ទិដ្ឋភាពទូទៅ

សម្តេចប៉ាបហូណូរីយូសទី១ (Pope Honorius I) គឺជាប៊ីស្សពនៃក្រុងរ៉ូម ដែលកាន់តំណែងចាប់ពីពិធីតែងតាំងរបស់លោកនៅថ្ងៃទី ២៧ តុលា ៦២៥ រហូតដល់ការសោយទិវង្គត។ តាមការរៀបរាប់របស់ Wikipedia លោកបានគាំទ្រយ៉ាងសកម្មនូវការផ្សព្វផ្សាយគ្រិស្តសាសនាក្នុងចំណោមជនជាតិអង់គ្លូ-សាក់សុន (Anglo-Saxons) និងបានខិតខំបញ្ចុះបញ្ចូលព្រះវិហារនៅអៀរឡង់ និងនៅកោះអង់គ្លេស ឱ្យទទួលយកការគណនាថ្ងៃបុណ្យអ៊ីស្ទើរតាមបែបរ៉ូម។

លោកត្រូវបានគេស្គាល់ខ្លាំងបំផុតតាមរយៈការឆ្លើយឆ្លងលិខិតជាមួយអយ្យកោស៊ឺជីទី១ នៃក្រុងកុងស្តង់ទីណូប ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងជម្លោះជំនឿម៉ូណូអេនើជីស (Monoenergism) និងគោលលទ្ធិម៉ូណូថេលីត (Monothelite) ដែលពាក់ព័ន្ធគ្នា។ ក្រោយមរណភាពរបស់លោក ក្រុមប្រឹក្សាសាសនាចក្រលើកទី៣ នៃក្រុងកុងស្តង់ទីណូប នៅឆ្នាំ ៦៨១ បានដាក់បណ្តាសាលើលោក។ ការដាក់បណ្តាសានេះត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយសម្តេចប៉ាបលីអូទី២ ហើយក្រោយមកបានក្លាយជាអំណះអំណាងចម្បងមួយរបស់អ្នកប្រឆាំងនឹងនិយមន័យស្តីពីភាពមិនអាចខុសបានរបស់សម្តេចប៉ាប ក្នុងក្រុមប្រឹក្សាវ៉ាទីកង់លើកទី១ នៅឆ្នាំ ១៨៧០។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

សម្តេចប៉ាបហូណូរីយូសទី១ ជាបុគ្គលដែលកាន់តំណែងជាប៊ីស្សពនៃក្រុងរ៉ូម ជាទីក្រុងដែលស្ថិតនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីតាលីសព្វថ្ងៃ និងជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃសាសនាចក្រនៅភាគខាងលិច។ តាម Wikipedia ព័ត៌មានអំពីថ្ងៃកំណើត ទីកន្លែងកំណើត ឬគ្រួសាររបស់លោកមិនត្រូវបានលើកឡើងទេ។ អ្វីដែលគេដឹងច្បាស់គឺថា លោកទទួលពិធីតែងតាំងជាប៊ីស្សពនៃក្រុងរ៉ូមនៅថ្ងៃទី ២៧ តុលា ៦២៥ និងបម្រើតំណែងនេះរហូតដល់ចុងបញ្ចប់នៃជីវិត។ ក្នុងនាមជាប្រមុខសាសនាចក្រនៅភាគខាងលិច លោកមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការតែងតាំង ការផ្តល់អាវពិសិដ្ឋផល្លីយ៉ូមដល់អាចារ្យធំ និងការដឹកនាំកិច្ចការខាងគោលលទ្ធិនៅទូទាំងអឺរ៉ុបខាងលិច។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ក្នុងអំឡុងពេលកាន់តំណែង សម្តេចប៉ាបហូណូរីយូសទី១ បានគាំទ្រយ៉ាងសកម្មនូវការផ្សព្វផ្សាយគ្រិស្តសាសនាក្នុងចំណោមជនជាតិអង់គ្លូ-សាក់សុន។ ជាពិសេស លោកបានបញ្ជូនសន្តបុគ្គលប៊ីរីនូស (Saint Birinus) ទៅផ្សព្វផ្សាយសាសនាដល់ជនជាតិវេសសាក់សុន (West Saxons) ព្រមទាំងបានប្រគល់អាវពិសិដ្ឋហៅថា ផល្លីយ៉ូម (pallium) ជូនអាចារ្យធំនៃក្រុងយ៉ក និងក្រុងខេនធើបឺរី។

លោកក៏បានខិតខំបញ្ចុះបញ្ចូលព្រះវិហារនៅអៀរឡង់ និងនៅកោះអង់គ្លេស ឱ្យងាកមកប្រើប្រាស់ការគណនាថ្ងៃបុណ្យអ៊ីស្ទើរតាមបែបរ៉ូម ជំនួសឱ្យទំនៀមទម្លាប់ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ។ ប៉ុន្តែប្រធានបទដែលធ្វើឱ្យលោកត្រូវបានគេចងចាំខ្លាំងបំផុត គឺការឆ្លើយឆ្លងលិខិតរបស់លោកជាមួយអយ្យកោស៊ឺជីទី១ នៃក្រុងកុងស្តង់ទីណូប ដែលក្នុងនោះលោកបានចូលរួមដោះស្រាយជម្លោះស្តីពីជំនឿម៉ូណូអេនើជីស និងគោលលទ្ធិម៉ូណូថេលីតដែលពាក់ព័ន្ធគ្នា។

ក្រោយមរណភាពរបស់លោក ក្រុមប្រឹក្សាសាសនាចក្រលើកទី៣ នៃក្រុងកុងស្តង់ទីណូប នៅឆ្នាំ ៦៨១ បានដាក់បណ្តាសាលើលោក ដោយចោទថាលោកបានដើរតាមពួកម៉ូណូថេលីត និងបានបញ្ជាក់គោលលទ្ធិរបស់ពួកគេ។ សម្តេចប៉ាបលីអូទី២ បានបញ្ជាក់ការដាក់បណ្តាសានេះ ដោយចោទប្រកាន់លោកថាបានបរាជ័យក្នុងការបំបាត់ភាពខុសឆ្គងនៃជំនឿនោះ។ ក្រោយមកទៀត ការដាក់បណ្តាសាលើសម្តេចប៉ាបហូណូរីយូសទី១ បានក្លាយជាអំណះអំណាងចម្បងមួយដែលគូប្រជែងនៃនិយមន័យស្តីពីភាពមិនអាចខុសបានរបស់សម្តេចប៉ាប បានលើកយកមកប្រើក្នុងអំឡុងក្រុមប្រឹក្សាវ៉ាទីកង់លើកទី១ នៅឆ្នាំ ១៨៧០។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរនៅកម្ពុជា និងសម្រាប់ខ្មែរនៅក្រៅប្រទេស រឿងរ៉ាវរបស់សម្តេចប៉ាបហូណូរីយូសទី១ គឺជាឧទាហរណ៍ច្បាស់លាស់អំពីរបៀបដែលជម្លោះខាងគោលលទ្ធិសាសនាអាចបន្តឥទ្ធិពលអស់រយៈពេលរាប់រយឆ្នាំ។ តាម Wikipedia ការដាក់បណ្តាសានៅឆ្នាំ ៦៨១ បានក្លាយជាចំណុចយោងដ៏សំខាន់នៅពេលដែលសាសនាចក្រកាតូលិកជជែកដេញដោលអំពីអំណាច និងសិទ្ធិអាជ្ញារបស់សម្តេចប៉ាប ជាពិសេសនៅក្រុមប្រឹក្សាវ៉ាទីកង់លើកទី១ កាលពីឆ្នាំ ១៨៧០។

ការយល់ដឹងអំពីប្រវត្តិសាសនាចក្របែបនេះ ក៏មានប្រយោជន៍សម្រាប់អ្នកអានដែលតាមដានព័ត៌មានអន្តរជាតិអំពីវ៉ាទីកង់ ព្រោះសម្តេចប៉ាប និងស្ថាប័នសាសនាចក្រ គឺជាប្រធានបទដែលអ្នកសារព័ត៌មានជុំវិញពិភពលោករាយការណ៍ជាប្រចាំ។ ករណីហូណូរីយូសទី១ បង្ហាញថា សំណួរអំពីអំណាច និងសិទ្ធិអាជ្ញានៅក្នុងស្ថាប័នសាសនា មិនមែនជាប្រធានបទថ្មីទេ ហើយការសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រអាចជួយឱ្យយើងយល់ពីជម្លោះស្រដៀងគ្នានៅសម័យបច្ចុប្បន្នបានកាន់តែច្បាស់។