ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ការបះបោររបស់ពួកកសិករឆ្នាំ ១៣៨១ (Peasants' Revolt) គឺជាចលនាបះបោរដ៏ធំមួយដែលកើតឡើងនៅទូទាំងប្រទេសអង់គ្លេសក្នុងអំឡុងនិទាឃរដូវនិងរដូវក្តៅ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះមានបុព្វហេតុជាច្រើន រួមមានភាពតានតឹងសេដ្ឋកិច្ច-សង្គមដែលបង្កឡើងដោយជំងឺប៉េស្តខ្មៅ (Black Death) ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៣៤០ ការបង្ខំយកពន្ធខ្ពស់សម្រាប់សង្គ្រាមរយឆ្នាំជាមួយប្រទេសបារាំង និងភាពមិនចុះសម្រុងក្នុងការដឹកនាំថ្នាក់មូលដ្ឋាននៅរាជធានីឡុងដ៍។

ការបះបោរនេះ ដែលត្រូវបានដឹកនាំដោយលោក Wat Tyler និងអ្នកបព្វជិត John Ball បានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់ដំណើរនៃសង្គ្រាមរយឆ្នាំ។ យោងតាម Wikipedia វាបានធ្វើឱ្យសភាអង់គ្លេសនៅសម័យក្រោយៗមានការប្រុងប្រយ័ត្នក្នុងការអនុម័តពន្ធបន្ថែមសម្រាប់យុទ្ធនាការយោធានៅបារាំង ដោយខ្លាចមានការបះបោរសាជាថ្មី។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ចលនាបះបោរនេះបានផ្ទុះឡើងជាចម្បងនៅផ្នែកខាងកើតនិងខាងត្បូងនៃប្រទេសអង់គ្លេស ដោយចាប់ផ្តើមពីស្រុក Kent និង Essex មុននឹងរីករាលដាលទៅដល់រាជធានីឡុងដ៍ និងតំបន់ផ្សេងៗដូចជា Suffolk, Norfolk និង Cambridgeshire។ តាម Wikipedia ពួកឧទ្ទាមភាគច្រើនជាកសិករជាប់ដី (serfs) ដែលរស់នៅក្រោមប្រព័ន្ធសក្ដិភូមិដែលមានការគ្រប់គ្រងដោយម្ចាស់ដីធំៗ និងស្ថាប័នសាសនា។ ក្រៅពីកសិករ ក៏មានសិប្បករ កម្មករទីក្រុង និងអ្នកបួសជាន់ទាបមួយចំនួនបានចូលរួមក្នុងការបះបោរផងដែរ។

ក្នុងចំណោមមេដឹកនាំ លោក Wat Tyler ដែលជាអតីតទាហានត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាអ្នកដឹកនាំក្រុមឧទ្ទាមមកពី Kent ខណៈអ្នកបព្វជិត John Ball គឺជាអ្នកឃោសនាមនោគមវិជ្ជាសមភាពសង្គម។ ព្រះរាជារីឆាដទី២ (Richard II) ដែលនៅពេលនោះមានព្រះជន្មត្រឹម ១៤ ព្រះវស្សា គឺជាអ្នកដែលប្រឈមនឹងការចរចាជាមួយពួកឧទ្ទាម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការបះបោរបានចាប់ផ្ដើមនៅខែឧសភា ឆ្នាំ ១៣៨១ នៅពេលដែលអ្នកប្រមូលពន្ធស្ទង់មតិ (poll tax) បានព្យាយាមប្រមូលពន្ធថ្មីដែលមិនមានសមាមាត្រតាមប្រាក់ចំណូល។ តាម Wikipedia ភាពអយុត្តិធម៌នេះបានក្លាយជាផ្កាភ្លើងដែលបញ្ឆេះកំហឹងរបស់ប្រជាជន។ ពួកឧទ្ទាមបានវាយប្រហារទ្រព្យសម្បត្តិរបស់មន្ត្រីរាជការ និងពួកអភិជន។ នៅថ្ងៃទី ១៣ ខែមិថុនា ពួកគេបានវាយយកច្រកទ្វារវត្ត Abbey Gate នៅទីក្រុង Bury St Edmunds និងនៅថ្ងៃទី ១៥ ខែមិថុនា ពួកគេបានវាយប្រហារទីធ្លា Old Court នៃមហាវិទ្យាល័យ Corpus Christi នៅទីក្រុង Cambridge។

កងទ័ពឧទ្ទាមបានដើរហែឆ្ពោះទៅកាន់ទីក្រុងឡុងដ៍ ហើយបានជួបជាមួយព្រះរាជា Richard II នៅ Mile End ដោយទាមទារឱ្យមានការលុបបំបាត់របប serfdom និងការកាត់បន្ថយពន្ធ។ ព្រះរាជាបានសន្យាបំពេញតាមសំណើទាំងនោះ។ ប៉ុន្តែក្នុងជំនួបលើកទី២ នៅក្រុង Smithfield លោក William Walworth ដែលជាអភិបាលក្រុងឡុងដ៍ បានធ្វើឃាត Wat Tyler ដោយចាក់សម្លាប់គាត់នៅចំពោះមុខពួកឧទ្ទាម។ ព្រះរាជាបានប្រកាសថាព្រះអង្គនឹងដឹកនាំពួកឧទ្ទាមដោយផ្ទាល់ ហើយប្រជាជនក៏បានចែកគ្នាវិលត្រឡប់ទៅវិញ។

ក្រោយពីការស្លាប់របស់ Wat Tyler អាជ្ញាធរបានធ្វើការបង្ក្រាបយ៉ាងឃោរឃៅ។ នៅ Norfolk ក្រុមឧទ្ទាមត្រូវបានបរាជ័យក្នុងសមរភូមិ North Walsham ដោយកងទ័ពរបស់លោក Henry Despenser ដែលជាប៊ីស្សពយោធា។ ការសន្យាទាំងអស់ត្រូវបានដកហូត ហើយមេដឹកនាំត្រូវបានប្រហារជីវិត។ យ៉ាងណាមិញ តាម Wikipedia ការបះបោរបានជះឥទ្ធិពលឱ្យមានការផ្លាស់ប្ដូរបន្តិចម្តងៗក្នុងសង្គម ដូចជាការចុះខ្សោយនៃប្រព័ន្ធសក្ដិភូមិ និងការទទួលស្គាល់សិទ្ធិកម្មករកាន់តែខ្លាំង។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចអង់គ្លេសក្នុងសតវត្សទី១៤ ពឹងផ្អែកជាសំខាន់លើវិស័យកសិកម្ម ដូចជាការដាំដំណាំ និងការចិញ្ចឹមចៀមសម្រាប់ឧស្សាហកម្មសំពត់។ ជំងឺប៉េស្តខ្មៅ (Black Death) ដែលបានឆក់យកអាយុជីវិតមនុស្សជាងមួយភាគបីនៃចំនួនប្រជាជន បានធ្វើឲ្យកម្លាំងពលកម្មថយចុះយ៉ាងគំហុក។ ជាលទ្ធផល កម្មករនិងកសិករអាចទាមទារប្រាក់ឈ្នួលខ្ពស់ជាងមុន។ ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលបានអនុម័តច្បាប់ Statute of Labourers ក្នុងឆ្នាំ ១៣៥១ ដែលកំណត់អត្រាប្រាក់ឈ្នួល និងបង្ខំឲ្យកម្មករធ្វើការក្នុងលក្ខខណ្ឌដើម ដែលបង្កើនភាពតានតឹងសង្គម។ យោងតាម Wikipedia ពន្ធស្ទង់មតិឆ្នាំ ១៣៨០ ដែលយកពីមនុស្សគ្រប់រូបក្នុងអត្រាស្មើគ្នា បានធ្វើឲ្យស្ថានការណ៍កាន់តែអាក្រក់។

ផ្នែកវប្បធម៌ ការបះបោរត្រូវបានជះឥទ្ធិពលដោយការអធិប្បាយរបស់ John Ball ដែលបដិសេធឋានានុក្រមសង្គម។ ពាក្យស្លោកដ៏ល្បីល្បាញ “When Adam delved and Eve span, who was then the gentleman?” (នៅពេលអ័ដាមជីកដី និងអេវ៉ាត្បាញសំពត់ តើអ្នកណាជាអ្នកមានវណ្ណៈខ្ពស់?) បានក្លាយជានិមិត្តរូបនៃចលនាតស៊ូ។ ក្រោយពីការបះបោរ កវី John Gower បាននិពន្ធកំណាព្យ Vox Clamantis ដើម្បីថ្កោលទោសព្រឹត្តិការណ៍នេះថាជាសញ្ញានៃភាពវឹកវរសង្គម។ ការបះបោរក៏បានបង្កប់នូវគំនិតដែលមានឥទ្ធិពលយូរអង្វែងទៅលើចលនាសាសនា និងនយោបាយនាសម័យក្រោយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ការបះបោររបស់ពួកកសិករឆ្នាំ ១៣៨១ បានក្លាយជាប្រធានបទដែលគេចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងការសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងទ្រឹស្ដីនយោបាយ។ ប្រវត្តិវិទូជនជាតិអង់គ្លេសលោក William Stubbs ដែលជាអ្នកនិពន្ធដ៏មានឥទ្ធិពលនាសតវត្សទី១៩ បានចាត់ទុកវាជា «ព្រឹត្តិការណ៍ដ៏មានសារៈសំខាន់បំផុតមួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រទាំងមូលរបស់យើង» (one of the most portentous events in the whole of our history)។ តាម Wikipedia អ្នកប្រាជ្ញម៉ាក្សនិយមជាច្រើនបានបកស្រាយថាវាជាការតស៊ូវណ្ណៈដំបូងគេបង្អស់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអង់គ្លេស។

ក្នុងយុគសម័យទំនើប សៀវភៅប្រលោមលោក A Dream of John Ball ដោយលោក William Morris (បោះពុម្ពឆ្នាំ ១៨៨៨) បានស្រមៃឡើងវិញនូវឧត្ដមគតិនៃការបះបោរ ដើម្បីបញ្ជាក់ថាសមភាពសង្គមគឺជាក្តីសង្ឃឹមដ៏យូរអង្វែងរបស់មនុស្សជាតិ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការបះបោរនេះផ្ដល់មេរៀនដ៏សំខាន់អំពីរបៀបដែលភាពអយុត្តិធម៌ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងការយកពន្ធមិនសមាមាត្រអាចបំផុសឱ្យមានចលាចលសង្គម ដែលមានឥទ្ធិពលរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ វាក៏ជាការរំលឹកថាទំនាក់ទំនងរវាងរដ្ឋាភិបាលនិងប្រជាជនត្រូវតែផ្អែកលើយុត្តិធម៌ និងការគោរពសិទ្ធិមូលដ្ឋាន។