ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-ស៊ុយអែត (១៧៨៨–១៧៩០) គឺជាជម្លោះយោធារវាង ចក្រភពរុស្ស៊ី និង រាជាណាចក្រស៊ុយអែត ដែលបានកើតឡើងពីខែមិថុនា ឆ្នាំ១៧៨៨ រហូតដល់ខែសីហា ឆ្នាំ១៧៩០។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia សង្គ្រាមនេះត្រូវបានបញ្ចប់ដោយសន្ធិសញ្ញាវ៉ារ៉ាឡា (Treaty of Värälä) នៅថ្ងៃទី ១៤ ខែសីហា ឆ្នាំ១៧៩០។ វាបានកើតឡើងស្របពេលជាមួយនឹងសង្គ្រាមអូស្ត្រូ-ទួរគី (១៧៨៨-១៧៩១) សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-ទួរគី (១៧៨៧-១៧៩២) និងសង្គ្រាមល្ខោន (Theatre War) ផងដែរ។ សង្គ្រាមនេះត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា សង្គ្រាមរុស្ស៊ីរបស់ព្រះបាទ Gustav III ឬ សង្គ្រាមស៊ុយអែត-រុស្ស៊ី។ ជាទូទៅ សង្គ្រាមនេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាជម្លោះតូចមួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអឺរ៉ុប ហើយមិនសូវមានសារសំខាន់សម្រាប់ភាគីពាក់ព័ន្ធឡើយ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia សង្គ្រាមនេះបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់សមុទ្របាល់ទិក (Baltic Sea) ឈូងសមុទ្រហ្វាំងឡង់ (Gulf of Finland) និងទឹកដីហ្វាំងឡង់ដែលនៅពេលនោះជាចំណែកមួយនៃរាជាណាចក្រស៊ុយអែត។ ប្រទេសហ្វាំងឡង់សម័យថ្មី ដែលស្ថិតនៅភាគខាងកើតនៃស៊ុយអែត បានក្លាយជាសមរភូមិសំខាន់សម្រាប់ការប្រយុទ្ធមួយចំនួន ដោយសារតួនាទីជាខេត្តព្រំដែន។ ប្រជាជននៅក្នុងតំបន់នេះរួមមានជនជាតិស៊ុយអែត ហ្វាំងឡង់ និងរុស្ស៊ី ដែលមានភាសា និងវប្បធម៌ផ្សេងៗគ្នា។ កងទ័ពស៊ុយអែត និងរុស្ស៊ី បានវាយប្រយុទ្ធគ្នាទាំងនៅលើដី និងក្នុងសមុទ្រ ដោយកងនាវាទាំងពីរមាននាវាធំៗ និងកាំភ្លើងវែងជាច្រើន។ ដូចដែលបានបង្ហាញក្នុងរូបគំនូររបស់ Louis Jean Desprez នាវាចម្បាំងស៊ុយអែតត្រូវបានរៀបចំឡើងនៅទីក្រុង Stockholm ក្នុងឆ្នាំ១៧៨៨ ដើម្បីត្រៀមសម្រាប់យុទ្ធនាការនេះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia មូលហេតុចម្បងនៃសង្គ្រាមនេះបានមកពីបំណងរបស់ព្រះបាទ Gustav III នៃស៊ុយអែត ក្នុងការដណ្តើមយកទឹកដីដែលបានបាត់បង់ទៅឱ្យរុស្ស៊ីក្នុងសង្គ្រាមមុនៗ ដូចជាសង្គ្រាមធំនៅខាងជើង (១៧០០-១៧២១) និងសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-ស៊ុយអែត (១៧៤១-១៧៤៣)។ ព្រះអង្គក៏បានប្រើប្រាស់សង្គ្រាមនេះដើម្បីបង្វែរអារម្មណ៍សាធារណៈពីបញ្ហាក្នុងស្រុក និងដើម្បីពង្រឹងអំណាចរាជវង្សរបស់ព្រះអង្គ។ នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ១៧៨៨ កងទ័ពស៊ុយអែតបានវាយប្រហារចូលក្នុងទឹកដីរុស្ស៊ីតាមបណ្តោយព្រំដែនហ្វាំងឡង់ ប៉ុន្តែត្រូវបានទប់ទល់ដោយកម្លាំងរុស្ស៊ី។ រុស្ស៊ីនាពេលនោះ កំពុងធ្វើសង្គ្រាមជាមួយចក្រភពអូតូម៉ង់ ដូច្នេះមិនអាចប្រមូលកម្លាំងធំដុំទៅព្យុះស៊ុយអែតបានឡើយ។

ការប្រយុទ្ធសំខាន់ៗរួមមាន សមរភូមិ Hogland (១៧ កក្កដា ១៧៨៨) ដែលជាសមរភូមិជើងទឹកដ៏ធំមួយ ដោយភាគីទាំងពីរបានប្រើនាវាធំជាង ២០ គ្រឿង។ តាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ កងនាវាស៊ុយអែតមិនអាចយកឈ្នះកងនាវារុស្ស៊ីបានឡើយ ហើយសមរភូមិនេះបញ្ចប់ដោយគ្មានអ្នកឈ្នះច្បាស់លាស់។ ទោះយ៉ាងណា ស៊ុយអែតបានបន្តធ្វើប្រតិបត្តិការនៅសមុទ្របាល់ទិក។ នៅថ្ងៃទី ១ មិថុនា ១៧៨៩ កងនាវារុស្ស៊ីបានចាប់យកនាវាចម្បាំងស៊ុយអែត Venus ដែលមានកាំភ្លើង ៤៤ ដើម ដោយនាវាកាត់ Merkuriy ដែលមានកាំភ្លើង ២២ ដើម ក្រោមការដឹកនាំរបស់ប្រធានក្រុម Robert Crown (យោងតាមគំនូររបស់ Alexey Bogolyubov ១៨៤៥)។

សមរភូមិសំខាន់ផ្សេងទៀតរួមមាន សមរភូមិ Öland (ខែកក្កដា ១៧៨៩) នៅសមុទ្របាល់ទិកខាងត្បូង និងសមរភូមិ Vyborg Bay (ខែកក្កដា ១៧៩០) ដែលកងនាវាស៊ុយអែតបានរត់គេចពីការឡោមព័ទ្ធរបស់រុស្ស៊ី ប៉ុន្តែបានបាត់បង់នាវាជាច្រើន។ នៅលើដី សមរភូមិ Valkeala (១៧៩០) និង Uttismalm ក៏បានកើតឡើងដែរ ដោយមានការចូលរួមពីកងទ័ពហ្វាំងឡង់ក្រោមទង់ស៊ុយអែត។ ទីបំផុត នៅថ្ងៃទី ១៤ ខែសីហា ១៧៩០ សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពវ៉ារ៉ាឡាត្រូវបានចុះហត្ថលេខា ដោយបញ្ជាក់ពីស្ថានភាពដើម (status quo ante bellum) ហើយគ្មានការផ្លាស់ប្តូរព្រំដែនអ្វីឡើយ។ ទោះបីស៊ុយអែតមិនបានទទួលជ័យជម្នះយោធាក៏ដោយ តែព្រះបាទ Gustav III បានចាត់ទុកថាជាភាពជោគជ័យនយោបាយ ព្រោះព្រះអង្គបានបង្ហាញអំណាច និងពង្រឹងជំហររបស់រាជាណាចក្រនៅឯក្នុងស្រុក។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច សង្គ្រាមនេះមិនបានបង្កឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរសេដ្ឋកិច្ចធំដុំសម្រាប់ភាគីទាំងពីរទេ ដោយសារវាមានរយៈពេលខ្លី និងមិនមានការបំផ្លិចបំផ្លាញទ្រង់ទ្រាយធំ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ សង្គ្រាមបានជំរុញឱ្យមានការអភិវឌ្ឍន៍បច្ចេកទេសយោធា និងការពង្រឹងកងនាវា ដែលជាការបង្ហាញពីសារៈសំខាន់នៃអំណាចជើងទឹកនៅក្នុងតំបន់បាល់ទិក។ ក្នុងវិស័យវប្បធម៌ សង្គ្រាមនេះបានបន្សល់ទុកនូវស្នាដៃសិល្បៈ ដូចជាគំនូរទឹកពណ៌ (watercolor) របស់ Louis Jean Desprez អំពីការរៀបចំនាវានៅ Stockholm និងគំនូរប្រេងរបស់ Alexey Bogolyubov អំពីការចាប់យកនាវា Venus។ ក្រៅពីនេះ មានគំនូរជាច្រើនអំពីសមរភូមិនានា ដែលត្រូវបានរក្សាទុកក្នុងសារមន្ទីរស៊ុយអែត និងហ្វាំងឡង់។ នៅប្រទេសហ្វាំងឡង់ វិមានអនុស្សាវរីយ៍សម្រាប់សមរភូមិ Uttismalm ត្រូវបានសាងសង់នៅឆ្នាំ១៩៣១ ដែលបង្ហាញពីការចងចាំប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ប្រជាជនហ្វាំងឡង់ចំពោះជម្លោះនេះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

បច្ចុប្បន្ននេះ សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-ស៊ុយអែត (១៧៨៨-១៧៩០) ត្រូវបានចងចាំជាព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដែលមានឥទ្ធិពលតិចតួច ប៉ុន្តែបានបង្ហាញពីការប្រកួតប្រជែងដ៏យូរអង្វែងរវាងស៊ុយអែត និងរុស្ស៊ីនៅក្នុងតំបន់បាល់ទិក។ នៅក្នុងបរិបទទំនើប ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរនៅតែមានភាពតានតឹងម្តងម្កាល ជាពិសេសក្រោយពីវិបត្តិអ៊ុយក្រែន និងការពង្រីកអង្គការណាតូ។ ស៊ុយអែតបានចូលរួមជាមួយអង្គការណាតូនៅពេលថ្មីៗនេះ ដែលជាការឆ្លើយតបទៅនឹងសកម្មភាពយោធារបស់រុស្ស៊ីនៅក្នុងតំបន់។ សម្រាប់ប្រទេសហ្វាំងឡង់ សង្គ្រាមនេះជាផ្នែកមួយនៃការតស៊ូដើម្បីអត្តសញ្ញាណជាតិ ដែលក្រោយមកបានឈានដល់ការបង្កើតរដ្ឋឯករាជ្យនៅឆ្នាំ១៩១៧។ ការសិក្សាអំពីសង្គ្រាមកន្លងទៅនេះអាចជួយអ្នកអានឱ្យយល់កាន់តែច្បាស់អំពីឫសគល់នៃទំនាក់ទំនងប្រវត្តិសាស្ត្ររវាងប្រទេសក្នុងតំបន់បាល់ទិក ព្រមទាំងជួយបកស្រាយពីភាពតានតឹងភូមិសាស្ត្រនយោបាយនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះផងដែរ។