ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ស៊ីបេរី គឺជាតំបន់ភូមិសាស្ត្រដ៏ធំធេងមួយ ដែលគ្របដណ្តប់តំបន់អាស៊ីខាងជើងទាំងមូល។ តាមវិគីភីឌា ស៊ីបេរីមានផ្ទៃដីច្រើនជាង ១៣.១ លានគីឡូម៉ែត្រក្រឡា ដែលស្មើនឹងប្រមាណ ៧៧% នៃទឹកដីសហព័ន្ធរុស្ស៊ី ប៉ុន្តែប្រជាជនរស់នៅមានប្រមាណតែ ៣៦ លាននាក់ប៉ុណ្ណោះ គឺមួយភាគបួននៃប្រជាជនរុស្ស៊ីសរុប។ ទីក្រុងធំជាងគេនៅក្នុងតំបន់នេះរួមមាន ណូវ៉ូស៊ីបៀរស្ក៍ ក្រាសណូយ៉ារស្ក៍ និងអូមស្ក៍។ ស៊ីបេរីក៏មានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលនឹងប្រទេសកាណាដាផងដែរ ទាក់ទងនឹងទំហំ ប្រជាជន និងអាកាសធាតុ។ ដោយសារទីតាំងនៅប៉ែកខាងជើង អាកាសធាតុនៅទីនេះត្រជាក់ខ្លាំង ជាពិសេសក្នុងរដូវរងា ហើយមានបាតុភូតដីកកជាប់ជាអចិន្ត្រៃយ៍ (permafrost) ត្រួតត្រាលើផ្ទៃដីភាគច្រើន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ភូមិសាស្ត្រស៊ីបេរីមានលក្ខណៈចម្រុះប្លែកៗគ្នា។ វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា តំបន់ភាគខាងជើងជាតំបន់ត្រែនដ្រាគ្មានដើមឈើ ខណៈតំបន់កណ្តាលគ្របដណ្តប់ដោយព្រៃតៃហ្គា ដែលជាព្រៃស្រល់ធំជាងគេលើពិភពលោក ហើយភាគខាងត្បូងមានវាលស្មៅនិងព្រៃល្បោះ។ បឹងបៃកាល់ (Lake Baikal) នៅភាគខាងត្បូងស៊ីបេរីជាបឹងជ្រៅជាងគេ និងមានបរិមាណទឹកសាបច្រើនជាងគេនៅលើភពផែនដី។ ទន្លេធំៗដូចជា ទន្លេអូប យ៉េនីសេយ និងលេណា ហូរកាត់តំបន់នេះ ជាផ្លូវទឹកសំខាន់សម្រាប់ការដឹកជញ្ជូននិងជីវចម្រុះ។

ចំពោះប្រជាជន តំបន់នេះជាជម្រករបស់ក្រុមជនជាតិដើមភាគតិចដូចជា យ៉ាកុត ប៊ូរ៉ាត ទូវ៉ា និងឈុកជី ដែលមានភាសា និងវប្បធម៌ផ្ទាល់ខ្លួន។ វិគីភីឌាបានបញ្ជាក់ថា ប្រជាជនភាគច្រើនសព្វថ្ងៃជាជនជាតិរុស្ស៊ី ដែលបានធ្វើអន្តោប្រវេសន៍ចូលមកក្រោយការដណ្តើមយកដោយចក្រភពរុស្ស៊ីនៅសតវត្សទី១៦។ ដង់ស៊ីតេប្រជាជននៅស៊ីបេរីមានកម្រិតទាបបំផុត ដោយនៅតំបន់ខ្លះមានតិចជាង ៣ នាក់ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រក្រឡា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃស៊ីបេរីចាប់ផ្តើមពីពួកអ្នកបរបាញ់និងអរិយធម៌ជនជាតិដើម ដូចជាជនជាតិសុីងនូ (Xiongnu) ដែលជាសហព័ន្ធកុលសម្ព័ន្ធពនេចរដ៏មានឥទ្ធិពលនៅដើមសហសវត្ស។ ក្រោយមកតំបន់នេះបានធ្លាក់ក្រោមឥទ្ធិពលនៃចក្រភពម៉ុងហ្គោល និងខាណាតនានានៅសតវត្សទី១៣-១៦។

ការពង្រីកទឹកដីរបស់រុស្ស៊ីចូលទៅក្នុងស៊ីបេរីបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ១៥៨២ បន្ទាប់ពីការដណ្តើមយកខាណាតស៊ីបៀ (Khanate of Sibir) ដែលជាឈ្មោះដើមនៃពាក្យស៊ីបេរី។ វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា ការដណ្តើមយកនេះបានបន្តរហូតដល់ការកាន់កាប់ឧបទ្វីបឈូកុតកានៅឆ្នាំ១៧៧៨ ដែលបញ្ចប់ការគ្រប់គ្រងលើស៊ីបេរីទាំងមូល។ ក្នុងសម័យសូវៀត តំបន់នេះត្រូវបានអភិវឌ្ឍជាប្រភពធនធានធម្មជាតិដ៏សំខាន់ ប៉ុន្តែក៏ជាទីតាំងនៃជំរុំការងារបង្ខំ (gulags) ដែលបានបង្កទុក្ខវេទនាដល់មនុស្សរាប់លាននាក់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចស៊ីបេរីពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងទៅលើធនធានធម្មជាតិដែលមានយ៉ាងបរិបូរណ៍។ តាមវិគីភីឌា តំបន់នេះផលិតប្រេង ឧស្ម័នធម្មជាតិ ធ្យូងថ្ម មាស និងលោហៈដទៃទៀត ដែលជាចំណែកដ៏សន្ធឹកសន្ធាប់នៃសេដ្ឋកិច្ចរុស្ស៊ី។ បណ្តាញបំពង់បង្ហូរប្រេងនិងឧស្ម័នពីស៊ីបេរីទៅកាន់អឺរ៉ុបនិងអាស៊ីមានសារៈសំខាន់ជាយុទ្ធសាស្ត្រ។ ផ្លូវដែកត្រេនស៊ីបេរី (Trans-Siberian Railway) ដែលបានសាងសង់នៅចុងសតវត្សទី១៩ ជាសរសៃឈាមដឹកជញ្ជូនធំបំផុត តភ្ជាប់ក្រុងមូស្គូទៅកាន់ចុងបូព៌ារុស្ស៊ី។

ខាងផ្នែកវប្បធម៌ បើទោះជាមានភាពដាច់ស្រយាល ទីក្រុងធំៗដូចជាណូវ៉ូស៊ីបៀរស្ក៍មានរោងមហោស្រព សាកលវិទ្យាល័យ និងសារមន្ទីរដែលដើរតួជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌នៃតំបន់។ វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា ជនជាតិដើមនៅតែបន្តអនុវត្តប្រពៃណីបុរាណ ដូចជាការចិញ្ចឹមសត្វរមាំង ការតម្បាញ និងការផលិតអាវក្រៅពីស្បែកសត្វ។ កីឡាដូចជាហុកគីលីគKHL ក៏មានការគាំទ្រខ្លាំងផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃនេះ ស៊ីបេរីស្ថិតនៅចំកណ្តាលនៃបញ្ហាសកលមួយចំនួន។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានបណ្តាលឲ្យដីកកជាប់ (permafrost) រលាយក្នុងល្បឿនកាន់តែលឿន បញ្ចេញឧស្ម័នមេតានយ៉ាងច្រើន ដែលជំរុញឲ្យកម្តៅផែនដីកើនឡើងថែមទៀត។ ការរលាយនេះក៏ធ្វើឲ្យខូចខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងគំរាមកំហែងដល់ជីវិតប្រជាជន។

ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះ ការបើកផ្លូវសមុទ្រខាងជើង (Northern Sea Route) តាមបណ្តោយឆ្នេរអាកទិកស៊ីបេរី ដោយសារទឹកកករលាយ បានបង្កើតឱកាសថ្មីសម្រាប់ពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ ដោយកាត់បន្ថយរយៈពេលធ្វើដំណើររវាងអាស៊ីនិងអឺរ៉ុប។ វិគីភីឌាកត់សម្គាល់ថា តំបន់នេះក៏ជាទីតាំងនៃការប្រកួតប្រជែងខាងភូមិសាស្ត្រនយោបាយរវាងរុស្ស៊ី ចិន និងប្រទេសដទៃទៀត ដោយសារតែធនធាន និងទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រ។

សម្រាប់អ្នកអានកម្ពុជា ការផ្លាស់ប្តូរនៅស៊ីបេរីអាចជះឥទ្ធិពលដល់តម្លៃថាមពល សន្តិសុខស្បៀង និងគោលនយោបាយអាកាសធាតុពិភពលោក ដែលជារឿងគួរតាមដាន។