ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌាបានកំណត់ថា ទូកពីរ៉ុក (Pirogue) គឺជាឈ្មោះសំដៅទូកតូចៗច្រើនប្រភេទ ជាពិសេសទូកដែលគេលូកចេញពីឈើតែមួយដុំ និងទូកកាណូ។ វិគីភីឌាពន្យល់បន្ថែមថា ទូកនេះក៏មានឈ្មោះហៅផ្សេងទៀតថា piragua ឬ piraga ផងដែរ។ ពាក្យនេះជាភាសាបារាំង ដោយបានខ្ចីមកពីពាក្យអេស្ប៉ាញ piragua ហើយពាក្យអេស្ប៉ាញនោះមានប្រភពពីពាក្យ piraua របស់ជនជាតិការីណាហ្គោ (Kalinago) ដែលរស់នៅតំបន់ការ៉ាអ៊ីប។

ម្យ៉ាងទៀត វិគីភីឌាមិនបានបញ្ជាក់ថា ទូកពីរ៉ុកមានទំហំ ឬទម្រង់ជាក់លាក់មួយទេ គឺវាជាពាក្យទូទៅសម្រាប់ទូកតូចៗជាច្រើន ដែលប្រជាជននៅតំបន់ផ្សេងៗលើពិភពលោកប្រើប្រាស់។ រូបភាពដែលវិគីភីឌាផ្ដល់ជូនបង្ហាញថា ទូកប្រភេទនេះលេចឡើងនៅតាមទន្លេ ឆ្នេរ និងតំបន់នេសាទជាច្រើន ចាប់ពីទ្វីបអាហ្រ្វិក រហូតដល់អាស៊ី និងអាមេរិក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមរូបភាព និងចំណងជើងដែលវិគីភីឌាបានផ្ដល់ ទូកពីរ៉ុកត្រូវបានគេប្រើនៅទីតាំងភូមិសាស្ត្រច្រើនកន្លែង។ នៅប្រទេសម៉ាដាហ្គាស្កា គេមានទូកនេសាទប្រពៃណីហៅថា «លាកាណា» (lakana) ដែលជាទូកលូកឈើមានធ្នឹមឈើភ្ជាប់នៅខាងក្រៅម្ខាងដើម្បីរក្សាលំនឹង និងមានក្ដោង ហើយវិគីភីឌាបានដាក់បញ្ចូលទូកនេះក្នុងក្រុមទូកពីរ៉ុក។ នៅប្រទេសឡាវ រូបភាពមួយបង្ហាញក្រុមទូកពីរ៉ុកនៅមាត់ទន្លេដុនតាទី ក្នុងតំបន់ស៊ីផាន់ដន ដែលជាផ្នែកនៃអាងទន្លេមេគង្គ។ ក្រៅពីនេះ ក៏មានរូបថតទូកពីរ៉ុកនៅលើដងទន្លេនីហ្សេក្នុងប្រទេសម៉ាលី និងរូបចម្លាក់ពីជនជាតិការ៉ាចា (Karajà) នៅប្រទេសប្រេស៊ីលផងដែរ។

ចំណុចនេះបង្ហាញថា ទូកពីរ៉ុកមិនមែនជាកម្មសិទ្ធិរបស់ប្រទេស ឬជាតិសាសន៍ណាមួយឡើយ តែជាទូកដែលមានទម្រង់ស្រដៀងគ្នា ហើយត្រូវបានក្រុមជនជាតិផ្សេងៗប្រើប្រាស់តាមលក្ខខណ្ឌភូមិសាស្ត្ររបស់ខ្លួន មិនថាជាទន្លេ បឹង ឬតំបន់ឆ្នេរទេ តាមការរៀបរាប់របស់វិគីភីឌា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រនៃទូកពីរ៉ុក ត្រូវបានវិគីភីឌាបង្ហាញតាមរយៈរូបភាពកម្រងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ រូបភាពមួយបង្ហាញទូកកន្លះហ្កាលេ (half galley) ឬ ភីរ៉ាហ្គា (periagua) ពីសតវត្សរ៍ទី១៨ ដែលជាភស្តុតាងថា ពាក្យនេះ និងទម្រង់ទូកប្រភេទនេះ មានអាយុកាលរាប់រយឆ្នាំមកហើយ។ តាមវិគីភីឌា ពាក្យ «ភីរ៉ាហ្គា» ជាទម្រង់មួយនៃពាក្យ piragua ហើយត្រូវបានប្រើសម្រាប់ហៅទូកតូចដែលអាចចែវ ឬបើកក្ដោង។

ម្យ៉ាងទៀត វិគីភីឌាមានរូបភាពពីបេសកកម្មរុករករបស់លោកឡឺវីស និងឡាក (Lewis and Clark) ដែលបង្ហាញទូកពីរ៉ុកមានកាំភ្លើងប្រភេទ blunderbuss ភ្ជាប់នៅផ្នែកខាងមុខដោយបង្គោលដែក (pintle)។ នេះបញ្ជាក់ថា ទូកពីរ៉ុកធ្លាប់ត្រូវបានគេកែច្នៃ ឬបំពាក់ឧបករណ៍បន្ថែម សម្រាប់ប្រើក្នុងការធ្វើដំណើរ និងការពារខ្លួនតាមផ្លូវទឹក។ ការលើកឡើងទាំងនេះផ្អែកលើចំណងជើងរូបភាពដែលមានក្នុងសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌាតែប៉ុណ្ណោះ ហើយមិនបានផ្ដល់កាលបរិច្ឆេទ ឬលេខជាក់លាក់ផ្សេងទៀតឡើយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមរូបភាពដែលវិគីភីឌាបានផ្ដល់ ទូកពីរ៉ុកមានតួនាទីទាក់ទងនឹងសេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌របស់សហគមន៍តាមដងទន្លេ។ រូបថតទូកនេសាទប្រពៃណីនៅម៉ាដាហ្គាស្កាបង្ហាញថា ទូកនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងការនេសាទ ដែលជាមុខរបរចិញ្ចឹមជីវិត ហើយរូបថតពីទន្លេនីហ្សេក្នុងប្រទេសម៉ាលី ក៏បង្ហាញការប្រើប្រាស់ទូកតូចមួយក្នុងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃផងដែរ។ រូបចម្លាក់ការ៉ាចាពីប្រេស៊ីល ដែលវិគីភីឌាដាក់តាំង ចាត់ទុកជាសញ្ញាបញ្ជាក់ថា ទូកប្រភេទនេះក៏ជាផ្នែកនៃសម្បត្តិវប្បធម៌របស់ជនជាតិដើមនៅអាមេរិកខាងត្បូងដែរ។

យ៉ាងណាក៏ដោយ វិគីភីឌាមិនបានផ្ដល់តួលេខសេដ្ឋកិច្ចលម្អិត ឬការវិភាគវប្បធម៌ស៊ីជម្រៅអំពីទូកពីរ៉ុកឡើយ។ ដូច្នេះ ការពិពណ៌នានៅក្នុងផ្នែកនេះពឹងផ្អែកតែលើរូបភាព និងចំណងជើងរូបភាពប៉ុណ្ណោះ។ ទោះជាយ៉ាងណា ការលេចឡើងនៃទូកពីរ៉ុកក្នុងទ្វីបច្រើន បង្ហាញថាទូកប្រភេទនេះមានទំនាក់ទំនងជាមួយរបៀបរស់នៅរបស់ប្រជាជនតាមផ្លូវទឹក ដែលជាមូលដ្ឋានសេដ្ឋកិច្ចនៅតំបន់ជាច្រើន តាមអ្វីដែលរូបភាពបង្ហាញ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់អ្នកអានខេមរភីលស៍ ប្រធានបទទូកពីរ៉ុកពាក់ព័ន្ធដោយប្រយោលទៅនឹងជីវភាពតាមដងទន្លេនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ រួមទាំងកម្ពុជា ដែលមានប្រពៃណីប្រើប្រាស់ទូកតូចៗលូកពីឈើ និងទូកកាណូ តាមដងទន្លេមេគង្គ និងបឹងទន្លេសាប។ រូបភាពក្រុមទូកពីរ៉ុកនៅតំបន់ស៊ីផាន់ដន ប្រទេសឡាវ ដែលជាតំបន់ក្បែរព្រំដែនកម្ពុជា បង្ហាញពីភាពស្រដៀងគ្នានៃទូកតូចៗដែលប្រជាជនក្នុងតំបន់ប្រើប្រាស់ក្នុងការនេសាទ និងធ្វើដំណើរ។

ទោះជាយ៉ាងណា ឯកសារបច្ចុប្បន្នរបស់ខេមរភីលស៍មិនមានអត្ថបទព័ត៌មានផ្ទាល់អំពីការប្រណាំងទូកពីរ៉ុកជាពិសេសនោះទេ។ វិគីភីឌាក៏មិនបានលើកឡើងអំពីការប្រណាំងនេះដែរ។ ប៉ុន្តែដោយសារទូកពីរ៉ុកជាផ្នែកនៃប្រពៃណីជលផល និងការធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទឹក វាអាចទាក់ទងទៅនឹងប្រធានបទទូក ទន្លេ និងពិធីបុណ្យផ្សេងៗ ដែលអ្នកអានខេមរភីលស៍ចាប់អារម្មណ៍។ ប្រសិនបើមានព័ត៌មានថ្មីៗអំពីការប្រើប្រាស់ទូកប្រភេទនេះនៅក្នុងតំបន់ ខេមរភីលស៍នឹងបន្តធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព។