ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមសព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌា ព័រទុយកាល់ (Portugal) មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋព័រទុយកាល់ គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅភាគនិរតីនៃទ្វីបអឺរ៉ុប។ វាជាប្រទេសដែលស្ថិតនៅភាគខាងលិចបំផុតនៃដីគោកអឺរ៉ុប ដោយមានព្រំប្រទល់ខាងជើងនិងខាងកើតជាប់នឹងប្រទេសអេស្ប៉ាញ ហើយហ៊ុមព័ទ្ធដោយមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកនៅខាងលិចនិងខាងត្បូង។ ប្រទេសនេះរួមមានដែនដីគោកនៅលើឧបទ្វីបអ៊ីបេរី និងប្រជុំកោះចំនួនពីរក្នុងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក គឺ ម៉ាឌីរ៉ា និងអាហ្សូស ដែលមានស្វ័យភាពផ្នែករដ្ឋបាលរៀងៗខ្លួន។

រដ្ឋធានីឈ្មោះលីសបោន (Lisbon) គឺជាទីក្រុងធំជាងគេ និងមានប្រជាជនសរុបប្រមាណ ១១,៤ លាននាក់។ ព័រទុយកាល់ជាសមាជិកសកម្មនៃសហភាពអឺរ៉ុប និងអង្គការណាតូ។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាព័រទុយហ្កាល់ ដែលជាភាសានិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយ ដោយសារតួនាទីជាអតីតចក្រពត្តិអាណានិគម។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា ព័រទុយកាល់មានផ្ទៃដីសរុបប្រមាណ ៩២.២១២ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ ទឹកដីខាងក្នុងនិងសមុទ្រដែនដីរួមគ្នាគ្របដណ្ដប់ពីរភាគប្រាំនៃទឹកដីសរុប ហើយតំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខរបស់ខ្លួនគឺជាតំបន់មួយធំជាងគេនៅអឺរ៉ុប។ ផ្ទៃដីមានលក្ខណៈចម្រុះ រាប់ចាប់ពីជួរភ្នំនៅភាគខាងជើង រហូតដល់វាលទំនាបនិងឆ្នេរសមុទ្រនៅភាគខាងត្បូង។ អាកាសធាតុក៏មានភាពខុសគ្នាតាមតំបន់ ដោយតំបន់ភាគខាងជើងមានអាកាសធាតុត្រជាក់និងសើមជាង ចំណែកភាគខាងត្បូងមានអាកាសធាតុក្ដៅនិងស្ងួតជាង។

ប្រជាជនព័រទុយកាល់ភាគច្រើនប្រមូលផ្ដុំនៅតាមបណ្ដោយឆ្នេរសមុទ្រ ដោយតំបន់ទីក្រុងធំៗរួមមាន លីសបោន និង Porto ជាដើម។ ភាសាព័រទុយហ្កាល់គឺជាភាសាផ្លូវការ តែមានភាសាភាគតិចមួយគឺភាសាមីរ៉ង់ឌីស (Mirandese) ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនៅក្នុងតំបន់មួយចំនួនតូច។ សរុបមក ព័រទុយកាល់មានប្រជាជនជាង ១១,៤ លាននាក់ ហើយជាប្រទេសមួយដែលមានវប្បធម៌សំបូរបែប។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមកំណត់ត្រាវីគីភីឌា តំបន់ព័រទុយកាល់សព្វថ្ងៃធ្លាប់ជាទីកន្លែងរស់នៅរបស់កុលសម្ព័ន្ធសែលទិក និងក្រោយមកក្លាយជាខេត្តរបស់ចក្រពត្តិរ៉ូម៉ាំងឈ្មោះ Lusitania ។ ក្រោយការដួលរលំនៃចក្រពត្តិរ៉ូម៉ាំង ជនជាតិអាឡឺម៉ង់ (Suebi និង Visigoths) បានកាន់កាប់ ហើយបន្ទាប់មកទៀត មូស្លីមបានវាយដណ្ដើមបាននៅសតវត្សទី៨។ ដំណើរការ Reconquista ដោយគ្រិស្តសាសនាបានចាប់ផ្ដើមពីភាគខាងជើង ហើយនៅឆ្នាំ ១១៣៩ ព្រះបាទ Afonso Henriques បានប្រកាសខ្លួនជាស្ដេច បង្កើតនគរព័រទុយកាល់ឯករាជ្យ ដោយបានទទួលការទទួលស្គាល់ពីអេស្ប៉ាញនៅឆ្នាំ ១១៤៣។

នៅសតវត្សទី១៥និងទី១៦ ព័រទុយកាល់បានក្លាយជាមហាអំណាចដែនសមុទ្រលំដាប់ពិភពលោក តាមរយៈសម័យស្វែងយល់ដីថ្មី (Age of Discovery) ដោយបានបង្កើតអាណាចក្រពាសពេញទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង អាហ្វ្រិក និងអាស៊ី។ ក្នុងចំណោមនោះ ប្រទេសប្រេស៊ីលគឺជាអាណានិគមធំជាងគេ។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅឆ្នាំ ១៥៨០ ព័រទុយកាល់បានធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អេស្ប៉ាញ (Iberian Union) អស់រយៈពេល ៦០ ឆ្នាំ រហូតបានងើបឡើងវិញតាមរយៈសង្គ្រាមស្ដារឯករាជ្យ (Restoration War) ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះបាទ John IV នៅឆ្នាំ ១៦៤០។

នៅសតវត្សទី១៩ របបរាជានិយមអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញត្រូវបានបង្កើតឡើងបន្ទាប់ពីបដិវត្តន៍សេរីនិយមឆ្នាំ ១៨២០។ នៅថ្ងៃទី ៥ តុលា ១៩១០ របបរាជានិយមត្រូវបានផ្ដួលរំលំ ហើយសាធារណរដ្ឋព័រទុយកាល់ត្រូវបានប្រកាសឡើង។ ក្រោយមក របបផ្ដាច់ការ Estado Novo បានគ្រប់គ្រងពីឆ្នាំ ១៩៣៣ ដល់ ១៩៧៤ ទើបត្រូវបញ្ចប់ដោយបដិវត្តន៍ផ្កាការ៉ស (Carnation Revolution) ដែលនាំមកនូវលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ ក្រោយមក ព័រទុយកាល់បានចូលជាសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុបនៅឆ្នាំ ១៩៨៦។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា ព័រទុយកាល់មានសេដ្ឋកិច្ចចម្រុះ ដោយវិស័យសេវាកម្មដើរតួនាទីសំខាន់។ កសិកម្មក៏មានការផលិតស្រាទំពាំងបាយជូរ ប្រេងអូលីវ និងជាពិសេសគឺការផលិតគ្រុស (cork) ដែលព័រទុយកាល់ជាប្រទេសផលិតធំជាងគេក្នុងពិភពលោក។ វិស័យឧស្សាហកម្មរួមមាន ការផលិតរថយន្ត (ដូចជា Volkswagen Autoeuropa) និងថាមពលកកើតឡើងវិញ ដោយទំនប់អាល់ខេវ៉ា (Alqueva Dam) ជាអាងស្ដុកទឹកយុទ្ធសាស្ត្រធំជាងគេនៅអឺរ៉ុប។ វិស័យទេសចរណ៍ក៏មានការរីកចម្រើន ដោយទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់មកកាន់ទីក្រុងលីសបោន និងឆ្នេរអាល់ហ្គារវេ (Algarve)។

ផ្នែកវប្បធម៌ ព័រទុយកាល់មានប្រពៃណីសំបូរបែប។ ភ្លេង Fado ដែលជាតន្ដ្រីប្រពៃណីបានចុះក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបីនៃអង្គការយូណេស្កូ។ កវីដ៏ល្បីល្បាញ Luís de Camões បាននិពន្ធកំណាព្យ Os Lusíadas ដែលជាស្នាដៃអក្សរសាស្ត្រដ៏អស្ចារ្យ។ ម្ហូបអាហារដូចជា Pastéis de nata (នំតាត) និងសាច់ស្រស់ជាមួយគ្រឿងសមុទ្រ ក៏ជាផ្នែកមួយនៃអត្តសញ្ញាណជាតិដែរ។ សាកលវិទ្យាល័យ Coimbra ដែលបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ១២៩០ គឺជាគ្រឹះស្ថានអប់រំជាន់ខ្ពស់ចំណាស់ជាងគេមួយនៅអឺរ៉ុប។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា ព័រទុយកាល់ជាប្រទេសមានស្ថិរភាពនយោបាយ និងជាសមាជិកសកម្មនៃសហភាពអឺរ៉ុប និងអង្គការណាតូ។ លោក Luís Montenegro បានកាន់តំណែងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីចាប់ពីឆ្នាំ ២០២៤ ហើយរូបភាពនេះថតនៅខែកញ្ញា ២០២៥ បង្ហាញពីការបន្ដដំណើរការនយោបាយប្រកបដោយលំនឹង។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ព័រទុយកាល់ប្រហែលជាគេស្គាល់តាមរយៈកីឡាករបាល់ទាត់ Cristiano Ronaldo ដែលល្បីល្បាញទូទាំងពិភពលោក។ ក្រៅពីនេះ ប្រវត្តិអាណានិគមរបស់ព័រទុយកាល់នៅអាស៊ី ដូចជានៅម៉ាកាវ (ដែលប្រគល់ទៅប្រទេសចិនវិញនៅឆ្នាំ ១៩៩៩) និងទីម័រខាងកើត បានបង្កើតទំនាក់ទំនងប្រវត្តិសាស្ត្រជាមួយតំបន់នេះ។ បច្ចុប្បន្ននេះ ព័រទុយកាល់ជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏ទាក់ទាញ ដោយផ្តល់ជូនទាំងកេរដំណែលប្រវត្តិសាស្ត្រ និងសម្រស់ធម្មជាតិដ៏អស្ចារ្យ។