ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកជនភៀសខ្លួន (UNHCR) ជនភៀសខ្លួនគឺជាបុគ្គលដែលត្រូវបានបង្ខំឲ្យរត់ចេញពីប្រទេសកំណើតរបស់ខ្លួន ហើយស្វែងរកសុវត្ថិភាពនៅក្នុងប្រទេសមួយផ្សេងទៀត។ ពួកគេពុំអាចវិលត្រឡប់ទៅប្រទេសដើមវិញបានទេ ដោយសារការភ័យខ្លាចការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ ដោយមូលហេតុពីនរណាខ្លួនជានរណា អ្វីដែលពួកគេជឿ ឬនិយាយ ឬដោយសារតែជម្លោះប្រដាប់អាវុធ អំពើហិង្សា ឬវិបត្តិសណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈធ្ងន់ធ្ងរ។ បុគ្គលបែបនេះអាចត្រូវបានហៅថាជាអ្នកស្វែងរកសិទ្ធិជ្រកកោនរហូតដល់ពួកគេទទួលបានឋានៈជាជនភៀសខ្លួនពីរដ្ឋ ឬពី UNHCR។

តាមទិន្នន័យចុងក្រោយរបស់ UNHCR ដែលដកស្រង់ដោយវិគីភីឌា នៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ ២០២៣ មានមនុស្សប្រមាណ ១១០ លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោកដែលត្រូវបានបង្ខំឲ្យផ្លាស់ទីលំនៅ ក្នុងនោះជាជនភៀសខ្លួនប្រមាណ ៣៦ លាននាក់។ តួលេខទាំងនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីវិបត្តិមនុស្សធម៌ធំៗនាពេលបច្ចុប្បន្ន រួមមានជម្លោះនៅអ៊ុយក្រែន ស៊ីរី អាហ្វហ្គានីស្ថាន និងមីយ៉ាន់ម៉ា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ប្រវត្តិសាស្ត្រជនភៀសខ្លួនបានកើតមានឡើងជាយូរមកហើយ ប៉ុន្តែវិបត្តិនេះបានកើនឡើងជាទ្រង់ទ្រាយធំនៅសតវត្សរ៍ទី ២០ ជាពិសេសនៅអំឡុងពេលសង្គ្រាមលោកលើកទីមួយ និងលើកទីពីរ។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីមួយ ការប្រល័យពូជសាសន៍អាមេនីនៅឆ្នាំ ១៩១៥ បានបង្ខំឲ្យជនជាតិអាមេនីរាប់លាននាក់ត្រូវចាកចេញពីផ្ទះសំបែងនៅអាណាតូលីយ៉ា ហើយធ្វើដំណើរទៅកាន់ប្រទេសស៊ីរី និងតំបន់ផ្សេងទៀត ដោយមនុស្សជាច្រើនបានស្លាប់ក្នុងដំណើរនេះ។

សង្គ្រាមស៊ីវិលអេស្ប៉ាញនៅចន្លោះឆ្នាំ ១៩៣៦ និង ១៩៣៩ ក៏បណ្តាលឲ្យមានកុមាររាប់ពាន់នាក់ត្រូវបានជម្លៀសទៅកាន់ប្រទេសផ្សេងៗដែរ។ សង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ (១៩៣៩-១៩៤៥) បានបង្កើតរលកជនភៀសខ្លួនដ៏ធំបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ — ពីជនជាតិជ្វីហ្វ ពលរដ្ឋអឺរ៉ុប និងជនជាតិផ្សេងទៀត — ដោយរាប់សិបលាននាក់ត្រូវផ្លាស់ទីលំនៅ។

ក្រោយសង្គ្រាម សហគមន៍អន្តរជាតិបានបង្កើតក្របខ័ណ្ឌច្បាប់សម្រាប់ការពារជនភៀសខ្លួន រួមមានអនុសញ្ញាស្តីពីស្ថានភាពជនភៀសខ្លួនឆ្នាំ ១៩៥១។ នៅក្នុងសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ មានវិបត្តិជនភៀសខ្លួនធំៗ ដូចជាការភៀសខ្លួនពីអាល្លឺម៉ង់ខាងកើតទៅខាងលិច ជនភៀសខ្លួនវៀតណាម (អ្នកនាវាលិច) ក្រោយឆ្នាំ ១៩៧៥ និងជនភៀសខ្លួនកម្ពុជារាប់សែននាក់ដែលរត់គេចពីរបបខ្មែរក្រហមទៅកាន់ជំរំនៅតាមព្រំដែនថៃ។ តាមការកត់ត្រារបស់វិគីភីឌា កម្ពុជាគឺជាប្រទេសមួយដែលមានបទពិសោធន៍ផ្ទាល់ជាមួយវិបត្តិជនភៀសខ្លួន ដែលធ្វើឲ្យប្រធានបទនេះមានភាពសំខាន់សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ។

មូលហេតុ និងប្រភេទនៃជនភៀសខ្លួន

ប្រភព: Wikipedia

តាមអនុសញ្ញាឆ្នាំ ១៩៥១ ដែលវិគីភីឌាបានស្រង់ឡើងវិញ ជនភៀសខ្លួនត្រូវបានកំណត់ថាជាជនដែលមានការភ័យខ្លាចសមហេតុផលចំពោះការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ ដោយសារពូជសាសន៍ សាសនា សញ្ជាតិ សមាជិកភាពក្នុងក្រុមសង្គមជាក់លាក់ ឬមតិនយោបាយ។ UNHCR ក៏ទទួលស្គាល់ដែរថា បុរស ស្ត្រី និងកុមារដែលរត់ចេញពីជម្លោះប្រដាប់អាវុធ ឬអំពើហិង្សាទូទៅ ក៏ត្រូវបានចាត់ទុកជាជនភៀសខ្លួនក្រោមក្របខ័ណ្ឌតំបន់មួយចំនួន។

ក្រៅពីនេះ មានប្រភេទជនផ្លាស់ទីលំនៅដទៃទៀត៖ អ្នកស្វែងរកសិទ្ធិជ្រកកោន (asylum seekers) ដែលកំពុងរង់ចាំការសម្រេច; ជនផ្លាស់ទីលំនៅក្នុងប្រទេស (IDPs) ដែលនៅតែក្នុងដែនកំណើតរបស់ខ្លួន ប៉ុន្តែត្រូវបង្ខំចាកចេញពីភូមិសាស្ត្រដើម; និងមនុស្សគ្មានរដ្ឋ (stateless persons) ដែលគ្មានសញ្ជាតិសម្គាល់។ មូលហេតុនៃការផ្លាស់ទីដោយបង្ខំរួមមានសង្គ្រាម ការបៀតបៀន អំពើហិង្សា គ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិ និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ ប៉ុន្តែនិយមន័យច្បាប់បច្ចុប្បន្នមិនទាន់រួមបញ្ចូល "ជនភៀសខ្លួនបរិស្ថាន" ទេ ដែលជាបញ្ហាកំពុងពិភាក្សានៅកម្រិតអន្តរជាតិ។

ផលប៉ះពាល់សង្គម និងសេដ្ឋកិច្ច

ប្រភព: Wikipedia

ការធ្វើចំណាកស្រុកដោយបង្ខំបង្កឲ្យមានផលវិបាកទាំងវិជ្ជមាននិងអវិជ្ជមានចំពោះប្រទេសទទួល។ យោងតាមការសិក្សាដែលដកស្រង់ដោយវិគីភីឌា ជនភៀសខ្លួនអាចរួមចំណែកដល់សេដ្ឋកិច្ចតាមរយៈការងារ និងសហគ្រិនភាព ប៉ុន្តែពួកគេក៏អាចបង្កើនសម្ពាធលើសេវាសាធារណៈ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ប្រសិនបើការគ្រប់គ្រងមិនបានល្អ។

ផ្នែកសង្គម វត្តមានជនភៀសខ្លួនអាចនាំឲ្យមានភាពតានតឹង ជាពិសេសនៅពេលមានភាពខុសគ្នាខាងវប្បធម៌ ឬធនធានមានកំណត់។ ករណីអំពើហិង្សាប្រឆាំងជនបរទេស (xenophobia) បានកើតឡើងនៅប្រទេសមួយចំនួន ដូចជានៅអាហ្វ្រិកខាងត្បូងក្នុងឆ្នាំ ២០០៨ ដែលបាននាំឲ្យ UNHCR បង្កើតជំរំបន្ទាន់។ ផ្ទុយទៅវិញ មានចលនាសាមគ្គីគាំទ្រជនភៀសខ្លួននៅទូទាំងពិភពលោក ដូចបានឃើញក្នុងរូបភាព ដែលសកម្មជនតវ៉ាដើម្បីសិទ្ធិជ្រកកោន។

ជម្រើសយូរអង្វែងសម្រាប់ជនភៀសខ្លួនមាន ៣ គឺ៖ ការស្ម័គ្រចិត្តវិលត្រឡប់ទៅប្រទេសកំណើតវិញ (voluntary repatriation) ការធ្វើសមាហរណកម្មក្នុងប្រទេសទទួលដំបូង (local integration) និងការតាំងទីលំនៅថ្មីក្នុងប្រទេសទីបី (resettlement)។ UNHCR ដើរតួស្នូលក្នុងការសម្របសម្រួលដំណោះស្រាយទាំងនេះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងពិភពលោកសព្វថ្ងៃ វិបត្តិជនភៀសខ្លួននៅតែជាបញ្ហាបន្ទាន់មួយ។ សង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែនដែលចាប់ផ្តើមក្នុងឆ្នាំ ២០២២ បានបណ្តាលឲ្យមនុស្សជាង ៨ លាននាក់ភៀសខ្លួនទៅកាន់បណ្តាប្រទេសជិតខាង ធ្វើឲ្យនេះក្លាយជាវិបត្តិជនភៀសខ្លួនធំបំផុតមួយនៅអឺរ៉ុបតាំងពីសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ។ រីឯជម្លោះនៅស៊ីរី ដែលបន្តតាំងពីឆ្នាំ ២០១១ បានបង្កើតជនភៀសខ្លួនជាង ៥ លាននាក់ ភាគច្រើនស្ថិតនៅក្នុងប្រទេសទួរគី លីបង់ និងហ្ស៊កដានី។

នៅក្នុងតំបន់អាស៊ាន ជនជាតិរ៉ូហ៊ីងយ៉ាពីមីយ៉ាន់ម៉ាត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាក្រុមជនភៀសខ្លួនដ៏សំខាន់។ យោងតាម UNHCR មនុស្សរាប់ពាន់នាក់នៅតែជិះទូកឆ្លងកាត់សមុទ្រទៅកាន់ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ម៉ាឡេស៊ី និងថៃ ដោយប្រឈមមុខនឹងគ្រោះថ្នាក់ និងការបដិសេធ។ ទន្ទឹមនេះ កម្ពុជាក៏បានទទួលជនភៀសខ្លួនមួយចំនួនតូចពីប្រទេសជិតខាង ហើយនៅតែមានសហគមន៍ជនភៀសខ្លួនកម្ពុជារស់នៅក្រៅប្រទេស។

ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុកំពុងក្លាយជាកត្តាថ្មីដែលជំរុញការផ្លាស់ទីលំនៅ ហើយគេរំពឹងថាចំនួន "ជនភៀសខ្លួនបរិស្ថាន" នឹងកើនឡើងនៅប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ខាងមុខ។ សហគមន៍អន្តរជាតិកំពុងស្វែងរកមធ្យោបាយថ្មីដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមនេះ រួមទាំងការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពច្បាប់អន្តរជាតិ។