សិល្បៈសម្តែង

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា សិល្បៈសម្តែង (Performance Art) គឺជាស្នាដៃសិល្បៈឬការតាំងពិព័រណ៍ដែលវិចិត្រករមានវត្តមាននៅក្នុងស្នាដៃនោះផ្ទាល់។ វាអាចត្រូវបានទស្សនាផ្ទាល់ឬតាមឯកសារ ហើយត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយឯកឯងឬតាមគម្រោង។ ជាប្រពៃណី សិល្បៈនេះត្រូវបានបង្ហាញក្នុងបរិបទសិល្បៈវិចិត្រ និងមានលក្ខណៈអន្តរមុខវិជ្ជា។ វាត្រូវបានស្គាល់ផងដែរថាជា សកម្មភាពសិល្បៈ (Artistic Action) ហើយបានដើរតួនាទីជាមូលដ្ឋានគ្រឹះក្នុងសិល្បៈអាវ៉ង់ហ្កាដនៅសតវត្សទី២០។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

សិល្បៈសម្តែងបានចាក់ឫសនៅតាមទីក្រុងសិល្បៈសំខាន់ៗនៃអឺរ៉ុប និងសហរដ្ឋអាមេរិក។ យោងតាមវីគីភីឌា ចលនាឌីដា (Dada) ដែលចាប់កំណើតនៅទីក្រុងហ្សឺរីច (Zürich) ក្នុងឆ្នាំ ១៩១៦ ត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាចំណុចចាប់ផ្តើមយ៉ាងសំខាន់។ កន្លែង Cabaret Voltaire នៅផ្លូវ Spiegelgasse បានក្លាយជាកន្លែងប្រជុំរបស់អ្នកសិល្បៈ និងកវីដែលបដិសេធសង្រ្គាម និងសិល្បៈបែបប្រពៃណី។ ចលនាអនាគតនិយម (Futurism) នៅអ៊ីតាលី និងរុស្ស៊ីក៏បានធ្វើសកម្មភាពសិល្បៈផ្ទាល់ដូចជាការអានកំណាព្យបែបអាវ៉ង់ហ្កាដ។

ក្រោយសង្រ្គាមលោកលើកទី២ ទីក្រុងញូវយ៉កបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលសិល្បៈសម្តែងដ៏សំខាន់។ វីគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា វិចិត្រករដូចជា Yoko Ono, Carolee Schneemann, Vito Acconci, និង Marina Abramović សុទ្ធតែបានរួមចំណែកយ៉ាងធំធេងដល់ការអភិវឌ្ឍន៍នៅទីនោះ។ នៅអឺរ៉ុប វិចិត្រករ Joseph Beuys និងក្រុមអាកស្យុននិយមវីយែន (Viennese Actionism) ក៏បានបង្កើតស្នាដៃបែបអស្ចារ្យផងដែរ។ សព្វថ្ងៃនេះ សិល្បៈសម្តែងត្រូវបានអនុវត្តទូទាំងពិភពលោក ហើយមានមជ្ឈមណ្ឌលឯកទេសដូចជានៅសាកលវិទ្យាល័យតៃទុង (Taitung) នៅកោះតៃវ៉ាន់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃសិល្បៈសម្តែងអាចតាមដានបានតាំងពីដើមសតវត្សទី២០។ យោងតាមវីគីភីឌា នៅឆ្នាំ ១៩១៦ ឌីដាបាននាំមកនូវសិល្បៈបែបបដិវត្តន៍នៅ Cabaret Voltaire ដែលមានសិល្បករដូចជា Hugo Ball និង Tristan Tzara ធ្វើការសម្ដែងកំណាព្យសូរស័ព្ទ និងការអានឯកសារដំណាលគ្នា។ ក្រោយមក សាលាសិល្បៈ Bauhaus នៅអាល្លឺម៉ង់ (១៩១៩-១៩៣៣) បានដាក់បញ្ចូលការសម្ដែងជាផ្នែកនៃការអប់រំ។

ក្នុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៥០-៦០ អ្នកសិល្បៈដូចជា Yves Klein បានបង្កើតស្នាដៃគំនិត "Le Saut dans le Vide" (ឆ្នាំ ១៩៦០) ដែលជាការកត់ត្រាសកម្មភាពរបស់វិចិត្រករ។ ទសវត្សឆ្នាំ ១៩៦០-៧០ គឺជាយុគមាសនៃសិល្បៈសម្តែង។ ចលនា Fluxus ដឹកនាំដោយ George Maciunas និងមានសមាជិកដូចជា Joseph Beuys, Nam June Paik, Yoko Ono បានធ្វើព្រឹត្តិការណ៍ខ្នាតតូច។ Allan Kaprow បានបង្កើតពាក្យ "Happening" សម្រាប់សកម្មភាពសិល្បៈដែលមានការចូលរួម។ ក្រុមអាកស្យុននិយមវីយែនបានធ្វើសកម្មភាពបង្កវិវាទដោយប្រើឈាមនិងសរីរាង្គសត្វ។

នៅញូវយ៉ក វិចិត្រករ Carolee Schneemann បានសម្ដែង "Interior Scroll" (១៩៧៥) ដែលនាងទាញក្រាំងក្រដាសចេញពីទ្វារមាស។ Vito Acconci បានធ្វើស្នាដៃ "Seedbed" (១៩៧១) ក្នុងវិចិត្រសាល។ សិល្បករដូចជា Marina Abramović និង Ulay បានសម្ដែងជាគូអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ ហើយក្រោយមក Abramović បានធ្វើស្នាដៃឯករាជ្យដូចជា "The Artist Is Present" (២០១០)។ សិល្បករ Tehching Hsieh បានធ្វើសិល្បៈកាយធុនធ្ងន់ដូចជាការបិទខ្លួនក្នុងទ្រុងពេញមួយឆ្នាំ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ទោះបីសិល្បៈសម្តែងមិនអាចលក់ដូរបានដោយងាយក៏ដោយ ប៉ុន្តែវាមានឥទ្ធិពលវប្បធម៌ខ្លាំង។ តាមវីគីភីឌា ស្នាដៃជាច្រើនត្រូវបានចងក្រងជាឯកសាររូបភាព វីដេអូ ដែលអាចត្រូវបានដាក់លក់ក្នុងវិចិត្រសាល និងការដេញថ្លៃ។ ជាឧទាហរណ៍ ស្នាដៃវីដេអូរបស់ Nam June Paik ត្រូវបានលក់ក្នុងតម្លៃខ្ពស់។ សារមន្ទីរធំៗដូចជា MoMA និង Tate Modern បានរៀបចំការតាំងពិព័រណ៍សិល្បៈសម្តែងដែលទាក់ទាញអ្នកទស្សនារាប់លាននាក់។

ខាងវប្បធម៌ សិល្បៈសម្តែងបានជះឥទ្ធិពលលើតន្ត្រី រាំ ល្ខោន និងភាពយន្ត។ វាក៏ជាឧបករណ៍ដ៏មានឥទ្ធិពលសម្រាប់ការរិះគន់សង្គម យេនឌ័រ និងនយោបាយ។ ក្រុម Guerrilla Girls បានប្រើសិល្បៈសម្តែងដើម្បីតវ៉ាប្រឆាំងនឹងការរើសអើងយេនឌ័រក្នុងពិភពសិល្បៈ។ សិល្បករដូចជា Cindy Sherman បានប្រើការថតរូបខ្លួនឯងជាតួអង្គផ្សេងៗ ដែលមានលក្ខណៈសិល្បៈសម្តែង។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នាពេលបច្ចុប្បន្ន សិល្បៈសម្តែងនៅតែជាឧបករណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់ការបញ្ចេញមតិនយោបាយ និងសង្គម។ តាមវីគីភីឌា ក្រុមតន្ត្រី Pussy Riot នៅរុស្ស៊ីបានធ្វើសកម្មភាពប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលក្នុងព្រះវិហារ ហើយត្រូវបានចាប់ខ្លួន។ សកម្មភាពរបស់ពួកគេបានធ្វើឱ្យពិភពលោកចាប់អារម្មណ៍អំពីការរឹតត្បិតសេរីភាព។ ការសម្ដែងជាក្រុម "Un violador en tu camino" (អ្នករំលោភសេពសន្ថវៈគឺអ្នក) ដោយក្រុម Las Tesis ពីប្រទេសឈីលី បានក្លាយជាចលនាស្ត្រីនិយមដ៏ធំ ដែលរីករាលដាលទូទាំងពិភពលោកតាមរយៈបណ្តាញសង្គម។ សិល្បករអាមេរិក Emma Sulkowicz បានធ្វើ "Mattress Performance" ដោយដើរកាន់ពូកជុំវិញសាកលវិទ្យាល័យដើម្បីតវ៉ាប្រឆាំងនឹងការរំលោភសេពសន្ថវៈនៅក្នុងបរិវេណសាលា។

សិល្បៈសម្តែងក៏កំពុងវិវត្តជាមួយបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗ ដូចជាការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយថ្មី (New Media) ការពិតនិម្មិត (VR) និងការផ្សាយផ្ទាល់តាមអនឡាញ។ ដូច្នេះ សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ការយល់ដឹងអំពីសិល្បៈសម្តែងអាចជួយបើកទស្សនវិស័យថ្មីអំពីការប្រើប្រាស់សិល្បៈជាឧបករណ៍សម្រាប់ការនិយាយរឿងសង្គម និងការបញ្ចេញមតិដោយសេរី។