ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

វីគីភីឌាបានពិពណ៌នាថា សង្គ្រាមប៉ូឡូញ-លីទុយអានី គឺជាសង្គ្រាមមិនបានប្រកាស ដែលបានផ្ទុះឡើងក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី១ រវាងប្រទេសប៉ូឡូញ និងប្រទេសលីទុយអានី ដែលទើបតែទទួលបានឯករាជ្យពីចក្រភពរុស្ស៊ី និងអាល្លឺម៉ង់។ ការប្រយុទ្ធសំខាន់ៗបានកើតឡើងនៅក្នុងតំបន់វីលនីញ (Vilnius) និងស៊ូវ៉ាលគី (Suwałki) ដែលជាផ្នែកមួយនៃសង្គ្រាមឯករាជ្យលីទុយអានី។ សង្គ្រាមនេះបានចាប់ផ្តើមនៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩១៩ និងបញ្ចប់ជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី២៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩២០ ទោះបីមានការប៉ះទង្គិចបន្តក៏ដោយ។ យោងតាមវីគីភីឌាដដែល ចាប់ពីរដូវផ្ការីកឆ្នាំ១៩២០ ជម្លោះនេះបានវិវត្តស្របគ្នាជាមួយសង្គ្រាមប៉ូឡូញ-សូវៀត ហើយការដណ្តើមបានដីគ្នាបានធ្វើឱ្យដំណើរការចរចារសន្តិភាពដោយសន្និសីទទូត (Conference of Ambassadors) និងអង្គការសហប្រជាជាតិ បានបរាជ័យ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តំបន់វីលនីញ និងស៊ូវ៉ាលគី ស្ថិតនៅភាគឦសាននៃប្រទេសប៉ូឡូញ និងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសលីទុយអានីនាពេលបច្ចុប្បន្ន។ តាមការពិពណ៌នារបស់វីគីភីឌា តំបន់ស៊ូវ៉ាលគីមានព្រៃក្រាស់ និងបឹងជាច្រើន ដែលបង្កការលំបាកដល់កងទ័ពក្នុងការផ្លាស់ទី។ មូលហេតុដែលតំបន់ទាំងនេះក្លាយជាចំណុចក្តៅ គឺដោយសារតែទីក្រុងវីលនីញធ្លាប់ជាមជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយនិងវប្បធម៌នៃអតីតចក្រភពប៉ូឡូញ-លីទុយអានី ហើយមានប្រជាជនចម្រុះជាតិសាសន៍ រួមមានអ្នកនិយាយភាសាប៉ូឡូញ លីទុយអានី បេឡារុស និងជ្វីហ្វរស់នៅទីនោះ។ ស្ថានភាពចម្រុះនេះធ្វើឱ្យការបែងចែកព្រំដែនកាន់តែពិបាក និងបង្កើតឱ្យមានការទាមទារខុសគ្នាពីភាគីទាំងពីរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

មុនសង្គ្រាមលោកលើកទី១ តំបន់នេះធ្លាប់ជាផ្នែកមួយនៃចក្រភពរុស្ស៊ី ដែលបានកាន់កាប់តាំងពីសតវត្សទី១៨។ ក្រោយសង្គ្រាម ប្រទេសទាំងពីរបានងើបឡើងជារដ្ឋឯករាជ្យ ប៉ុន្តែការកំណត់ព្រំដែននៅមិនទាន់ច្បាស់លាស់នៅឡើយ។ វីគីភីឌាបានកត់ត្រាថា សង្គ្រាមបានចាប់ផ្តើមនៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩១៩ នៅពេលដែលកងទ័ពប៉ូឡូញចូលទីក្រុងវីលនីញ ហើយបានប្រឈមមុខនឹងកងកម្លាំងលីទុយអានី។ ក្រោយការប៉ះទង្គិចគ្នាដំបូង ភាគីទាំងពីរបានព្យាយាមចរចា ប៉ុន្តែមិនបានសម្រេច ខណៈដែលជម្លោះបានបន្តកើតមាននៅតាមជួរមុខ។

នៅឆ្នាំ១៩២០ ដំណើរការនៃសង្គ្រាមប៉ូឡូញ-សូវៀតបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំង។ នៅពេលដែលកងទ័ពក្រហមសូវៀតទទួលបានជោគជ័យ កងទ័ពលីទុយអានីបានឆ្លៀតឱកាសដើម្បីដណ្តើមយកទីក្រុងវីលនីញមកវិញ។ ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីប៉ូឡូញឈ្នះសូវៀតនៅសមរភូមិវ៉ារស្សាវ៉ា (Warsaw) កងទ័ពប៉ូឡូញបានរុញច្រានសត្រូវទាំងពីរ ហើយបានប្រឈមនឹងកងទ័ពលីទុយអានីផងដែរ។ ដើម្បីបញ្ចៀសសង្គ្រាមពេញលេញ កិច្ចព្រមព្រៀងស៊ូវ៉ាលគី (Suwałki Agreement) ត្រូវបានចុះនៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩២០ ដោយកំណត់ខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនបណ្តោះអាសន្ន។

ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅថ្ងៃទី៩ ខែតុលា ឧត្តមសេនីយ៍ប៉ូឡូញ ឈ្មោះ ហ្សេលីហ្គោវស្គី (Lucjan Żeligowski) បានធ្វើសកម្មភាពក្លែងបន្លំជា «ការបះបោរ» ហើយដឹកនាំកងទ័ពរបស់គាត់ចូលកាន់កាប់ទីក្រុងវីលនីញ ដោយមានការយល់ព្រមសម្ងាត់ពីរដ្ឋាភិបាលប៉ូឡូញ។ គាត់បានបង្កើតរដ្ឋមួយឈ្មោះ «សាធារណរដ្ឋលីទុយអានីកណ្តាល» (Republic of Central Lithuania) ដែលមានរដ្ឋធានីនៅវីលនីញ។ វាត្រូវបានបញ្ចូលជាផ្លូវការក្នុងប្រទេសប៉ូឡូញនៅឆ្នាំ១៩២២ ក្រោយការបោះឆ្នោតប្រជាមតិដែលមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយលីទុយអានី។ តាមវីគីភីឌា សង្គ្រាមបានបញ្ចប់ដោយគ្មានសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាព ហើយភាពតានតឹងនៅតែបន្តអស់ពេលជាងមួយទសវត្សរ៍។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមនេះបានបន្សល់នូវស្លាកស្នាមយ៉ាងជ្រៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃប្រទេសទាំងពីរ។ ដូចមានក្នុងអត្ថបទកាសែត «ខារីស» (Karys) ឆ្នាំ១៩២៦ ចំណងជើង «ហេ៎ ពិភពលោក! យើងនឹងមិនឈប់ដោយគ្មានវីលនីញទេ!» អារម្មណ៍ជាតិនិយមលីទុយអានីនៅតែក្តៅក្រហាយអំពីការបាត់បង់ទឹកដី។ ប្រទេសទាំងពីរមិនមានទំនាក់ទនងការទូតឡើយ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៣៨ នៅពេលដែលលីទុយអានីត្រូវបានបង្ខំឱ្យទទួលស្គាល់ព្រំដែនដោយសារសម្ពាធពីប៉ូឡូញ។

យោងតាមវីគីភីឌា សព្វថ្ងៃនេះទីក្រុងវីលនីញបានត្រឡប់ជារដ្ឋធានីរបស់ប្រទេសលីទុយអានីវិញក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយប្រទេសទាំងពីរបានក្លាយជាសម្ព័ន្ធមិត្តជិតស្និទ្ធក្នុងអង្គការណាតូ និងសហភាពអឺរ៉ុប។ ការសិក្សាពីជម្លោះនេះផ្តល់មេរៀនសំខាន់អំពីជម្លោះព្រំដែនក្រោយសង្គ្រាម ការប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រ «រដ្ឋអាយ៉ង» និងឥទ្ធិពលនៃមនោសញ្ចេតនាជាតិនិយមលើសន្តិភាពតំបន់។ មេរៀនទាំងនេះនៅតែពាក់ព័ន្ធសម្រាប់ការយល់ដឹងអំពីជម្លោះទឹកដីនាពេលបច្ចុប្បន្ននៅទូទាំងពិភពលោក។