ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ពួកសេលជុក (ឬ រាជវង្សសេលជុក) គឺជាក្រុមជនជាតិដែលមានដើមកំណើតពីកុលសម្ព័ន្ធ Oghuz Turkic ហើយកាន់សាសនាឥស្លាមស៊ុននី។ រាជវង្សនេះបានក្លាយខ្លួនជាអ្នកមានវប្បធម៌បែបពែរ្ស (Persianate) ហើយបានរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ដល់វប្បធម៌តួគី-ពែរ្ស (Turco-Persian culture) ។

ពួកសេលជុកបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងពិភពឥស្លាមសម័យកណ្តាល ដោយបានគ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំល្វឹងល្វើយ ដែលរួមមានតំបន់ពែរ្ស មេសូប៉ូតាមី និងផ្នែកខ្លះនៃអាណាតូលី ចាប់ពីសតវត្សទី១១ ដល់សតវត្សទី១៣ ។ ពួកគេបានបន្សល់ទុកនូវកេរ្តិ៍ដំណែលស្ថាបត្យកម្ម សិល្បៈ និងវប្បធម៌ដ៏សម្បូរបែប ដែលបង្ហាញពីការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងទំនៀមទម្លាប់តួកគី និងពែរ្ស ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ពួកសេលជុកមានដើមកំណើតចេញពីតំបន់វាលទំនាបនៃអាស៊ីកណ្តាល ដែលជាទឹកដីដើមរបស់កុលសម្ព័ន្ធ Oghuz ។ ក្រោយមកពួកគេបានធ្វើចំណាកស្រុកទៅកាន់តំបន់ពែរ្ស (ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់សព្វថ្ងៃ) ហើយបានបង្កើតអាណាចក្រមួយដ៏រឹងមាំ ។

ដែនដីរបស់ពួកគេនាសម័យរុងរឿងគ្របដណ្តប់តំបន់ជាច្រើនដូចជា អ៊ីរ៉ង់ អ៊ីរ៉ាក់ ស៊ីរី និងផ្នែកខ្លះនៃតួកគីបច្ចុប្បន្ន ។ ប្រជាជនក្រោមការគ្រប់គ្រងមានចម្រុះជាតិសាសន៍ ដោយអ្នកគ្រប់គ្រងជាជនជាតិតួកគី ហើយប្រជារាស្ត្រភាគច្រើនជាជនជាតិពែរ្ស និងអារ៉ាប់ ។ ភាសាពែរ្សត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់កិច្ចការរដ្ឋបាល និងវប្បធម៌ ចំណែកភាសាតួកគីនៅតែជាភាសានិយាយប្រចាំថ្ងៃរបស់វណ្ណៈគ្រប់គ្រង ។ ប៉ម Toghrol ដែលសង់នៅខាងត្បូងក្រុង Tehran ជាឧទាហរណ៍មួយនៃស្ថាបត្យកម្មដែលបន្សល់ទុក ដោយបញ្ជាក់ពីវត្តមានរបស់រាជវង្សសេលជុកនៅក្នុងតំបន់នេះ ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

រាជវង្សសេលជុកបានលេចរូបរាងឡើងនៅដើមសតវត្សទី១១ ក្រោមការដឹកនាំរបស់មេដឹកនាំដូចជាព្រះចៅ Tughril Beg (Toğrül) ដែលបានបង្រួបបង្រួមកុលសម្ព័ន្ធ Oghuz និងបង្កើតមូលដ្ឋានអំណាចនៅពែរ្ស ។ យោងតាម Wikipedia ពួកសេលជុកបានទទួលឥទ្ធិពលវប្បធម៌ពែរ្សយ៉ាងខ្លាំង ហើយបានក្លាយទៅជាអ្នកឧបត្ថម្ភសិល្បៈ និងអក្សរសិល្ប៍ពែរ្ស ។ ក្នុងនាមជាមូស្លីមស៊ុននី ពួកគេក៏បានដើរតួនាទីការពារប្រពៃណីសាសនានៅក្នុងពិភពឥស្លាមផងដែរ ។

ស្ថាបត្យកម្មដ៏លេចធ្លោនាសម័យនោះរួមមានប្រាសាទភ្លោះ Kharāghān ដែលត្រូវបានសង់នៅឆ្នាំ ១០៥៣ សម្រាប់បញ្ចុះសពព្រះអង្គម្ចាស់នៃរាជវង្ស ។ ស្ថាបត្យកម្មនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីការប្រើប្រាស់ថ្មឥដ្ឋដែលមានក្បាច់លម្អយ៉ាងស្រស់ស្អាត តាមរចនាបថពែរ្ស-ឥស្លាម និងបង្ហាញពីការចាប់ផ្តើមនៃស្ថាបត្យកម្មតួគី-ពែរ្សដ៏វិសេសវិសាល ។ ក្នុងកំឡុងសតវត្សទី១២ និងទី១៣ រាជវង្សបានឆ្លងកាត់ការបែងចែកជាច្រើន ដោយមានស្តេចសោយរាជ្យនៅតំបន់ផ្សេងៗដូចជា Tughril III (ប្រហែលឆ្នាំ ១២០០) ដែលព្រះរាជវាំងរបស់ទ្រង់ត្រូវបានថតទុកក្នុងរូបគំនូរ ។ ទោះបីជាអាណាចក្របានចុះខ្សោយនៅចុងសតវត្សទី១៣ កេរ្តិ៍ដំណែលរបស់ពួកគេនៅតែបន្តមានឥទ្ធិពលក្នុងតំបន់ ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការរួមចំណែកដ៏សំខាន់បំផុតរបស់ពួកសេលជុកគឺការបញ្ចូលគ្នានូវវប្បធម៌តួកគី និងពែរ្ស ដែលគេស្គាល់ថាជាវប្បធម៌តួគី-ពែរ្ស ។ យោងតាម Wikipedia រាជវង្សនេះបានក្លាយជាប៉ឺស៊ីហ្កង (Persianate) ពោលគឺបានទទួលយកភាសា សិល្បៈ ស្ថាបត្យកម្ម និងប្រព័ន្ធរដ្ឋបាលពែរ្ស ខណៈដែលរក្សាអត្តសញ្ញាណតួកគីរបស់ខ្លួន ។

ហ្គេមអុកមានដើមកំណើតពីឥណ្ឌា ប៉ុន្តែបានរីករាលដាលពាសពេញពិភពឥស្លាម ក្នុងនោះពួកសេលជុកបានផលិតឈុតអុកដ៏ប្រណិត ដូចដែលរក្សាទុកនៅសារមន្ទីរ Metropolitan ។ សេដ្ឋកិច្ចរបស់ពួកគេពឹងផ្អែកលើកសិកម្ម ពាណិជ្ជកម្មតាមបណ្តោយផ្លូវសូត្រ (Silk Road) និងការផលិតសិប្បកម្ម ។ ស្ថាបត្យកម្មដូចជាវិហារឥស្លាមនិងកន្លែងស្នាក់នៅសម្រាប់ក្រុមឈ្មួញ (caravanserais) ក៏បានជួយជំរុញពាណិជ្ជកម្មនិងការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌ផងដែរ ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ន កេរ្តិ៍ដំណែលរបស់ពួកសេលជុកត្រូវបានថែរក្សានៅក្នុងសារមន្ទីរ និងតំបន់ប្រវត្តិសាស្ត្រនានា នៅមជ្ឈិមបូព៌ា តួកគី និងអាស៊ីកណ្តាល ។ ប្រាសាទដូចជាប៉ម Toghrol និងប្រាសាទភ្លោះ Kharāghān ត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ដ៏សំខាន់ ដែលទាក់ទាញអ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវនិងភ្ញៀវទេសចរ ។

ការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងទំនៀមទម្លាប់តួកគី និងពែរ្សដោយពួកសេលជុក បានជះឥទ្ធិពលជាមូលដ្ឋានដល់អាណាចក្រក្រោយៗ ដូចជាចក្រភពអូតូម៉ង់ ។ ការសិក្សាអំពីពួកសេលជុកមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការយល់ដឹងពីទំនាក់ទំនងអន្តរវប្បធម៌នៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា ។ សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា និងសាកល ការយល់ដឹងអំពីសម័យសេលជុកជួយបំភ្លឺឬសគល់ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃអារ្យធម៌តួកគីនិងអ៊ីរ៉ង់សម័យទំនើប ក៏ដូចជានិទានរឿងធំនៃប្រវត្តិសាស្ត្រឥស្លាម ។ វត្ថុបុរាណសេលជុកដែលដាក់តាំងក្នុងសារមន្ទីរ Metropolitan និងសារមន្ទីរ Eskişehir ជាទំនាក់ទំនងជាក់ស្តែងទៅនឹងរាជវង្សមជ្ឈិមសម័យដ៏មានឥទ្ធិពលនេះ ។