ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ការឃោសនា (Propaganda) គឺជាទម្រង់ទំនាក់ទំនងមួយដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាចម្បងដើម្បីមានឥទ្ធិពលលើទស្សនិកជន និងបញ្ចុះបញ្ចូលពួកគេឱ្យគាំទ្ររបៀបវារៈជាក់លាក់មួយ។ តាមវិគីភីឌា ការឃោសនាអាចមិនមានភាពអព្យាក្រឹត ហើយជារឿយៗបង្ហាញនូវការពិតដោយជ្រើសរើសដើម្បីលើកទឹកចិត្តដល់ការយល់ឃើញជាក់លាក់ ឬប្រើប្រាស់ភាសាដែលមានសារលាក់អារម្មណ៍ដើម្បីបង្កើតឲ្យមានការឆ្លើយតបតាមអារម្មណ៍ជាជាងការឆ្លើយតបសមហេតុផលចំពោះព័ត៌មានដែលបានបង្ហាញ។ និយាយឲ្យខ្លី ការឃោសនាគឺជាការផ្សព្វផ្សាយគំនិតឬឧត្តមគតិដោយមិនផ្តោតលើភាពអព្យាក្រឹត ដែលអាចប្រើក្នុងបរិបទច្រើនយ៉ាង ដូចជាសង្គ្រាម នយោបាយ សាសនា និងពាណិជ្ជកម្ម។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ការឃោសនាមានវត្តមាននៅទូទាំងពិភពលោក ដោយត្រូវបានសម្របតាមលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជនគោលដៅរៀងៗខ្លួន។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ផ្ទាំងឃោសនាដ៏ល្បីដូចជា "Destroy this Mad Brute" និង "I Want You" ត្រូវបានប្រើដើម្បីជំរុញប្រជាពលរដ្ឋឱ្យចូលបម្រើកងទ័ព ឬគាំទ្រកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងសង្គ្រាម។ នៅអាល្លឺម៉ង់ សម័យណាហ្ស៊ី កាសែត "Der Stürmer" បានផ្សព្វផ្សាយការឃោសនាប្រឆាំងជនជាតិជ្វីហ្វយ៉ាងទូលំទូលាយ ដែលមានឥទ្ធិពលលើគំនិតប្រជាជន។ នៅកូរ៉េខាងជើង ផ្ទាំងឃោសនាត្រូវបានបង្ហាញនៅក្នុងសាលារៀន ដើម្បីបណ្តុះមនោគមវិជ្ជាប្រឆាំងនឹងសត្រូវ ជាពិសេសគឺសហរដ្ឋអាមេរិក។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ចលនាស្កង់ឌីណាវីក្នុងសតវត្សទី១៩ ក៏បានប្រើផ្ទាំងឃោសនាដើម្បីលើកកម្ពស់ឯកភាពតំបន់ផងដែរ។ តាមវិគីភីឌា ការឃោសនាត្រូវបានប្រើដោយរាល់រដ្ឋាភិបាល និងក្រុមដើម្បីទៅដល់ប្រជាជនដែលមានភាពចម្រុះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការឃោសនាមិនមែនជាបាតុភូតថ្មីនោះទេ វាបានកើតមានតាំងពីសម័យបុរាណ ប៉ុន្តែទម្រង់ទំនើបរបស់វាបានចាប់ផ្តើមរីករាលដាលពីសតវត្សទី១៨ និងទី១៩។ ឧទាហរណ៍ដ៏ល្បីមួយគឺផ្ទាំងគំនូរឆ្លាក់ "The Boston Massacre" ដោយ Paul Revere ក្នុងឆ្នាំ ១៧៧០ ដែលបានបង្ហាញទាហានអង់គ្លេសកំពុងបាញ់ទៅលើជនស៊ីវិល ដោយមានបំណងបង្កកំហឹងនិងជំរុញការគាំទ្រសង្គ្រាមបដិវត្តន៍អាមេរិក។ នៅសតវត្សទី១៩ គំនូរប៉ាប (Papstspotbilder) របស់លោក Lucas Cranach ដែលជាគូប្រជែងនឹងសាសនាកាតូលិក ក៏បានប្រើការតិះដៀលជាឧបករណ៍ឃោសនាសាសនាដែរ។ ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ (១៩១៤-១៩១៨) ការឃោសនាបានក្លាយជាឧបករណ៍ដ៏សំខាន់ ដោយរដ្ឋាភិបាលបានប្រើផ្ទាំងរូបភាព ខិត្តប័ណ្ណ និងតែមដើម្បីជ្រើសរើសទាហាន បង្កើនការផលិត និងបរិហារសត្រូវ។ ឧទាហរណ៍ តែមដែលរំឭកដល់ការប្រហារជីវិតគិលានុបដ្ឋាយិកាអង់គ្លេស Edith Cavell ក្នុងឆ្នាំ ១៩១៥ ត្រូវបានប្រើជាការឃោសនាប្រឆាំងអាល្លឺម៉ង់។ តាមវិគីភីឌា ការឃោសនាបានវិវត្តទៅតាមបច្ចេកវិទ្យា គឺពីបោះពុម្ពរហូតដល់ភាពយន្ត វិទ្យុ ទូរទស្សន៍ និងអ៊ីនធឺណិត។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការឃោសនាបានដើរតួនាទីសំខាន់មិនត្រឹមតែក្នុងវិស័យនយោបាយប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏នៅក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌ដែរ។ ក្រុមពលករឧស្សាហកម្មពិភពលោក (Industrial Workers of the World) បានចេញផ្ទាំងឃោសនាប្រឆាំងមូលធាននិយមនៅឆ្នាំ ១៩១១ ដើម្បីរិះគន់ប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចរកប្រាក់ចំណេញ។ ក្នុងសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ ការឃោសនាបែបប្រឆាំងកុម្មុយនីស្ត ដូចជាសៀវភៅគំនូរជីវចល "Is This Tomorrow" (ឆ្នាំ ១៩៤៧) ត្រូវបានចេញផ្សាយក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិកដើម្បីព្រមានពីការគំរាមកំហែងរបស់លទ្ធិកុម្មុយនីស្ត។ ចំណែកឯនៅប្រទេសប៉ូឡូញក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមត្រជាក់ កម្មវិធីព័ត៌មានទូរទស្សន៍ "Dziennik" បានប្រើប្រាស់ភាសាដែលបង្កប់ដោយអារម្មណ៍ ដើម្បីផ្សព្វផ្សាយមនោគមវិជ្ជាប្រឆាំងមូលធ៌មនិយម និងគាំទ្ររបបកុម្មុយនីស្ត។ តាមវិគីភីឌា ការឃោសនាក្នុងវប្បធម៌ប្រជាប្រិយ ដូចជាតន្ត្រី ភាពយន្ត និងសិល្បៈ ក៏ជាមធ្យោបាយដ៏មានអានុភាពដើម្បីផ្សព្វផ្សាយឧត្តមគតិជាក់លាក់មួយផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅសម័យឌីជីថល ការឃោសនាបានវិវត្តទៅជាទម្រង់ស្មុគស្មាញជាងមុន តាមរយៈបណ្តាញសង្គម គេហទំព័រព័ត៌មានក្លែងក្លាយ និងបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) ដែលបង្កើតរូបភាពនិងវីដេអូក្លែងក្លាយ។ ការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានមិនពិត (disinformation) ត្រូវបានប្រើដោយបុគ្គល ក្រុម និងរដ្ឋដើម្បីបង្ខូចគោលដៅនយោបាយ បង្កការបែកបាក់សង្គម ឬធ្វើឲ្យខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះសត្រូវ។ អ្នកជំនាញផ្នែកប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ការយល់ដឹងអំពីបច្ចេកទេសឃោសនាបែបបុរាណនៅតែជាគន្លឹះក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណព័ត៌មានក្លែងក្លាយនាពេលបច្ចុប្បន្ន។ សម្រាប់សាធារណជនខ្មែរ ការសិក្សាអំពីការឃោសនាជួយបង្កើនសមត្ថភាពក្នុងការវិភាគព័ត៌មានដែលខ្លួនទទួលបាន ជាពិសេសនៅពេលដែលប្រភពព័ត៌មានមានភាពខុសគ្នា។ ការអានព័ត៌មានពីប្រភពច្រើន ដូចដែល KhmerPulse អនុវត្ត គឺជាមធ្យោបាយមួយដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលអវិជ្ជមាននៃការឃោសនាឯកតោភាគី។