ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ប៊ុលរបស់សម្ដេចប៉ាប គឺជាប្រភេទក្រឹត្យជាសាធារណៈ លិខិតប៉ាតង់ ឬលិខិតចាតឺ ដែលចេញដោយសម្ដេចប៉ាបនៃព្រះវិហារកាតូលិក។ តាមវិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស ឯកសារនេះទទួលឈ្មោះតាមត្រាធ្វើពីសំណ ដែលតាមទំនៀមត្រូវបានភ្ជាប់ជាមួយឯកសារ ដើម្បីបញ្ជាក់ភាពត្រឹមត្រូវរបស់វា ដោយត្រានោះមានឈ្មោះហៅថា bulla ជាភាសាឡាតាំង។

ប៊ុលជាឧបករណ៍ផ្លូវការដែលសម្ដេចប៉ាបប្រើសម្រាប់បង្គាប់ អនុញ្ញាត ឬប្រកាសសេចក្ដីសម្រេចលើកិច្ចការព្រះវិហារ។ ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ប៊ុលត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់នឹងព្រឹត្តិការណ៍ធំៗ ជាពិសេសជម្លោះរវាងព្រះវិហារកាតូលិក និងចលនាកំណែទម្រង់សាសនានៅសតវត្សទី១៦។ ឧទាហរណ៍មួយគឺប៊ុល Exsurge Domine ដែលសម្ដេចប៉ាប លេអូ ទី១០ បានចេញនៅខែមិថុនា ឆ្នាំ១៥២០ ប្រឆាំងនឹងកំហុសរបស់ ម៉ាទីន លូធ័រ និងអ្នកដើរតាម។ សព្វថ្ងៃនេះ ប៊ុលក៏នៅតែត្រូវបានចេញជាបន្ត ដូចជាប៊ុល Magni aestimamus ក្នុងឆ្នាំ២០១១។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ប៊ុលត្រូវបានចេញដោយសម្ដេចប៉ាប ដែលមានមូលដ្ឋាននៅក្រុងរ៉ូម ជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃព្រះវិហារកាតូលិក។ ដោយសារសម្ដេចប៉ាបជាប្រមុខខ្ពស់បំផុតរបស់ព្រះវិហារ ប៊ុលមានឥទ្ធិពលលើអ្នកកាតូលិកនៅទូទាំងពិភពលោក។ អត្ថបទនៃប៊ុលត្រូវបានសរសេរជាភាសាឡាតាំង ដូចដែលឃើញក្នុងអត្ថបទបោះពុម្ពនៃប៊ុល Exsurge Domine ឆ្នាំ១៥២០ ដែលមានអក្សរឡាតាំងពេញលេញ។

ត្រាសំណជាសក្ខីកម្មសំខាន់នៃប្រវត្តិប៊ុល។ ត្រារបស់សម្ដេចប៉ាប គ្រេហ្គោរី ទី៩ ដែលគង់ក្នុងឋានៈពីឆ្នាំ១២២៧ ដល់ឆ្នាំ១២៤១ បង្ហាញរូបភាពលើផ្នែកខាងមុខ និងខាងក្រោយ ដែលបញ្ជាក់ថាការប្រើត្រាប្រភេទនេះមានអាយុកាលយូរលង់។ ប៊ុលមួយចំនួនក៏មានគោលដៅភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ ដូចជា Magni aestimamus ឆ្នាំ២០១១ ដែលបង្កើតមណ្ឌលយោធាសម្រាប់ប្រទេសបូស្នី និងហឺហ្សេហ្គូវីណា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប៊ុលមានឫសគល់យូរលង់ក្នុងប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះវិហារកាតូលិក។ ត្រាសំណរបស់សម្ដេចប៉ាប គ្រេហ្គោរី ទី៩ ដែលគង់ក្នុងឋានៈពីឆ្នាំ១២២៧ ដល់ឆ្នាំ១២៤១ គឺជាភស្តុតាងពីសម័យមជ្ឈិមសម័យ ដែលបង្ហាញថាការភ្ជាប់ត្រាសំណជាមួយឯកសារផ្លូវការជាប្រពៃណីដ៏យូរអង្វែង។

ដំណាក់កាលតានតឹងបំផុតមួយកើតឡើងនៅសតវត្សទី១៦។ នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ១៥២០ សម្ដេចប៉ាប លេអូ ទី១០ បានចេញប៊ុល Exsurge Domine ដែលមានចំណងជើងជាភាសាឡាតាំង បកប្រែថា "ប៊ុលប្រឆាំងនឹងកំហុសរបស់ ម៉ាទីន លូធ័រ និងអ្នកដើរតាម"។ តាមវិគីភីឌា អត្ថបទនេះត្រូវបានបោះពុម្ព ដែលបង្ហាញពីតួនាទីនៃការបោះពុម្ពសៀវភៅក្នុងការផ្សព្វផ្សាយសេចក្ដីសម្រេចរបស់ព្រះវិហារ។

ប៊ុលមិនបានបញ្ចប់ត្រឹមសតវត្សទី១៦ទេ។ នៅឆ្នាំ១៦៣៧ សម្ដេចប៉ាប អ៊ឺបាន ទី៨ បានចេញប៊ុលមួយដែលនៅមានរូបភាពសល់មកដល់សព្វថ្ងៃ ដោយភ្ជាប់ជាមួយត្រាសំណដូចដើម។ ការប្រើប៊ុលបានបន្តពីសម័យមជ្ឈិមសម័យមកដល់សម័យទំនើប ដែលបង្ហាញថាទម្រង់ឯកសារនេះមានភាពជាប់លាប់ឆ្លងកាត់ជាច្រើនសតវត្ស។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ផ្នែកវប្បធម៌នៃប៊ុលមានភាពសម្បូរបែបជាងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ដែលសម្ភារៈយោងមិនបានលើកឡើងលម្អិត។ ការបោះពុម្ពអត្ថបទនៃប៊ុល Exsurge Domine បង្ហាញថាឯកសាររបស់ព្រះវិហារបានចូលរួមក្នុងវប្បធម៌បោះពុម្ពរបស់អឺរ៉ុបនៅសតវត្សទី១៦។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នា ប៊ុលក៏បានក្លាយជាគោលដៅនៃការចំអក៖ រូបឆ្លាក់ឈើឆ្នាំ១៥៤៥ ធ្វើឡើងដោយ លូកាស ក្រាណាក់ តាមការបញ្ជាទិញរបស់ ម៉ាទីន លូធ័រ បង្ហាញឈុត "ថើបជើងសម្ដេចប៉ាប" និងការឆ្លើយតបរបស់កសិករអាល្លឺម៉ង់ចំពោះប៊ុលរបស់សម្ដេចប៉ាប ប៉ូល ទី៣ ព្រមទាំងអក្សរចំអក។ ឯកសារទាំងនេះបង្ហាញថាប៊ុលមិនត្រឹមតែជាក្រឹត្យសាសនាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជានិមិត្តរូបក្នុងជម្លោះវប្បធម៌ផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ប៊ុលមិនមែនជាកេរ្តិ៍ដំណែលប្រវត្តិសាស្ត្រតែប៉ុណ្ណោះទេ។ នៅឆ្នាំ២០១១ សម្ដេចប៉ាប បេណេឌិក ទី១៦ បានចេញប៊ុល Magni aestimamus ដែលជាឯកសារប្រភេទ apostolic constitution បង្កើតមណ្ឌលយោធានៃប្រទេសបូស្នី និងហឺហ្សេហ្គូវីណា។ ករណីនេះបង្ហាញថាប៊ុលនៅតែមានតួនាទីក្នុងការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធព្រះវិហារនាសម័យបច្ចុប្បន្ន។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីប៊ុលជួយឱ្យតាមដានព័ត៌មានអំពីវ៉ាទីកង់ និងព្រះវិហារកាតូលិកបានកាន់តែច្បាស់ ព្រោះពាក្យនេះតែងលេចឡើងក្នុងរបាយការណ៍ព័ត៌មានអន្តរជាតិ និងក្នុងការពន្យល់អំពីប្រវត្តិសាស្ត្រអឺរ៉ុប។ ចំណេះដឹងនេះក៏ជួយឱ្យអ្នកអានយល់ពីរបៀបដែលព្រះវិហារកាតូលិកគ្រប់គ្រងស្ថាប័នរបស់ខ្លួនតាមរយៈឯកសារផ្លូវការ តាំងពីសតវត្សទី១៣ រហូតដល់សតវត្សទី២១។