សមាគមន៍អស្សវារីតេតូនិកត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅប្រហែលឆ្នាំ១១៩០ ក្នុងទីក្រុងអាក្រា នៃព្រះរាជាណាចក្រជេរុយសាឡឹម ជាស្ថាប័នសាសនាកាតូលិកដែលមានតួនាទីជាកងទ័ពបដិវត្តន៍ក្នុងអំឡុងពេលសង្គ្រាមបូជានិកាយ (Crusades) ។ ក្រោយមក សមាគមន៍នេះបានប្តូរគោលដៅទៅកាន់តំបន់បាល់ទិក ដោយធ្វើសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងកុលសម្ព័ន្ធបាល់ទិកដែលនៅមិនទាន់ទទួលយកគ្រីស្ទសាសនា ហើយបានពង្រីកឥទ្ធិពលខ្លួនយ៉ាងឆាប់រហ័សនៅតាមឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងកើត រហូតក្លាយជាអំណាចយោធាដ៏ខ្លាំងក្លាក្នុងតំបន់។

នៅម្ខាងទៀត ព្រះរាជាណាចក្រប៉ូឡូញបានស្ថិតក្នុងស្ថានភាពផ្លាស់ប្តូរដ៏សំខាន់មួយ នៅពេលដែលគំនិត "ព្រះមកុដនៃព្រះរាជាណាចក្រប៉ូឡូញ" បានកើតឡើងនៅសតវត្សទី១៤ ។ គំនិតនេះបានចាត់ទុករដ្ឋជាទ្រព្យសម្បត្តិរួមរបស់សហគមន៍នយោបាយ មិនមែនជាកម្មសិទ្ធិផ្ទាល់ខ្លួនរបស់មហាក្សត្រនោះទេ ហើយវាបានបង្កើតមូលដ្ឋានសម្រាប់ស្ថិរភាពនយោបាយ ទោះបីពុំមានព្រះមហាក្សត្រក៏ដោយ។ គោលគំនិតនេះក៏បានពង្រីកដល់ការទាមទារដែនដីដែលបាត់បង់ពីមុន ដែលមានន័យថាប៉ូឡូញមានទស្សនៈរួមចំពោះការការពារអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួន។

នៅឆ្នាំ១៣៨៦ មហាឌុចលីទុយអានី យ៉ូហ្គាយឡា (Jogaila) បានទទួលពិធីជ្រមុជទឹក ហើយរៀបអភិសេកជាមួយព្រះនាងយ៉ាដវីហ្គា (Jadwiga) នៃប៉ូឡូញ ហើយបានឡើងសោយរាជ្យជាព្រះមហាក្សត្រវ្លឌីស្លាវទី២ យ៉ាជីអេឡូ (Władysław II Jagiełło) ។ ការរួបរួមនេះមិនត្រឹមតែបង្រួបបង្រួមប្រទេសទាំងពីរក្រោមមកុដតែមួយប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងនាំមកនូវការធ្វើគ្រីស្ទាននីយកម្មនៃលីទុយអានី ដែលជារដ្ឋចុងក្រោយគេនៅអឺរ៉ុបដែលនៅកាន់សាសនាពហុទេព (polytheistic) ។ មហាឌុចក្រលីទុយអានីក្រោយមកបានក្លាយជារដ្ឋធំជាងគេនៅអឺរ៉ុបត្រឹមឆ្នាំ១៤៤០ ដោយគ្របដណ្តប់ពីសមុទ្របាល់ទិករហូតដល់សមុទ្រខ្មៅ។

ការកើនឡើងនៃអំណាចចម្រុះនេះបាននាំឱ្យមានជម្លោះដោយផ្ទាល់ជាមួយក្រុមតេតូនិក ដែលបានប៉ុនប៉ងពង្រីកទឹកដីរបស់ខ្លួនចូលទៅក្នុងតំបន់សាម៉ូហ្គីទី (Samogitia) និងតំបន់ព្រំដែនប៉ូឡូញ។ សង្គ្រាមបានផ្ទុះឡើងនៅខែសីហា ឆ្នាំ១៤០៩ នៅពេលក្រុមតេតូនិកបានវាយប្រហារប៉ូឡូញ ប៉ុន្តែគ្មានភាគីណាមួយត្រៀមខ្លួនសម្រាប់សង្គ្រាមទ្រង់ទ្រាយធំទេ ទើបមានការចរចាឈប់បាញ់រយៈពេល ៩ ខែ ក្រោមការសម្របសម្រួលរបស់ព្រះចៅអធិរាជវេនឆេស្លាសទី៤ នៃបូហេមៀ។ បន្ទាប់ពីឈប់បាញ់បញ្ចប់ កងទ័ពទាំងសងខាងបានប្រមូលផ្តុំគ្នាជាថ្មី ហើយឆ្ពោះទៅរកការប្រយុទ្ធសម្រេចលើកដំបូង។

នៅថ្ងៃទី១៥ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៤១០ កងទ័ពប៉ូឡូញ-លីទុយអានី ដែលមានព្រះបាទវ្លឌីស្លាវទី២ យ៉ាជីអេឡូ និងមហាឌុច វីតូតាស (Vytautas) ជាមេបញ្ជាការនោះ បានប្រឈមមុខជាមួយកងទ័ពតេតូនិកដែលដឹកនាំដោយហ្គ្រេនម៉ាស្ទឺរ អ៊ុលរិច វ៉ន យុងអ៊ីងហ្គិន (Ulrich von Jungingen) ។ សមរភូមិនេះបានប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងសាហាវអស់រយៈពេលជិតមួយថ្ងៃ ហើយទីបំផុតសម្ព័ន្ធមិត្តបានទទួលជ័យជម្នះយ៉ាងត្រចះត្រចង់។ មេដឹកនាំតេតូនិកស្ទើរតែទាំងអស់ត្រូវបានសម្លាប់ ឬចាប់ខ្លួន រួមទាំងហ្គ្រេនម៉ាស្ទឺរផ្ទាល់ដែលបានស្លាប់ក្នុងសមរភូមិ។

ការបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនេះបានបំផ្លាញកម្លាំងយោធារបស់សមាគមន៍តេតូនិកស្ទើរទាំងស្រុង ហើយបានបង្ខំឱ្យពួកគេចុះសន្ធិសញ្ញាថន (Treaty of Thorn) ក្នុងឆ្នាំ១៤១១ ដោយបាត់បង់ទឹកដី និងឥទ្ធិពលយ៉ាងច្រើន។ ចាប់ពីពេលនោះមក អំណាចរបស់ក្រុមតេតូនិកបានស្រុតចុះជាលំដាប់ ខណៈព្រះរាជាណាចក្រប៉ូឡូញ និងមហាឌុចក្រលីទុយអានី បានរីកចម្រើនឡើងជារដ្ឋរួមគ្នាដ៏ធំមួយដែលក្រោយមកត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាសហធនរដ្ឋប៉ូឡូញ-លីទុយអានី (Polish-Lithuanian Commonwealth) នាសម័យដើមសម័យទំនើប។

រាប់សតវត្សក្រោយមក សមរភូមិហ្គ្រុនវ៉ាលបានក្លាយជានិមិត្តរូបដ៏សំខាន់នៃឯកភាពជាតិ និងការតស៊ូប្រឆាំងនឹងការឈ្លានពានរបស់បរទេសនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ូឡូញ និងលីទុយអានី។ គំនូរដ៏ល្បី "សមរភូមិហ្គ្រុនវ៉ាល" របស់វិចិត្រករយ៉ាន ម៉ាតេចកូ (Jan Matejko) ឆ្នាំ១៨៧៨ គឺជាតឹកតាងមួយអំពីរបៀបដែលជ័យជម្នះនេះត្រូវបានលើកតម្កើងនៅក្នុងវប្បធម៌ជាតិ។ សព្វថ្ងៃនេះ ព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រនេះនៅតែជាមេរៀនដ៏ជ្រាលជ្រៅអំពីសារៈសំខាន់នៃការរួបរួមរវាងប្រជាជាតិនានាទល់នឹងមហិច្ឆិតាពង្រីកទឹកដី ហើយត្រូវបានសិក្សាទូទាំងពិភពលោកជាគំរូនៃយុទ្ធសាស្ត្រយោធាមជ្ឈិមសម័យ។