ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា យប់នៃកាំបិតវែង (Night of the Long Knives) ឬហៅថា ការបោសសំអាតរ៉ឹម (Röhm purge) គឺជាយុទ្ធនាការបោសសំអាតនយោបាយដ៏ឃោរឃៅមួយ ដែលបានកើតឡើងនៅក្នុងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ក្រោមរបបណាស៊ី ចាប់ពីថ្ងៃទី៣០ ខែមិថុនា ដល់ថ្ងៃទី២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៣៤។ អធិការបតី អាដុល ហ៊ីត្លែរ ត្រូវបាន ហ៊ែរម៉ាន ហ្គឺរីង និងហេនរីច ហ៊ីមឡឺរ ជំរុញឱ្យចេញបញ្ជាសម្លាប់ក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការជាបន្តបន្ទាប់ ដើម្បីពង្រឹងអំណាចរបស់លោក និងបន្ធូរកង្វល់របស់កងទ័ពអាល្លឺម៉ង់ (Reichswehr) អំពីឥទ្ធិពលរបស់ អឺនស្ត រ៉ឹម និងកងកម្លាំង Sturmabteilung (SA) ដែលគេស្គាល់ថាជា "អាវពណ៌ត្នោត"។

ការឃោសនារបស់ណាស៊ីបានបង្ហាញពីការសម្លាប់ទាំងនោះថាជាវិធានការបង្ការប្រឆាំងនឹងរដ្ឋប្រហារដែលគេចោទថារៀបចំឡើងដោយ SA ក្រោមការដឹកនាំរបស់រ៉ឹម (Röhm Putsch)។ តាមវិគីភីឌា ព្រឹត្តិការណ៍នេះគឺជាចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់ ដែលនាំឱ្យហ៊ីត្លែរក្លាយជាមេដឹកនាំផ្ដាច់ការគ្មានគូប្រជែង ហើយបានពង្រឹងចំណងទាក់ទងរវាងរបបណាស៊ី និងយោធា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានកើតឡើងនៅទូទាំងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ ដោយមានចំណុចផ្តោតនៅទីក្រុងមុយនិច (Munich) និងរមណីយដ្ឋាន Bad Wiessee ក្នុងរដ្ឋបាវ៉ារៀ (Bavaria) ភាគខាងត្បូង។ តាមវិគីភីឌា នៅព្រឹកថ្ងៃទី៣០ ខែមិថុនា ហ៊ីត្លែរផ្ទាល់ និងក្រុម SS (Schutzstaffel) បានធ្វើដំណើរទៅកាន់រមណីយដ្ឋាននេះ ហើយបានចាប់ខ្លួនរ៉ឹម និងមេបញ្ជាការ SA ផ្សេងទៀត ដោយចោទប្រកាន់ថាពួកគេកំពុងរៀបចំរដ្ឋប្រហារ។

បុគ្គលសំខាន់ៗដែលពាក់ព័ន្ធរួមមាន៖

• អាដុល ហ៊ីត្លែរ៖ អធិការបតី និងជាមេដឹកនាំគណបក្សណាស៊ី ដែលបានបញ្ជាឱ្យធ្វើការបោសសំអាត។
• អឺនស្ត រ៉ឹម៖ មេបញ្ជាការ SA និងជាសម្ព័ន្ធមិត្តយូរអង្វែងរបស់ហ៊ីត្លែរ ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការគម្រាមកំហែង។
• ហេនរីច ហ៊ីមឡឺរ៖ មេដឹកនាំ SS ដែលជាគូប្រជែងរបស់ SA ហើយបានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការរៀបចំផែនការ។
• ហ៊ែរម៉ាន ហ្គឺរីង៖ មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ណាស៊ី ដែលបានជំរុញហ៊ីត្លែរឱ្យចាត់វិធានការ។
• ឧត្តមសេនីយ៍ វ៉ឺនណឺ វ៉ុន ប្លុមបឺក៖ រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ ដែលតំណាងឱ្យកងទ័ព និងបានគាំទ្រការបោសសំអាត។
• រេញហាត ហាយឌ្រីច (Reinhard Heydrich)៖ មេប៉ូលិស SS ដែលបានប្រឌិតភស្តុតាងអំពីរដ្ឋប្រហារ។

ក្រៅពីរ៉ឹម ជនរងគ្រោះជាច្រើនទៀតដែលមិនពាក់ព័ន្ធដោយផ្ទាល់ក៏ត្រូវបានគេសម្លាប់ដែរ រួមមាន អតីតអធិការបតី ឧត្តមសេនីយ៍ ឃឺត វ៉ុន ស្លៃឆឺរ និងភរិយារបស់លោក ព្រមទាំង ហ្គ្រីហ្គ័រ ស្ត្រាសសឺរ និង ហ្គូស្តាវ រីតធឺ វ៉ុន ការ។ តាមវិគីភីឌា ក៏មានការសម្លាប់ដោយច្រឡំផងដែរ ដូចជា លោក វីល្លី ស្មីដ ជាអ្នករិះគន់តន្ត្រី ដែលត្រូវបានគេយល់ច្រឡំថាជាឥស្សរជនណាស៊ីមួយរូប។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

មូលហេតុចម្បងនៃការបោសសំអាតនេះ កើតចេញពីជម្លោះផ្ទៃក្នុងរវាងក្រុមនយោបាយណាស៊ី និងការទាមទាររបស់ SA។ យោងតាមវិគីភីឌា បន្ទាប់ពីឡើងកាន់អំណាចនៅឆ្នាំ១៩៣៣ SA ដែលជាកម្លាំងប៉ារ៉ាមីលីតែរដ៏ធំ (មានសមាជិករាប់លាននាក់) បានទាមទារឱ្យមាន "បដិវត្តន៍លើកទីពីរ" ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមឱ្យកាន់តែស៊ីជម្រៅ ដែលធ្វើឱ្យកងទ័ព និងវណ្ណៈឧស្សាហកម្មមានការព្រួយបារម្ភ។ រ៉ឹមចង់ឱ្យ SA បញ្ចូលជាមួយ Reichswehr ក្រោមការបញ្ជារបស់លោក ដែលជាការគម្រាមកំហែងដល់យោធាប្រពៃណី។

ទន្ទឹមនឹងនេះ ក្រុម SS ក្រោមហ៊ីមឡឺរ និងហាយឌ្រីច បានប្រឌិតភស្តុតាងក្លែងក្លាយអំពីការរៀបចំរដ្ឋប្រហារ។ តាមវិគីភីឌា លោក ហ្វ្រេនស៍ វ៉ុន ប៉ាប៉េន អនុប្រធានាធិបតីអភិរក្ស បានថ្លែងសុន្ទរកថានៅ Marburg រិះគន់របបណាស៊ីចំពោះអំពើហិង្សា និងភាពគ្មានច្បាប់ ហើយបានអំពាវនាវឱ្យប្រធានាធិបតី ប៉ូល វ៉ុន ហ៊ិនដិនបឺក (Paul von Hindenburg) អន្តរាគមន៍។ ការនេះបានធ្វើឱ្យហ៊ីត្លែរ និងក្រុមគាំទ្រលោកព្រួយបារម្ភថា ឥស្សរជនអភិរក្សអាចផ្តួលរំលំរបបណាស៊ី ប្រសិនបើ SA នៅតែបន្តគំរាមកំហែងស្ថិរភាពជាតិ។

ការសម្លាប់ដោយគ្មានសណ្តាប់ធ្នាប់តុលាការបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី៣០ ខែមិថុនា និងបន្តរយៈពេលបីថ្ងៃ។ ក្រៅពីរ៉ឹម (ដែលត្រូវបានផ្តល់ឱកាសឱ្យធ្វើអត្តឃាត ប៉ុន្តែបដិសេធ ហើយត្រូវបានបាញ់សម្លាប់) មេបញ្ជាការ SA ជាច្រើនត្រូវបានចាប់ខ្លួន និងប្រហារជីវិត។ តាមវិគីភីឌា ចំនួនជនរងគ្រោះសរុបត្រូវបានប៉ាន់ស្មានថាមានយ៉ាងហោចណាស់ ៨៥ នាក់ ប៉ុន្តែតួលេខពិតអាចខ្ពស់ជាងនេះ។ ការបោសសំអាតក៏បានកំណត់គោលដៅលើគូប្រជែងផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ហ៊ីត្លែរផងដែរ ដោយមិនគិតពីថាតើពួកគេពាក់ព័ន្ធជាមួយ SA ឬអត់ឡើយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ការលុបបំបាត់ SA បានធ្វើឱ្យក្រុមឧស្សាហកម្ម និងមជ្ឈវណ្ណៈអាជីវកម្មមានការពេញចិត្ត ព្រោះពួកគេបារម្ភពីគោលនយោបាយសង្គមនិយមជ្រុលរបស់ SA។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានបើកផ្លូវឱ្យហ៊ីត្លែរពង្រឹងការគ្រប់គ្រងសេដ្ឋកិច្ចក្រោមការដឹកនាំរបស់គណបក្សណាស៊ី និងទទួលបានការគាំទ្រកាន់តែច្រើនពីវណ្ណៈមូលធននិយម។

ខាងវប្បធម៌ ការឃោសនារបស់ណាស៊ីបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបង្ហាញរូបភាពនៃការបោសសំអាតថាជាសកម្មភាពស្របច្បាប់សម្រាប់ការពារជាតិ។ នៅថ្ងៃទី៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៣៤ រដ្ឋាភិបាលបានអនុម័តច្បាប់ "ស្តីពីវិធានការការពារជាតិបន្ទាន់" ដែលបានប្រកាសថា រាល់ការសម្លាប់ដែលបានធ្វើឡើងក្នុងអំឡុងពេលបោសសំអាត គឺស្របច្បាប់។ យោងតាមវិគីភីឌា ការឃោសនាបានពង្រឹងការគោរពបូជាចំពោះហ៊ីត្លែរជាអ្នកការពារសណ្តាប់ធ្នាប់ និងបានកាត់បន្ថយការរិះគន់សាធារណៈ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

យប់នៃកាំបិតវែងនៅតែជាករណីសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់មួយ អំពីការប្រើប្រាស់អំពើហិង្សារដ្ឋ ដើម្បីពង្រឹងអំណាចផ្ដាច់ការ។ តាមវិគីភីឌា ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានក្លាយជាគំរូសម្រាប់ការបោសសំអាតនយោបាយផ្សេងៗក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ហើយត្រូវបានអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ និងប្រវត្តិវិទូសិក្សាជារឿយៗ ដើម្បីស្វែងយល់ពីយន្តការនៃការប្រមូលផ្តុំអំណាច និងការបំបិទមាត់គូប្រជែង។

ការយល់ដឹងអំពីព្រឹត្តិការណ៍នេះជួយបំភ្លឺថា តើរបបផ្ដាច់ការអាចបង្រួបបង្រួមកម្លាំងយោធា សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌ដោយរបៀបណា។ ទោះបីជាព្រឹត្តិការណ៍នេះកើតឡើងជាង ៩០ ឆ្នាំមុនក្តី មេរៀនស្តីពីការរំលោភនីតិរដ្ឋ និងការសម្លាប់ក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការ នៅតែមានសារៈសំខាន់សម្រាប់សង្គមដែលប្រាថ្នាចង់បានលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិមនុស្ស។