ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

រេកុងគីស្តា (Reconquista) ឬការដួលរលំនៃអាល់-អាន់ដាលូស (al-Andalus) គឺជាយុទ្ធនាការយោធាជាបន្តបន្ទាប់ដោយនគរគ្រីស្ទាននៅភាគខាងជើងនៃឧបទ្វីបអ៊ីបេរី ដើម្បីដណ្តើមយកទឹកដីពីរដ្ឋគ្រប់គ្រងដោយមូស្លីម ដែលគេស្គាល់ថាអាល់-អាន់ដាលូស។ តាមវិគីភីឌា ការឈ្លានពានរបស់មូស្លីមបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ៧១១ បន្ទាប់ពីបានផ្តួលនគរវីស៊ីហ្គោត (Visigothic Kingdom) ដែលកាន់សាសនាគ្រីស្ទាន ហើយរេកុងគីស្តាបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ ១៤៩២ ជាមួយនឹងការវាយយកទីក្រុងហ្គ្រេណាដា (Granada) ដោយព្រះមហាក្សត្រកាតូលិកនៃអេស្ប៉ាញ ដែលបានបញ្ចប់វត្តមាននៃរដ្ឋមូស្លីមនៅលើឧបទ្វីបអ៊ីបេរី។

ព្រឹត្តិការណ៍នេះមានរយៈពេលជាង ៧៨០ ឆ្នាំ ហើយបានកំណត់រូបរាងនយោបាយ សាសនា និងវប្បធម៌នៃប្រទេសអេស្ប៉ាញ និងព័រទុយហ្គាល់សព្វថ្ងៃ។ រេកុងគីស្តាមិនមែនជាសង្គ្រាមបន្តគ្រប់ពេលនោះទេ តែវាជាដំណើរការដ៏យូរអង្វែងដែលពោរពេញទៅដោយសមរភូមិ ការចងសម្ព័ន្ធ និងរយៈពេលនៃការរួមរស់ជាមួយគ្នារវាងសហគមន៍គ្រីស្ទាន មូស្លីម និងជ្វីហ្វ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ឧបទ្វីបអ៊ីបេរីដែលបច្ចុប្បន្នជាប្រទេសអេស្ប៉ាញ និងព័រទុយហ្គាល់ គឺជាតំបន់ភូមិសាស្ត្រនៃរេកុងគីស្តា។ នៅដើមសតវត្សទី ៨ កងទ័ពមូស្លីមបានវាយដណ្តើមភាគច្រើននៃឧបទ្វីបនេះ ដោយបង្កើតរដ្ឋអាល់-អាន់ដាលូស។ នៅភាគខាងជើង នគរគ្រីស្ទានតូចៗដូចជា អាស្ទូរៀស (Asturias) ឡេអុង (León) កាស្ទីល (Castile) អារ៉ាហ្គន (Aragon) ណាវ៉ារ៉ (Navarre) និងព័រទុយហ្គាល់បានរស់រាន និងពង្រីកឥទ្ធិពលបន្តិចម្តងៗ។ យោងតាមវិគីភីឌា ក្នុងរយៈពេល ៧៨១ ឆ្នាំនៃវត្តមានមូស្លីម អ្នកកាន់សាសនាគ្រីស្ទាន មូស្លីម និងជ្វីហ្វបានរួមរស់ជាមួយគ្នាជាញឹកញាប់ មិនមែនមានតែជម្លោះប្រដាប់អាវុធនោះទេ។ ការរួមរស់នេះបានអនុញ្ញាតឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរចំណេះដឹង ពាណិជ្ជកម្ម និងសិល្បៈរវាងវប្បធម៌ផ្សេងៗគ្នា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការសញ្ជ័យមូស្លីមនៅឆ្នាំ ៧១១ បានបញ្ចប់នគរវីស៊ីហ្គោត ដែលជាអាណាចក្រគ្រីស្ទាននៅអ៊ីបេរី។ ប៉ុន្តែតាមទំនៀមទម្លាប់ ការចាប់ផ្តើមនៃរេកុងគីស្តាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាជ័យជម្នះរបស់ព្រះបាទដុន ពេឡាយ៉ូ (Don Pelayo) នៅសមរភូមិកូវ៉ាដុងហ្គា (Covadonga) ដែលជាជ័យជម្នះដំបូងរបស់គ្រីស្ទានលើកងកម្លាំងមូស្លីម។ ក្រោយមក នគរគ្រីស្ទានបានពង្រឹងខ្លួន។ នៅសតវត្សទី ១០ កាលីហ្វ័តកូដូបា (Caliphate of Córdoba) បានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលអំណាចមូស្លីមដ៏សំខាន់ ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីការដួលរលំរបស់វា អាល់-អាន់ដាលូសបានបំបែកជារដ្ឋតូចៗហៅថា តៃហ្វា (taifas) ដែលធ្វើឱ្យពួកគ្រីស្ទានអាចវាយដណ្តើមយកទឹកដីបន្តិចម្តងៗ។

នៅឆ្នាំ ១០៨៥ អាល់ហ្វុងសូទី ៦ (Alfonso VI) បានដណ្តើមយកទីក្រុងតូលេដូ (Toledo) ដែលជាព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់មួយ។ បន្ទាប់មក សមរភូមិ Las Navas de Tolosa នៅឆ្នាំ ១២១២ បានក្លាយជាចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់ ដោយកម្លាំងគ្រីស្ទានបានទទួលជោគជ័យយ៉ាងធំធេងលើទ័ពអាល់ម៉ូហាដ (Almohad)។ ការវាយយកក្រុងសេវីល (Seville) នៅឆ្នាំ ១២៤៨ ដោយស្តេចហ្វឺឌីណង់ទី ៣ (Ferdinand III) បន្តការពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់គ្រីស្ទាន។ ទីបំផុត នៅឆ្នាំ ១៤៩២ ព្រះមហាក្សត្រកាតូលិក (ហ្វឺឌីណង់ និងអ៊ីសាប៊ែល) បានដណ្តើមយកហ្គ្រេណាដា ដែលជាបន្ទាយចុងក្រោយរបស់មូស្លីម។ តាមវិគីភីឌា ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានបញ្ចប់វត្តមាននយោបាយមូស្លីមនៅឧបទ្វីបអ៊ីបេរី។ ក្រោយមកទៀត ពួកគេបានចេញក្រឹត្យបណ្តេញជនជាតិជ្វីហ្វ និងបង្ខំឱ្យមូស្លីមប្តូរសាសនា ដែលនាំទៅដល់ការបង្រួបបង្រួមសាសនាកាតូលិកនៅអេស្ប៉ាញ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

រេកុងគីស្តាបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌នៃឧបទ្វីបអ៊ីបេរី។ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់មូស្លីម តំបន់នេះមានការរីកចម្រើនផ្នែកកសិកម្ម ពាណិជ្ជកម្ម និងវិទ្យាសាស្ត្រ។ ទីក្រុងកូដូបា (Córdoba) ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ និងបណ្ណាល័យធំមួយនៅអឺរ៉ុបមជ្ឈិមសម័យ។ ស្ថាបត្យកម្មមូឌេហារ (Mudejar) ដែលលាយបញ្ចូលរចនាបថគ្រីស្ទាន និងអ៊ីស្លាម គឺជាកេរដំណែលមួយនៃអន្តរកម្មនេះ។ សិល្បៈ និងអក្សរសាស្ត្រដូចជា Cantigas de Santa Maria (ជាបណ្តុំចម្រៀងសតវត្សទី ១៣) បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីទំនាក់ទំនងរវាងវប្បធម៌ទាំងពីរ។

ក្រោយការបញ្ចប់រេកុងគីស្តា សង្គមអេស្ប៉ាញបានឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្តូរធំ រួមទាំងការបង្កើតគ្រឹះស្ថានស៊ើបអង្កេតសាសនា (Inquisition) ដើម្បីរក្សាយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួននូវគ្រិស្តសាសនាកាតូលិក។ ទោះជាយ៉ាងណា ពិធីបុណ្យប្រពៃណីដូចជា Moros y Cristianos (មូរ៉ូស អ៊ី គ្រីស្ទីអាណូស) ដែលប្រារព្ធឡើងនៅតាមតំបន់ជាច្រើនក្នុងប្រទេសអេស្ប៉ាញ នៅតែរំលឹកដល់សម័យកាលនោះ ដោយមានការសម្តែងជាល្ខោនប្រយុទ្ធរវាងគ្រីស្ទាន និងមូស្លីម។ តាមរូបភាពពីវិគីភីឌា ពិធីបុណ្យនេះនៅ Pego, Alicante ក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ បានទាក់ទាញអ្នកចូលរួមយ៉ាងច្រើន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃ រេកុងគីស្តានៅតែមានឥទ្ធិពលលើនយោបាយ និងអត្តសញ្ញាណជាតិរបស់អេស្ប៉ាញ។ រាល់ឆ្នាំនៅថ្ងៃទី ២ មករា ទីក្រុងហ្គ្រេណាដាប្រារព្ធ Día de la Toma ដើម្បីរំលឹកដល់ការដណ្តើមយកទីក្រុងនេះក្នុងឆ្នាំ ១៤៩២។ ប៉ុន្តែព្រឹត្តិការណ៍នេះបានក្លាយជាចំណុចប្រទាញប្រទង់គ្នា ដោយក្រុមស្តាំនិយមជ្រុលបានប្រើប្រាស់វាដើម្បីបង្ហាញទស្សនៈប្រឆាំងនឹងជនអន្តោប្រវេសន៍ និងសាសនាអ៊ីស្លាម។ តាមរូបភាពពីវិគីភីឌា ក្បួនដង្ហែរនៅឆ្នាំ ២០១៦ បានបង្ហាញឱ្យឃើញអ្នកចូលរួមពាក់សំលៀកបំពាក់យោធា និងកាន់ទង់នៃរបបហ្វ្រង់កូ (Franco) ដែលជានិមិត្តរូបនៃរបបផ្តាច់ការកន្លងមក។

ក្រុមអ្នករិះគន់បានអំពាវនាវឱ្យបញ្ឈប់ការប្រារព្ធពិធីនេះ ដោយលើកឡើងថាវាលើកកម្ពស់ការមិនអត់ឱន និងបំភ្លេចប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការរួមរស់ដ៏សន្តិភាព។ ម៉្យាងវិញទៀត ពិធីបុណ្យ Moros y Cristianos ដែលជាផ្នែកនៃបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ នៅតែបន្តជាការសម្តែងដែលទាក់ទាញទេសចរណ៍ និងរក្សាការចងចាំពីអតីតកាល។ សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ រឿងរ៉ាវរេកុងគីស្តាផ្តល់មេរៀនអំពីផលវិបាករយៈពេលវែងនៃជម្លោះសាសនា និងសារៈសំខាន់នៃការរួបរួមជាតិក្នុងសង្គមពហុវប្បធម៌។