ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ផ្កាយរណប ឬផ្កាយរណបសិប្បនិម្មិត គឺជាវត្ថុមួយដែលត្រូវបានដាក់ឲ្យធ្វើដំណើរជុំវិញគន្លងនៃរូបធាតុនៅលើមេឃ ដែលភាគច្រើនជាយានអវកាស។ យោងតាមវិគីភីឌា ផ្កាយរណបមានការប្រើប្រាស់ច្រើនយ៉ាង រួមមាន ការបញ្ជូនសារទំនាក់ទំនង ការព្យាករណ៍អាកាសធាតុ ប្រព័ន្ធរុករក (GPS) ការផ្សាយវិទ្យុ និងទូរទស្សន៍ ការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ និងការសង្កេតភពផែនដី។ បន្ថែមពីនេះ ផ្កាយរណបក៏ត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងវិស័យយោធាផងដែរ ដូចជា ការស៊ើបការណ៍ ការព្រមានជាមុន ការស្ទាក់ចាប់សញ្ញា និងសក្តានុពលក្នុងការបាញ់អាវុធ។ ក្រៅពីនេះ ផ្កាយរណបក៏រាប់បញ្ចូលទាំងដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃគ្រាប់រ៉ុក្កែតដែលដាក់ផ្កាយរណបឲ្យដើរលើគន្លង និងផ្កាយរណបដែលលែងដំណើរការបន្ទាប់ពីត្រូវបានបោះបង់ចោល។ ជាទូទៅ ផ្កាយរណបត្រូវបានចាត់ថ្នាក់តាមគោលបំណងប្រើប្រាស់ ហើយចាប់តាំងពីការបាញ់បង្ហោះ Sputnik 1 នៅឆ្នាំ ១៩៥៧ មក មនុស្សជាតិបានបាញ់បង្ហោះផ្កាយរណបរាប់ពាន់គ្រឿង ដែលបានផ្លាស់ប្តូរជីវិតរស់នៅប្រចាំថ្ងៃយ៉ាងខ្លាំង។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

គន្លងរបស់ផ្កាយរណបត្រូវបានបែងចែកជាប្រភេទផ្សេងៗ អាស្រ័យលើកម្ពស់ និងគោលបំណង។ គន្លងទាបបំផុត (Low Earth Orbit - LEO) ស្ថិតនៅចម្ងាយពី ១៦០ ទៅ ២.០០០ គីឡូម៉ែត្រពីផែនដី ហើយត្រូវបានប្រើសម្រាប់ស្ថានីយអវកាស និងផ្កាយរណបសង្កេតភពផែនដី។ គន្លងកណ្តាល (Medium Earth Orbit - MEO) មានចម្ងាយប្រហែល ២០.០០០ គីឡូម៉ែត្រ ហើយជាទីតាំងរបស់ផ្កាយរណប GPS។ គន្លងភូមិសាស្ត្រនិយត (Geostationary Orbit - GEO) ស្ថិតនៅចម្ងាយប្រហែល ៣៥.៧៨៦ គីឡូម៉ែត្រ ដែលផ្កាយរណបធ្វើដំណើរទៅទិសខាងកើតដូចនឹងការវិលរបស់ផែនដី ធ្វើឲ្យវាមានប្រយោជន៍សម្រាប់ការទំនាក់ទំនង និងការផ្សាយវិទ្យុ/ទូរទស្សន៍។

តាមទិន្នន័យរបស់វិគីភីឌា មានប្រទេសជាច្រើនដែលមានសមត្ថភាពក្នុងការបាញ់បង្ហោះ និងដំណើរការផ្កាយរណបដោយខ្លួនឯង។ ក្នុងចំណោមនោះ មានសហរដ្ឋអាមេរិក រុស្ស៊ី ចិន បារាំង (តាមរយៈទីភ្នាក់ងារអវកាសអឺរ៉ុប ESA) ជប៉ុន ឥណ្ឌា និងអ៊ីស្រាអែល។ ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍជាច្រើនដូចជា ឥណ្ឌូនេស៊ី ថៃ វៀតណាម និងឡាវ ក៏បានដាក់ផ្កាយរណបផ្ទាល់ខ្លួនតាមរយៈការទិញពីបរទេស។ បន្ថែមពីភ្នាក់ងាររដ្ឋាភិបាល ក្រុមហ៊ុនឯកជនដូចជា SpaceX និង OneWeb បានក្លាយជាតួអង្គសំខាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍ និងបាញ់បង្ហោះផ្កាយរណប។ បច្ចុប្បន្ននេះ មានផ្កាយរណបសកម្មច្រើនជាង ៦.០០០ គ្រឿងកំពុងធ្វើដំណើរជុំវិញផែនដី ដោយរាប់បញ្ចូលទាំងផ្កាយរណបពាណិជ្ជកម្ម វិទ្យាសាស្ត្រ និងយោធា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃផ្កាយរណបសិប្បនិម្មិតបានចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងការបាញ់បង្ហោះ Sputnik 1 ដោយសហភាពសូវៀតនៅថ្ងៃទី ៤ តុលា ១៩៥៧។ Sputnik 1 បានបញ្ជូនសញ្ញាវិទ្យុ និងបានបង្កឲ្យមានការប្រកួតប្រជែងអវកាសរវាងសហភាពសូវៀត និងសហរដ្ឋអាមេរិក។ បន្ទាប់ពីនោះ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបាញ់បង្ហោះ Explorer 1 នៅថ្ងៃទី ៣១ មករា ១៩៥៨ ដែលបានរកឃើញខ្សែក្រវាញវិទ្យុសកម្ម Van Allen ជាលើកដំបូង។

ក្នុងកំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៦០ បច្ចេកវិទ្យាផ្កាយរណបបានរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ផ្កាយរណបទំនាក់ទំនងដំបូងគេឈ្មោះ Telstar ត្រូវបានបាញ់បង្ហោះនៅឆ្នាំ ១៩៦២ ដែលអនុញ្ញាតឲ្យមានការផ្សាយបន្តផ្ទាល់ឆ្លងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិច។ ផ្កាយរណបអាកាសធាតុ TIROS-1 (១៩៦០) បានផ្ញើរូបថតដំបូងនៃគម្របពពកពីលំហអវកាស។ នៅឆ្នាំ ១៩៧៨ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបាញ់បង្ហោះផ្កាយរណប Navstar ដំបូង ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃប្រព័ន្ធ GPS ដែលយើងប្រើសព្វថ្ងៃ។

កងទ័ពនិងភ្នាក់ងារអវកាសបានបន្តអភិវឌ្ឍផ្កាយរណបសម្រាប់គោលបំណងវិទ្យាសាស្ត្រ និងសន្តិសុខ។ តេឡេស្កុបអវកាស Hubble ដែលត្រូវបានបាញ់បង្ហោះក្នុងឆ្នាំ ១៩៩០ បានបដិវត្តន៍វិស័យតារាសាស្ត្រ។ នៅសតវត្សទី ២១ ក្រុមហ៊ុនឯកជនដូចជា SpaceX បានចាប់ផ្តើមបង្កើតបណ្តាញផ្កាយរណបធំៗ ដូចជា Starlink សម្រាប់ផ្តល់អ៊ីនធឺណិតល្បឿនលឿនជុំវិញពិភពលោក ដោយបានកាត់បន្ថយឧបសគ្គនៃទំនាក់ទំនងសកល។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ផ្កាយរណបបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើសេដ្ឋកិច្ចសកល និងវប្បធម៌រស់នៅ។ ទិន្នន័យពីវិគីភីឌាបង្ហាញថា សេវាទំនាក់ទំនងតាមផ្កាយរណបមានទំហំទីផ្សាររាប់រយពាន់លានដុល្លារ ដែលគ្របដណ្តប់លើការហៅទូរស័ព្ទ អ៊ីនធឺណិត និងការផ្សាយទូរទស្សន៍។ ការព្យាករណ៍អាកាសធាតុដោយប្រើផ្កាយរណបបានជួយដល់វិស័យកសិកម្ម ការដឹកជញ្ជូន និងការគ្រប់គ្រងគ្រោះធម្មជាតិ ដោយសង្រ្គោះជីវិត និងទ្រព្យសម្បត្តិជាច្រើនជារៀងរាល់ឆ្នាំ។

ប្រព័ន្ធ GPS ដែលដំណើរការដោយផ្កាយរណប បានក្លាយជាផ្នែកមួយដ៏ចាំបាច់នៃជីវិតប្រចាំថ្ងៃ ត្រូវបានប្រើក្នុងការធ្វើដំណើរ ការដឹកជញ្ជូនទំនិញ និងសូម្បីតែកម្មវិធីកម្សាន្ត។ បើគ្មាន GPS ទេ សេវាកម្មចែកចាយទំនើបៗដូចជា Uber ឬ Foodpanda ក៏មិនអាចដំណើរការបានដែរ។

ចំពោះវប្បធម៌ ការមកដល់នៃទូរទស្សន៍ផ្កាយរណបនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨០ និង ១៩៩០ បានបង្កើត "ភូមិសកល" មួយ ដែលមនុស្សរាប់លាននាក់អាចមើលព័ត៌មាន កីឡា និងការកម្សាន្តពីគ្រប់ទិសទី។ ព្រឹត្តិការណ៍ធំៗដូចជា World Cup និងអូឡាំពិក អាចផ្សាយបន្តផ្ទាល់ទៅកាន់ទូរទស្សន៍គ្រប់គ្រួសារ ដោយភ្ជាប់មនុស្សជុំវិញពិភពលោកឲ្យចូលរួមបទពិសោធន៍រួមគ្នា។

ក្រៅពីនេះ ការអភិវឌ្ឍផ្កាយរណបតូចៗ ដូចជា CubeSats បានបើកឱកាសឲ្យសាកលវិទ្យាល័យ ក្រុមហ៊ុនចាប់ផ្តើម និងប្រទេសតូចៗអាចចូលរួមក្នុងឧស្សាហកម្មអវកាសដោយចំណាយទាប ដែលនាំឲ្យមានការបង្កើតថ្មី និងការងារថ្មីៗនៅលើពិភពលោក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃនេះ ផ្កាយរណបបន្តមានសារៈសំខាន់កាន់តែខ្លាំងឡើង ប៉ុន្តែក៏នាំមកនូវបញ្ហាប្រឈមថ្មីៗផងដែរ។ យោងតាមទិន្នន័យពីវិគីភីឌា ចំនួនវត្ថុដែលត្រូវបានតាមដានក្នុងគន្លង (រួមទាំងផ្កាយរណបសកម្ម សំណល់ និងដំណាក់កាលរ៉ុក្កែត) បានកើនឡើងយ៉ាងគំហុកក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ ដោយសារតែការបាញ់បង្ហោះផ្កាយរណបបណ្តាញធំៗ ដូចជា Starlink របស់ SpaceX ដែលមានផ្កាយរណបជាង ៤.០០០ គ្រឿងនៅក្នុងគន្លង LEO ។

ការកើនឡើងនេះបានបង្កើនការព្រួយបារម្ភអំពីសំណល់អវកាស (space debris) ដែលរូបភាពខាងលើបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់។ មានបំណែកសំណល់រាប់លានដុំដែលកំពុងធ្វើដំណើរក្នុងល្បឿនខ្ពស់ ដែលអាចបំផ្លាញផ្កាយរណប ឬស្ថានីយអវកាសបាន។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានព្រមានអំពីរោគសញ្ញា Kessler ដែលប្រតិកម្មសង្វាក់នៃការប៉ះទង្គិចអាចបង្កើតសំណល់កាន់តែច្រើន ហើយធ្វើឲ្យគន្លងមួយចំនួនលែងអាចប្រើប្រាស់បាន។

ផ្កាយរណបក៏ជាឧបករណ៍សំខាន់សម្រាប់ការតាមដានការប្រែប្រួលអាកាសធាតុដែរ។ ផ្កាយរណបសង្កេតភពផែនដីអាចវាស់សីតុណ្ហភាពមហាសមុទ្រ កម្រិតទឹកកក និងការបាត់បង់ព្រៃឈើ ដោយផ្តល់ទិន្នន័យដែលមិនអាចខ្វះបានសម្រាប់ការសម្រេចចិត្តរបស់រដ្ឋាភិបាល។ សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ផ្កាយរណបមានសារៈសំខាន់ជាពិសេសក្នុងការព្យាករណ៍ទឹកជំនន់ តាមដានកសិកម្ម និងគាំទ្រការអភិវឌ្ឍន៍ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។

ក្នុងវិស័យភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ការប្រកួតប្រជែងលើបច្ចេកវិទ្យាផ្កាយរណបក៏កាន់តែខ្លាំងឡើងដែរ ជាពិសេសរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក ចិន និងរុស្ស៊ី ដែលកំពុងអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពប្រឆាំងផ្កាយរណប (ASAT)។ ការពឹងផ្អែកខ្លាំងលើផ្កាយរណបសម្រាប់សេដ្ឋកិច្ច និងយោធា ធ្វើឲ្យបណ្តាប្រទេសទាំងអស់ត្រូវគិតគូរពីសន្តិសុខអវកាស។ ដូច្នេះ ផ្កាយរណបមិនត្រឹមតែជាឧបករណ៍វិទ្យាសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងជាកត្តាយុទ្ធសាស្ត្រសំខាន់នៅលើឆាកអន្តរជាតិ។