ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វានុក្រម Wikipedia ទំនាក់ទំនងរវាងអ៊ីរ៉ង់ និងសហរដ្ឋអាមេរិកនាពេលបច្ចុប្បន្នមានភាពមិនច្បាស់លាស់ និងមានប្រវត្តិដ៏លំបាក។ ទំនាក់ទំនងទាំងនេះបានចាប់ផ្ដើមនៅពាក់កណ្តាលដល់ចុងសតវត្សទី១៩ នៅពេលដែលអ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាពែរ្សកាចារ (Qajar Persia)។ ពែរ្សមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ចំពោះផលប្រយោជន៍អាណានិគមរបស់ចក្រភពអង់គ្លេស និងរុស្ស៊ី ក្នុងអំឡុងពេលហ្គេមធំ (Great Game)។ ផ្ទុយទៅវិញ សហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានមើលឃើញថាជាមហាអំណាចដែលគួរទុកចិត្តជាង។ ជនជាតិអាមេរិកពីររូបគឺលោក Arthur Millspaugh និងលោក Morgan Shuster ត្រូវបានតែងតាំងជាអគ្គនាយកហិរញ្ញវត្ថុ (treasurers-general) ដោយ Shah នៃពែរ្ស។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ អ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានឈ្លានពានដោយចក្រភពអង់គ្លេស និងសហភាពសូវៀត ដែលសុទ្ធតែជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់អាមេរិក ប៉ុន្តែទំនាក់ទំនងនៅតែវិជ្ជមានក្រោយសង្គ្រាម រហូតដល់រយៈពេលចុងក្រោយនៃរដ្ឋាភិបាលលោក Mohammad Mosaddegh។ បន្ទាប់មក ទំនាក់ទំនងបានផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំងក្រោយបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ១៩៧៩។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ទោះបីជាអ៊ីរ៉ង់ស្ថិតនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា និងសហរដ្ឋអាមេរិកនៅទ្វីបអាមេរិកខាងជើង ក៏ដោយ ក៏ទំនាក់ទំនងប្រជាជននិងប្រជាជនមានជាយូរមកហើយ។ តាម Wikipedia នៅចុងសតវត្សទី១៩ និងដើមសតវត្សទី២០ អ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនា និងគ្រូពេទ្យអាមេរិកដូចជាលោក Joseph Plumb Cochran បានចូលមកអ៊ីរ៉ង់ ហើយបានបង្កើតសាលារៀនដូចជា មហាវិទ្យាល័យអាមេរិកក្រុងតេហេរ៉ង់ (American College of Tehran) និងសាលាវិទ្យាល័យ Memorial នៅទីក្រុងតាប្រ៊ីស (Tabriz)។ ស្ថាប័នទាំងនេះបានជួយផ្សព្វផ្សាយវប្បធម៌ និងភាសាអង់គ្លេសក្នុងចំណោមពួកអភិជនអ៊ីរ៉ង់ និងបានបន្សល់ទុកឥទ្ធិពលយូរអង្វែង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia ប្រវត្តិសាស្ត្រទំនាក់ទំនងអ៊ីរ៉ង់-អាមេរិកអាចចែកចេញជាដំណាក់កាលធំៗ។ នៅដើមសតវត្សទី២០ អ៊ីរ៉ង់បានស្វាគមន៍ឥទ្ធិពលអាមេរិកជាជម្រើសប្រឆាំងនឹងឥទ្ធិពលអង់គ្លេស និងរុស្ស៊ី។ ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ទោះបីជាអ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានកាន់កាប់ដោយកងកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្តក៏ដោយ ក៏សន្និសីទតេហេរ៉ង់ឆ្នាំ១៩៤៣ ដែលមានការចូលរួមពី Franklin D. Roosevelt, Winston Churchill និង Joseph Stalin បានបង្ហាញពីសារៈសំខាន់នៃអ៊ីរ៉ង់។

ក្រោយសង្គ្រាម នាយករដ្ឋមន្ត្រី Mohammad Mosaddegh បានព្យាយាមធ្វើជាតូបនីយកម្មឧស្សាហកម្មប្រេង ដែលនាំឱ្យមានរដ្ឋប្រហារឆ្នាំ១៩៥៣ រៀបចំដោយ CIA និង MI6។ បន្ទាប់មក របប Shah Mohammad Reza Pahlavi បានក្លាយជាសម្ព័ន្ធមិត្តជិតស្និទ្ធរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមត្រជាក់។ រូបថតជាច្រើនបង្ហាញពីការជួបគ្នារវាង Shah និងប្រធានាធិបតីអាមេរិក ដូចជាលោក Harry S. Truman (១៩៤៩), Dwight D. Eisenhower (១៩៥៩), John F. Kennedy (១៩៦១), Richard Nixon (១៩៦៩) និង Jimmy Carter (១៩៧៧)។

ទោះយ៉ាងណា ទំនាក់ទំនងបានផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំងបន្ទាប់ពីបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ១៩៧៩ ដែលនាំឱ្យមានការដួលរលំរបស់ Shah និងការឡើងកាន់អំណាចនៃរបបសាធារណរដ្ឋអ៊ីស្លាម។ វិបត្តិចំណាប់ខ្មាំងនៅស្ថានទូតអាមេរិកក្នុងក្រុងតេហេរ៉ង់ និងការផ្តាច់ទំនាក់ទំនងការទូតបាននាំឱ្យមានអរិភាពដ៏យូរអង្វែង។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

មុនបដិវត្តន៍ឆ្នាំ១៩៧៩ ទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចរវាងប្រទេសទាំងពីរមានភាពស្អិតរមួត។ យោងតាម Wikipedia អ្នកជំនាញហិរញ្ញវត្ថុអាមេរិក Morgan Shuster និង Arthur Millspaugh បានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការគ្រប់គ្រងថវិកាជាតិអ៊ីរ៉ង់។ រូបថតក្រុមការងាររបស់លោក Shuster បង្ហាញពីវត្តមានរបស់ទីប្រឹក្សាអាមេរិកនៅក្នុងប្រទេសនាសម័យនោះ។

ផ្នែកវប្បធម៌ក៏មានការផ្លាស់ប្តូរគួរឱ្យកត់សម្គាល់ដែរ។ ជនជាតិអាមេរិកបានស្លៀកពាក់សម្លៀកបំពាក់បែបពែរ្ស ហើយស្ថាប័នអប់រំអាមេរិកបានដំណើរការនៅអ៊ីរ៉ង់។ ថ្មីៗនេះ វិស័យកីឡាក៏បានដើរតួជាស្ពានការទូតផងដែរ។ ក្នុងឆ្នាំ២០១៥ ការប្រកួតបាល់ទះរវាងក្រុមជម្រើសជាតិអ៊ីរ៉ង់ និងអាមេរិកក្នុងកម្មវិធី FIVB Volleyball World League ត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាឱកាសសម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌ដោយសន្តិវិធី។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ន ទំនាក់ទំនងអ៊ីរ៉ង់-អាមេរិកនៅតែមានភាពតានតឹងខ្ពស់ ប៉ុន្តែមានការខិតខំផ្នែកការទូតដ៏សំខាន់ៗ។ តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia កិច្ចព្រមព្រៀងនុយក្លេអ៊ែរឆ្នាំ២០១៥ រវាងអ៊ីរ៉ង់និងមហាអំណាច P5+1 (រួមទាំងអាមេរិក) គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ការទូតដ៏សំខាន់មួយ។ រូបថតបង្ហាញពីការចាប់ដៃគ្នារវាងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស John Kerry និង Mohammad Javad Zarif ក្នុងឆ្នាំ២០១៦ ដែលជានិមិត្តរូបនៃការបន្ធូរបន្ថយភាពតានតឹង។

ទោះជាយ៉ាងណា ក្រោយមករដ្ឋបាលប្រធានាធិបតី Donald Trump បានដកសហរដ្ឋអាមេរិកចេញពីកិច្ចព្រមព្រៀង ហើយបានដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចថ្មីៗ។ ការទទួលស្គាល់ក្រុងហ្សេរុយសាឡឹមជារាជធានីនៃអ៊ីស្រាអែលដោយលោក Trump បានបង្កឱ្យមានបាតុកម្មនៅតេហេរ៉ង់ (រូបថតពីថ្ងៃទី ១១ ធ្នូ ២០១៧)។

ក្រៅពីនយោបាយ ឧប្បត្តិហេតុសោកនាដកម្មក៏បានកើតឡើងដែរ ដូចជាការបាញ់ទម្លាក់យន្តហោះដឹកអ្នកដំណើរអ៊ីរ៉ង់ដោយកងទ័ពអាមេរិក និងការបំផ្លាញសាលារៀននៅមីណាប (Minab) ដែលត្រូវបានសន្មតថាជាសកម្មភាពរបស់អាមេរិក។ បញ្ហាទាំងនេះនៅតែជាឧបសគ្គដល់ការស្តារទំនាក់ទំនងឡើងវិញ។