ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សារ៉ាយ៉េវ៉ូ គឺជារដ្ឋធានី និងជាទីក្រុងធំបំផុតនៃប្រទេសបូស្នី និងហឺហ្ស៊េហ្គោវីណា។ យោងតាមវិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស ទីក្រុងនេះមានប្រជាជនប្រមាណ ២៧៥ ៥២៤ នាក់នៅក្នុងដែនកំណត់រដ្ឋបាលរបស់ខ្លួន ហើយអង្គភាពរដ្ឋបាលសារ៉ាយ៉េវ៉ូកានតុនដែលគ្របដណ្តប់ទីក្រុង និងសាលាក្រុងជិតខាង មានចំនួន ៤១៣ ៥៩៣ នាក់។

ទីក្រុងនេះស្ថិតនៅក្នុងជ្រលងភ្នំសារ៉ាយ៉េវ៉ូ ដែលហ៊ុំព័ទ្ធដោយជួរភ្នំឌីណារីកអាល់ និងស្ថិតតាមបណ្តោយទន្លេមីលយ៉ាកកា (Miljacka) នៅចំកណ្តាលតំបន់បាល់កង់។ សារ៉ាយ៉េវ៉ូ មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញដោយសារតួនាទីប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏សំខាន់ជាច្រើន រួមមានការធ្វើឃាតព្រះអង្គម្ចាស់ប្រេនស៊ីស ហ្វែឌីណង់ ដែលជាកត្តានាំទៅដល់សង្គ្រាមលោកលើកទី១ ការធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះកីឡាអូឡាំពិករដូវរងាឆ្នាំ ១៩៨៤ និងការឡោមព័ទ្ធយូរអង្វែងនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ទីក្រុងសារ៉ាយ៉េវ៉ូស្ថិតនៅប៉ែកខាងកើតឆ្ងាយនៃតំបន់អឺរ៉ុបអាគ្នេយ៍ ក្នុងប្រទេសបូស្នី និងហឺហ្ស៊េហ្គោវីណា។ ទីក្រុងនេះលាតសន្ធឹងក្នុងជ្រលងភ្នំដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយភ្នំខ្ពស់ៗដូចជា ភ្នំត្រេបេវិច (Trebević) និងភ្នំអ៊ីកមេន (Igman) ជាដើម។ ទន្លេមីលយ៉ាកកាហូរកាត់កណ្តាលក្រុង និងជាទន្លេតូចមួយដែលមានសារៈសំខាន់ដល់ប្រព័ន្ធទឹក និងទេសភាព។

តាមរដ្ឋបាល ក្រុងសារ៉ាយ៉េវ៉ូត្រូវបានបែងចែកជា ៤ សង្កាត់ធំៗ៖ Novi Grad, Novo Sarajevo, Centar និង Stari Grad។ ចំនួនប្រជាជនសរុបនៅក្នុងដែនកំណត់ក្រុងមានប្រមាណ ២៧៥ ពាន់នាក់ ដោយប្រជាជនភាគច្រើនជាជនជាតិបូស្នីអាក (Bosniak) ប្រមាណ ៨០% និងមានជនជាតិសឺបៀ (Serb) និងក្រូអាត (Croat) ជាជនជាតិភាគតិចសំខាន់។ ភាសាផ្លូវការដែលគេប្រើរួមមាន ភាសាបូស្នី សឺបៀ និងក្រូអាត ដែលអាចយល់គ្នាបាន។ ខាងសាសនាវិញ ទីក្រុងនេះមានពហុនិយមសាសនា ដោយមានទាំងឥស្លាម គ្រិស្តអ័រតូដុក គ្រិស្តកាតូលិក និងសាសនាយូដា។ វិគីភីឌាបានពណ៌នាថា សារ៉ាយ៉េវ៉ូត្រូវបានគេហៅថា «ក្រុងយេរូសាឡឹមនៃអឺរ៉ុប» ដោយសារភាពចម្រុះខាងជំនឿ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា តំបន់សារ៉ាយ៉េវ៉ូមានប្រជាជនរស់នៅតាំងពីសម័យបុរេប្រវត្តិ ដោយមានវប្បធម៌បុតមៀ (Butmir) ដែលជាវប្បធម៌យុគថ្មរំលីងនៅក្នុងតំបន់។ ក្រោយមក អាណានិគមរ៉ូមបានបង្កើតនិវេសនដ្ឋានមួយនៅអ៊ីលីដ្សា (Ilidža) ដែលនៅមានសំណល់ស្ពានរ៉ូមអាចមើលឃើញសព្វថ្ងៃ។

ទីក្រុងសារ៉ាយ៉េវ៉ូត្រូវបានស្ថាបនាឡើងជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ ១៤៦១ ដោយលោកឧត្តមសេនីយ៍អូតូម៉ង់ឈ្មោះ អ៊ីសាបេក អ៊ីសាកូវិច (Isa-Beg Isaković) ក្នុងអំឡុងពេលដែលចក្រភពអូតូម៉ង់ពង្រីកអំណាចចូលតំបន់បាល់កង់។ ក្នុងសម័យអូតូម៉ង់ ទីក្រុងបានរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំង ជាពិសេសនៅសតវត្សរ៍ទី១៦ ក្រោមការឧបត្ថម្ភរបស់លោកហ្កាហ្ស៊ី ហ៊ុសរេវបេក (Gazi Husrev-beg) ដែលបានសាងសង់វិហារអ៊ីស្លាម ម៉ាដ្រាសា (សាលារៀនសាសនា) បណ្ណាល័យ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធជាច្រើន។

នៅឆ្នាំ ១៨៧៨ បន្ទាប់ពីសមាជទីក្រុងបែរឡាំង តំបន់បូស្នីត្រូវបានដាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អូទ្រីស-ហុងគ្រី។ ក្នុងសម័យនេះ ទីក្រុងទទួលបានរចនាបថស្ថាបត្យកម្មបែបអឺរ៉ុប និងមានការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធទំនើប។ នៅថ្ងៃទី ២៨ មិថុនា ១៩១៤ ព្រះអង្គម្ចាស់ហ្វ្រង់ស៊ីស ហ្វែឌីណង់ (Archduke Franz Ferdinand) និងព្រះមហេសី ត្រូវបានគេធ្វើឃាតដោយលោកកាវរីឡូ ព្រិនស៊ីព (Gavrilo Princip) ជនជាតិសឺបៀបូស្នី នៅលើស្ពានឡាតាំង។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានក្លាយជាកត្តាផ្ទាល់ដែលនាំឲ្យផ្ទុះសង្គ្រាមលោកលើកទី១។

ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី១ សារ៉ាយ៉េវ៉ូបានក្លាយជាផ្នែកនៃរដ្ឋយូហ្គោស្លាវី ហើយមានឧស្សាហូបនីយកម្មយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ទីក្រុងស្ថិតក្រោមការកាន់កាប់របស់ពួកណាហ្ស៊ី ហើយមានចលនាតស៊ូយ៉ាងសកម្ម។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម ក្រោមរបបសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវី សារ៉ាយ៉េវ៉ូបានរីកចម្រើនជាមជ្ឈមណ្ឌលឧស្សាហកម្ម និងវប្បធម៌ ហើយបានធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះព្រឹត្តិការណ៍កីឡាអូឡាំពិករដូវរងាដ៏ជោគជ័យនៅឆ្នាំ ១៩៨៤។ ទោះយ៉ាងណា នៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ សង្គ្រាមបូស្នីបានផ្ទុះឡើង ហើយទីក្រុងត្រូវបានឡោមព័ទ្ធអស់រយៈពេល ១ ៤២៥ ថ្ងៃ (ពីឆ្នាំ ១៩៩២ ដល់ ១៩៩៦) ដែលជាការឡោមព័ទ្ធយូរជាងគេបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រទំនើប។ មនុស្សជាង ១១ ០០០ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់ ហើយហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធជាច្រើនត្រូវបានបំផ្លាញ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា សេដ្ឋកិច្ចរបស់ទីក្រុងសារ៉ាយ៉េវ៉ូពឹងផ្អែកជាសំខាន់លើវិស័យសេវាកម្ម រដ្ឋបាល ទេសចរណ៍ និងឧស្សាហកម្មធុនស្រាល។ ក្រោយសង្គ្រាម វិស័យទេសចរណ៍បានស្តារឡើងវិញយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដោយទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរឲ្យមកទស្សនាតំបន់ប្រវត្តិសាស្រ្ត និងស្ថាបត្យកម្មចម្រុះវប្បធម៌។ តំបន់កណ្តាលក្រុងដែលល្បីឈ្មោះជាងគេគឺ Baščaršija ដែលជាផ្សារចាស់នៅសម័យអូតូម៉ង់ មានហាងលក់គ្រឿងសិប្បកម្ម ភោជនីយដ្ឋាន និងប្រភពទឹក Sebilj ដែលជានិមិត្តសញ្ញារបស់ក្រុង។

វប្បធម៌សារ៉ាយ៉េវ៉ូត្រូវបានគេស្គាល់ថាពោរពេញទៅដោយភាពចម្រុះ។ វិគីភីឌារាយការណ៍ថា ទីក្រុងនេះជាជម្រកនៃវិហារអ៊ីស្លាម Gazi Husrev-beg ដែលសាងសង់ឡើងនៅឆ្នាំ ១៥៣០ វិហារអ័រតូដុក Saborna crkva ព្រះវិហារកាតូលិក Sacred Heart និងវិហារយូដាចាស់ (Old Synagogue)។ ដោយសារតែការរួមរស់នៃសាសនាធំៗទាំងបួននេះហើយបានជាទីក្រុងនេះត្រូវបានគេប្រៀបធៀបទៅនឹងក្រុងយេរូសាឡឹម។

ផ្នែកអប់រំ និងសិល្បៈក៏រីកចម្រើនដែរ។ សាកលវិទ្យាល័យសារ៉ាយ៉េវ៉ូ (University of Sarajevo) ដែលបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៤៩ គឺជាគ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សាធំជាងគេក្នុងប្រទេស។ សារមន្ទីជាតិបូស្នី និងហឺហ្ស៊េហ្គោវីណា និងសារមន្ទីរ Sarajevo 1878–1918 ត្រូវបានទស្សនាដោយភ្ញៀវជាច្រើន។ ព្រឹត្តិការណ៍វប្បធម៌ប្រចាំឆ្នាំដូចជា មហោស្រពភាពយន្តសារ៉ាយ៉េវ៉ូ (Sarajevo Film Festival) ដែលចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ១៩៩៥ ក៏ទាក់ទាញអ្នកទស្សនាអន្តរជាតិផងដែរ។ តន្ត្រីករ និងក្រុមចម្រៀងល្បីៗដូចជា Bijelo Dugme និងលោក Vedran Smailović (អ្នកលេងហ្គីតាដែលបានប្រគំនៅលើគំនរបាក់បែកក្នុងពេលសង្គ្រាម) ក៏បានចាក់ឫសនៅក្នុងទីក្រុងនេះដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន សារ៉ាយ៉េវ៉ូជាទីក្រុងដែលកំពុងអភិវឌ្ឍន៍យ៉ាងឆាប់រហ័ស ទោះបីមានភាពតានតឹងជាតិសាសន៍ខ្លះក៏ដោយ។ តាមវិគីភីឌា ប្រទេសបូស្នីកំពុងស្វែងរកសមាជិកភាពសហភាពអឺរ៉ុប ហើយសារ៉ាយ៉េវ៉ូដើរតួជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល និងសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់ក្នុងដំណើរការនេះ។ វិស័យទេសចរណ៍បានកើនឡើងជាលំដាប់ ដោយទាក់ទាញភ្ញៀវដែលចាប់អារម្មណ៍អំពីប្រវត្តិសាស្រ្ត និងសម្រស់ធម្មជាតិ។ គម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធថ្មីៗដូចជាប្រព័ន្ធរថយន្តខ្សែកាបទៅកាន់ភ្នំ Trebević ដែលបើកឡើងវិញនៅឆ្នាំ ២០១៨ បានជួយពង្រឹងវិស័យទេសចរណ៍ និងការតភ្ជាប់តំបន់។

សម្រាប់អ្នកអានរបស់ខ្មែរភូល (KhmerPulse) ទីក្រុងសារ៉ាយ៉េវ៉ូអាចជាករណីសិក្សាអំពីការស្តារឡើងវិញក្រោយសង្គ្រាម និងការកសាងសាមគ្គីភាពសង្គម។ ប្រទេសកម្ពុជាក៏មានបទពិសោធន៍ពីសង្គ្រាម និងការកសាងសន្តិភាពដែរ ដូច្នេះរឿងរ៉ាវរបស់សារ៉ាយ៉េវ៉ូអាចផ្តល់មេរៀន និងការយល់ដឹងដល់សង្គមខ្មែរ។ លើសពីនេះ ទីក្រុងនេះក៏ជាគោលដៅទេសចរណ៍ថ្មីមួយសម្រាប់អ្នកធ្វើដំណើរកម្ពុជាដែលចង់ស្វែងយល់ពីអឺរ៉ុបខាងកើត។