កាលពី ៧៨៣ ឆ្នាំមុន នៅទីតាំងជ្រលងភ្នំកូសេដាភាគខាងកើតនៃអាណាតូលា ការប្រយុទ្ធដ៏សាហាវមួយបានកើតឡើង ហើយបានបញ្ចប់នូវយុគសម័យនៃឯករាជ្យរបស់ពួកសេលជុកនៅតំបន់នេះ។ តាមអត្ថបទវីគីភីឌាស្តីពីការវាយដណ្តើមអាណាតូលាដោយម៉ុងហ្គោល ជ័យជម្នះនេះបានធ្វើឲ្យស៊ុលតង់រ៉ូមដែលធ្លាប់ជាមហាអំណាចមួយនៅសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត ត្រូវក្លាយទៅជារដ្ឋចំណុះរបស់ចក្រភពម៉ុងហ្គោល រហូតដល់ទីបំផុតត្រូវបានស្រូបចូលទៅក្នុងរដ្ឋអ៊ីលខាន់។

ចក្រភពម៉ុងហ្គោល ដែលយោងតាមវីគីភីឌាជាចក្រភពដ៏ធំបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រដែលមានទឹកដីជាប់គ្នា បានលាតសន្ធឹងពីសមុទ្រជប៉ុនរហូតដល់អឺរ៉ុបខាងកើត។ ក្រោយពីការសោយទិវង្គតរបស់ចេនហ្គីស ខាន់ កងទ័ពម៉ុងហ្គោលបានបន្តពង្រីកឥទ្ធិពលទៅទិសខាងលិច ហើយនៅដើមទសវត្សរ៍១២៤០ ពួកគេបានឈានជើងចូលអាណាតូលា ដែលនៅពេលនោះស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រាជវង្សសេលជុក។

តាមអត្ថបទវីគីភីឌាស្តីពីរាជវង្សសេលជុក ពួកគេគឺជាជនជាតិទួគីដើមកំណើតអូហ្គូស ដែលបានកសាងវប្បធម៌ពែរស៍-ទួគី និងធ្លាប់គ្រប់គ្រងតំបន់ដ៏ធំល្វឹងល្វើយ។ ប៉ុន្តែមកដល់ឆ្នាំ១២៤៣ សាខាសេលជុកនៅអាណាតូលា គឺជាអំណាចចុងក្រោយដែលនៅសល់ ហើយកំពុងទទួលរងនូវភាពទន់ខ្សោយផ្នែកនយោបាយផ្ទៃក្នុង។ ស៊ុលតង់កាយខូស្រូវទី២ ដែលទើបឡើយសោយរាជ្យបានប្រឈមនឹងការបះបោរពីមេដឹកនាំតំបន់ ព្រមទាំងការគំរាមកំហែងពីខាងក្រៅពីសំណាក់កងទ័ពម៉ុងហ្គោល។

នៅក្នុងសមរភូមិកូសេដា កងទ័ពសេលជុកដែលត្រូវបានប៉ាន់ស្មានថាមានចំនួនរហូតដល់ ៨ ម៉ឺននាក់ ត្រូវបានវាយបំបាក់ដោយទ័ពម៉ុងហ្គោលដែលមានត្រឹមតែប្រមាណ ៣ ម៉ឺននាក់ ក្រោមការដឹកនាំរបស់មេទ័ពបៃជូ។ តាមវីគីភីឌា កលល្បិចសង្គ្រាមនិងវិន័យដ៏តឹងរឹងរបស់ម៉ុងហ្គោល ពិសេសជំនាញប្រើប្រាស់ទ័ពសេះ បានធ្វើឲ្យកងទ័ពធំជាងបែកបាក់ដោយងាយ។ ស្តេចកាយខូស្រូវទី២បានភៀសព្រះកាយ ហើយទីក្រុងសំខាន់ៗជាច្រើនបានចុះចាញ់ដោយគ្មានការប្រយុទ្ធ។

ក្រោយសមរភូមិ សន្ធិសញ្ញាចុះចាញ់ត្រូវបានចុះ ដោយស៊ុលតង់រ៉ូមត្រូវបង់សួយសារអាករដ៏ច្រើនដល់ម៉ុងហ្គោល និងអនុញ្ញាតឲ្យមានយោធភូមិម៉ុងហ្គោលឈរជើងនៅតាមទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រ រួមទាំងនៅជិតអង់ការ៉ា។ តាមអត្ថបទវីគីភីឌាស្តីពីការវាយដណ្តើមអាណាតូលា អំណាចពិតប្រាកដនៅក្នុងតំបន់ត្រូវបានកាន់កាប់ដោយម៉ុងហ្គោល ចំណែកស៊ុលតង់នៅត្រឹមតែជានិមិត្តរូប។ ទោះបីមានការបះបោរម្តងម្កាលក៏ដោយ ក៏ការត្រួតត្រារបស់ម៉ុងហ្គោលបានបន្តពង្រឹង ហើយនៅឆ្នាំ១២៥៥ កងទ័ពម៉ុងហ្គោលបានវាយសម្រុកយ៉ាងពេញទំហឹងលើតំបន់កណ្តាលនិងភាគខាងកើតអាណាតូលា។

ការចាញ់សង្គ្រាមនេះបានកត់សម្គាល់ការចាប់ផ្តើមនៃការរលំរលាយរដ្ឋសេលជុកទាំងស្រុង។ បន្តិចម្តងៗ តំបន់អាណាតូលាបានបែកបាក់ទៅជារដ្ឋតូចៗជាច្រើន ដែលគេហៅថាបេយលីក គ្រប់គ្រងដោយមេដឹកនាំទួគីក្នុងស្រុក។ លំនឹងនយោបាយដែលទ្រុឌទ្រោមនេះ បានក្លាយជាឱកាសឲ្យរដ្ឋតូចមួយឈ្មោះអូតូម៉ង់ ដែលដំបូងជារដ្ឋចំណុះមួយដែរ បានងើបឡើងកាន់អំណាចនៅដើមសតវត្សទី១៤ ហើយក្រោយមកក្លាយជាចក្រភពដ៏ធំនៅសតវត្សបន្ទាប់។

ដំណើរការនេះក៏បានបន្សល់ទុកនូវកេរដំណែលវប្បធម៌ម៉ុងហ្គោលនៅក្នុងប្រទេសតួកគីសម័យទំនើប។ តាមវីគីភីឌា គេនៅអាចឃើញសំណល់នៃឥទ្ធិពលម៉ុងហ្គោល ដូចជាផ្នូររបស់មេទ័ពម៉ុងហ្គោល និងបុត្ររបស់មេទ័ពហូឡាហ្គូ ដែលបានបង្កើតរដ្ឋអ៊ីលខាន់គ្រប់គ្រងតំបន់នេះរហូតដល់ឆ្នាំ១៣៣៥។ ប្រវត្តិសាស្ត្រត្រង់ចំណុចនេះបង្ហាញពីការប្រសព្វគ្នានៃអរិយធម៌ និងរបៀបដែលជ័យជម្នះមួយអាចផ្លាស់ប្តូរជោគវាសនាតំបន់ទាំងមូល។

នៅថ្ងៃនេះ ក្នុងនាមជាខួបអនុស្សាវរីយ៍នៃសមរភូមិកូសេដា យើងអាចរំលឹកឡើងវិញអំពីការធ្លាក់ចុះនៃនគរមួយ និងការកើតឡើងនៃសណ្តាប់ធ្នាប់ថ្មី។ ព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រនេះមិនត្រឹមតែជាមេរៀនខាងយោធាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាការបង្ហាញពីភាពផុយស្រួយនៃអំណាច និងការបន្សាំខ្លួននៃសង្គមមនុស្សនៅពេលប្រឈមនឹងការផ្លាស់ប្តូរដ៏ធំធេង។