គាល់ថា Papstspotbilder បានបង្ហាញពីការចំអកឡកឡឺយចំពោះអំណាចសម្ដេចប៉ាប ដោយភ្ជាប់ទៅនឹងការចេញព្រះឱវាទមួយ។ នេះបង្ហាញពីរបៀបដែលព្រះឱវាទមិនគ្រាន់តែជាឧបករណ៍សាសនាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជានិមិត្តរូបនៃអំណាចនិងការតស៊ូខាងនយោបាយនិងសង្គម។ សព្វថ្ងៃ ឯកសារទាំងនេះត្រូវបានសិក្សាដោយអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ និងជាវត្ថុមានតម្លៃក្នុងសារមន្ទីរជាច្រើន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងយុគសម័យទំនើប ការចេញព្រះឱវាទសម្ដេចប៉ាបតាមទម្រង់ប្រពៃណីកាន់តែកម្រមាន ប៉ុន្តែសម្ដេចប៉ាបនៅតែប្រើឯកសារដែលមានអានុភាពស្រដៀងគ្នា ដូចជារដ្ឋធម្មនុញ្ញសាវក (apostolic constitution) និងសារាចរណ៍ (encyclical)។ តាមវិគីភីឌា ឧទាហរណ៍មួយនៃព្រះឱវាទក្នុងសម័យថ្មីគឺ Magni aestimamus ដែលចេញដោយសម្ដេចប៉ាបបេណេឌីក ទី១៦ ក្នុងឆ្នាំ២០១១ ដើម្បីបង្កើតយោធាភិភាគ (Military Ordinariate) សម្រាប់ប្រទេសបូស្នី និងហឺហ្សេហ្គោវីណា។ សម្ដេចប៉ាបហ្វ្រង់ស៊ីសក៏បានចេញក្រឹត្យសំខាន់ៗដូចជា Mitis Iudex Dominus Iesus (ឆ្នាំ២០១៥) ដែលកែសម្រួលដំណើរការប្រកាសអាពាហ៍ពិពាហ៍គ្មានសុពលភាព ទោះបីមិនមែនជាព្រះឱវាទក្នុងទម្រង់តឹងរឹងក៏ដោយ។ សម្រាប់អ្នកអានកម្ពុជា ការយល់ដឹងអំពីព្រះឱវាទសម្ដេចប៉ាបអាចជួយបំភ្លឺពីតួនាទីជាប្រវត្តិសាស្ត្រនិងបច្ចុប្បន្នរបស់សម្ដេចប៉ាបក្នុងនយោបាយពិភពលោក។ នៅកម្ពុជា សហគមន៍កាតូលិកមានចំនួនតិចតួច ប៉ុន្តែទំនាក់ទំនងរវាងកម្ពុជានិងវ៉ាទីកង់មានភាពវិជ្ជមាន ដោយមានការបង្កើតទំនាក់ទំនងការទូតជាដើម។ ការសិក្សាពីឯកសារបុរាណដូចជាព្រះឱវាទសម្ដេចប៉ាបអាចផ្តល់ទស្សនៈថ្មីៗអំពីទំនាក់ទំនងសាសនានិងរដ្ឋ។