ទិដ្ឋភាពទូទៅ

អធិបតេយ្យភាពរបស់សភា (ភាសាអង់គ្លេស៖ Parliamentary sovereignty) ត្រូវបានស្គាល់ផងដែរថាជាអធិបតេយ្យភាពនីតិបញ្ញត្តិ ឬឧត្តមភាពនីតិបញ្ញត្តិ។ តាមយោងវិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស វាជាគោលការណ៍មួយនៅក្នុងច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃប្រជាធិបតេយ្យសភាមួយចំនួន ដោយចែងថា អង្គនីតិបញ្ញត្តិមានអធិបតេយ្យភាពពេញលេញ និងជាឧត្តមភាពជាងស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាលដទៃទៀតទាំងអស់ រួមទាំងស្ថាប័នប្រតិបត្តិ និងតុលាការ។ ជាពិសេស វាមានន័យថា អង្គនីតិបញ្ញត្តិអាចផ្លាស់ប្តូរ ឬលុបចោលច្បាប់មុនៗបាន ហើយមិនជាប់កាតព្វកិច្ចដោយច្បាប់ជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ ឬគំរូមុនៗឡើយ។ គោលការណ៍នេះផ្ទុយពីប្រព័ន្ធរដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលមានការបំបែកអំណាច និងការត្រួតពិនិត្យយ៉ាងតឹងរ៉ឹងរវាងស្ថាប័ននីតិបញ្ញត្តិ នីតិប្រតិបត្តិ និងតុលាការ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

គោលការណ៍អធិបតេយ្យភាពរបស់សភាត្រូវបានគេស្គាល់ជាពិសេសនៅក្នុងប្រព័ន្ធច្បាប់នៃចក្រភពអង់គ្លេស និងប្រទេសមួយចំនួនដែលធ្លាប់ជាអាណានិគមរបស់អង់គ្លេស ដូចជា អូស្ត្រាលី កាណាដា និងញូហ្សេឡង់។ នៅចក្រភពអង់គ្លេស ប្រជាជនប្រមាណ ៦៧ លាននាក់រស់នៅក្រោមប្រព័ន្ធច្បាប់ដែលផ្អែកលើគោលការណ៍នេះ។ យ៉ាងណាមិញ កម្រិតនៃការអនុវត្តគោលការណ៍នេះខុសគ្នាទៅតាមប្រទេសនីមួយៗ ពីព្រោះប្រទេសខ្លះមានរដ្ឋធម្មនុញ្ញជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ និងតុលាការធម្មនុញ្ញដែលអាចកំណត់អំណាចសភាបាន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិនៃអធិបតេយ្យភាពរបស់សភាមានឫសគល់នៅក្នុងចក្រភពអង់គ្លេស ក្រោយពីបដិវត្តន៍កិត្តិយស (Glorious Revolution) ឆ្នាំ១៦៨៨ និងការអនុម័តច្បាប់ស្តីពីសិទ្ធិ (Bill of Rights) ឆ្នាំ១៦៨៩។ តាមវិគីភីឌា ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះបានកំណត់ថាព្រះមហាក្សត្រមិនអាចបញ្ឈប់ការអនុម័តច្បាប់របស់សភាឡើយ ហើយបានដាក់មូលដ្ឋានសម្រាប់ឧត្តមភាពនីតិបញ្ញត្តិ។ អ្នកច្បាប់អង់គ្លេសដ៏ល្បី A.V. Dicey បានពន្យល់គោលការណ៍នេះយ៉ាងច្បាស់លាស់នៅក្នុងសៀវភៅរបស់គាត់ 'Introduction to the Study of the Law of the Constitution' (ឆ្នាំ១៨៨៥)។ លោក Dicey បានចែងថា សភាមានសិទ្ធិបង្កើត ឬលុបចោលច្បាប់ណាមួយក៏ដោយ ហើយគ្មានបុគ្គល ឬស្ថាប័នណាអាចលុបចោលច្បាប់របស់សភាបានឡើយ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក គោលការណ៍នេះបានវិវត្ត និងទទួលរងការកំណត់ខ្លះៗនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី២០ ជាពិសេសជាមួយនឹងការចូលជាសមាជិកនៃសហគមន៍អឺរ៉ុប (ក្រោយមកសហភាពអឺរ៉ុប) ដែលតម្រូវឱ្យច្បាប់អឺរ៉ុបមានឧត្តមភាពលើច្បាប់ក្នុងស្រុក។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

អធិបតេយ្យភាពរបស់សភាផ្តល់ឱ្យសភានូវអំណាចក្នុងការកំណត់គោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌តាមរយៈការបង្កើតច្បាប់។ ឧទាហរណ៍ សភាអាចអនុម័តច្បាប់ស្តីពីពន្ធ ការចំណាយសាធារណៈ ឬការការពារបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ជាតិ។ ទោះយ៉ាងណា គោលការណ៍នេះមិនបានកំណត់ខ្លឹមសារនៃគោលនយោបាយទាំងនោះទេ គឺគ្រាន់តែផ្តល់យន្តការសម្រាប់ការសម្រេចចិត្តតែប៉ុណ្ណោះ។ នៅក្នុងប្រទេសដែលអនុវត្តគោលការណ៍នេះ ស្ថាប័ននីតិបញ្ញត្តិមានសិទ្ធិសម្រេចចុងក្រោយលើរាល់វិស័យនៃជីវិតសាធារណៈ ដូចជា ពាណិជ្ជកម្ម ការអប់រំ និងសុខាភិបាលជាដើម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅពេលថ្មីៗនេះ គោលការណ៍អធិបតេយ្យភាពរបស់សភាបានទទួលការចាប់អារម្មណ៍ឡើងវិញនៅក្នុងការជជែកវែកញែកអំពីការចាកចេញរបស់ចក្រភពអង់គ្លេសពីសហភាពអឺរ៉ុប (Brexit)។ អ្នកគាំទ្រ Brexit បានអះអាងថា ការចាកចេញពីសហភាពអឺរ៉ុបនឹងស្តារអធិបតេយ្យភាពរបស់សភាអង់គ្លេសឡើងវិញ ពីព្រោះច្បាប់អឺរ៉ុបមានឧត្តមភាពលើច្បាប់ក្នុងស្រុក។ ម៉្យាងវិញទៀត ការជជែកនេះបានបញ្ជាក់ពីភាពស្មុគស្មាញនៃគោលការណ៍នេះនៅក្នុងពិភពសកលភាវូបនីយកម្ម។ សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ការយល់ដឹងអំពីអធិបតេយ្យភាពរបស់សភាអាចជាមេរៀនមួយសម្រាប់ការប្រៀបធៀបប្រព័ន្ធនីតិបញ្ញត្តិនៃប្រទេសខ្លួន ដែលមានរដ្ឋធម្មនុញ្ញកំណត់អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ និងមានតុលាការធម្មនុញ្ញដែលអាចត្រួតពិនិត្យច្បាប់បាន។