នៅថ្ងៃទី ១៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៦ កាសែត The Guardian និង The New York Times បានរាយការណ៍ដំណាលគ្នាអំពីការរកឃើញវិទ្យាសាស្ត្រដ៏សំខាន់មួយ ដោយយោងលើការសិក្សាដែលបានចុះផ្សាយក្នុងទស្សនាវដ្ដី Nature។ ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវបានស្រង់ឌីអិនអេបុរាណចេញពីគ្រោងឆ្អឹងមនុស្សរាប់សិបនាក់ ដែលកប់នៅទីតាំងបញ្ចុះសពសម័យថ្មរំលីង នៅភាគអាគ្នេយ៍នៃតំបន់ស៊ីបេរី ក្បែរបឹងបៃកាល់។ លទ្ធផលបញ្ជាក់ថា ជំងឺប៉េស្តដែលបង្កដោយបាក់តេរី Yersinia pestis បានវាយប្រហារសហគមន៍អ្នកប្រមាញ់ នៅទីនោះជារលកបំផ្លិចបំផ្លាញជាច្រើន ដោយចាប់ផ្ដើមប្រមាណ ៥៥០០ ឆ្នាំមុន។

កាសែត The New York Times បានរាយការណ៍ថា ការរកឃើញនេះបានផ្ទុយពីទ្រឹស្តីដែលធ្លាប់មានពីមុន ដោយទ្រឹស្តីនោះអះអាងថា ជំងឺប៉េស្តនៅសម័យបុរេប្រវត្តិមានសភាពស្រាល និងមិនបង្កគ្រោះថ្នាក់ធ្ងន់ធ្ងរឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ ភ័ស្តុតាងឌីអិនអេបង្ហាញថា បាក់តេរីនេះបានបង្កឲ្យមានជំងឺដ៏កាចសាហាវ ដែលបានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងច្រើន រួមទាំងកុមារតូចៗផងដែរ ដូចដែល The Guardian បានរាយការណ៍បន្ថែម។

ចំពោះប្រភពដើមនៃការឆ្លង ទស្សនាវដ្ដី Science និង The Guardian បានរាយការណ៍ថា បុព្វហេតុទំនងជាមកពីសត្វម៉ាម៉ូត (marmots) ដែលជាប្រភេទសត្វកកេរធំៗ រស់នៅតាមតំបន់ភ្នំនិងវាលស្មៅ។ អ្នកស្រុកសម័យថ្មរំលីងទាំងនោះ ដែលជាអ្នកប្រមាញ់ និងរើសផ្លែឈើ អាចបានបរិភោគសាច់ម៉ាម៉ូតឆៅ ឬចម្អិនមិនបានឆ្អិន ដែលនាំឲ្យមានការចម្លងបាក់តេរីពីសត្វមកមនុស្ស។

តាមការរាយការណ៍របស់ The Guardian បាក់តេរី Yersinia pestis បានលេចឡើងយ៉ាងតិច ២០០ ឆ្នាំមុនពេលការរាតត្បាតដំបូងនេះកើតឡើង ដែលបង្ហាញថាមេរោគនេះបានស្ថិតនៅក្នុងចំណោមសត្វ រួចហើយទើបសាយភាយមកមនុស្ស។ ការរាតត្បាតនេះបានធ្វើឲ្យសហគមន៍អ្នកប្រមាញ់ដែលរស់នៅបែកខ្ញែកគ្នាត្រូវបំផ្លាញស្ទើរតែទាំងស្រុង។

តាមការរាយការណ៍របស់ The Guardian, Nature និង The New York Times ការរកឃើញនេះបានបង្ហាញថា ជំងឺប៉េស្តគឺជាជំងឺដ៏សាហាវតាំងពីដើមកំណើតរបស់វា ហើយមិនមែនទើបក្លាយជាជំងឺគ្រោះថ្នាក់នៅសម័យក្រោយនោះទេ។