ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ការឡោមព័ទ្ធស្ថានទូតអន្តរជាតិនៅក្រុងប៉េកាំង គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងការបះបោរបុកស៊ែរ ដែលបានកើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩០០ នៅរាជធានីនៃអាណាចក្រឈីង (Qing) ។ តាមវិគីភីឌា ការឡោមព័ទ្ធនេះបានចាប់ផ្តើមនៅពេលដែលពួកឧទ្ទាមបុកស៊ែរ និងកងទ័ពរបស់អាណាចក្រឈីង បានឡោមព័ទ្ធបរិវេណស្ថានទូតបរទេសនានា ដោយមានជនបរទេសប្រមាណ ៩០០ នាក់ និងគ្រីស្ទសាសនាចិនប្រមាណ ២៨០០ នាក់កំពុងជ្រកកោននៅក្នុងត្រីមាសស្ថានទូត (Legation Quarter) ។ ការឡោមព័ទ្ធនេះបានអូសបន្លាយរយៈពេល ៥៥ ថ្ងៃ ដោយមានការប្រយុទ្ធគ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្លា និងការឈប់បាញ់រយៈពេលខ្លីមួយ ។ វាបានបញ្ចប់នៅពេលដែលកងកម្លាំងសង្គ្រោះអន្តរជាតិបានមកដល់ពីតំបន់ឆ្នេរ កំទេចកងទ័ពឈីង និងដោះលែងអ្នកដែលជាប់ក្នុងការឡោមព័ទ្ធ ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាចំណុចរបត់មួយ ដែលនាំឱ្យចលនាបុកស៊ែរដួលរលំ និងបង្កើនឥទ្ធិពលបរទេសនៅក្នុងប្រទេសចិន ។ ក្រោយការដួលរលំនៃការឡោមព័ទ្ធ ក្រុងប៉េកាំងត្រូវបានកងទ័ពបរទេសកាន់កាប់ ហើយរដ្ឋាភិបាលឈីងត្រូវបានបង្ខំឱ្យបង់សំណងជាប្រាក់យ៉ាងច្រើន និងបាត់បង់អធិបតេយ្យភាពបន្ថែមទៀតតាមរយៈពិធីសារបុកស៊ែរ ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា តំបន់ស្ថានទូតអន្តរជាតិ ឬត្រីមាសស្ថានទូត ស្ថិតនៅក្នុងក្រុងប៉េកាំង ជាបរិវេណដែលមានជញ្ជាំងហ៊ុំព័ទ្ធ និងជាទីតាំងនៃស្ថានទូតមហាអំណាចជាច្រើនដូចជា ចក្រភពអង់គ្លេស បារាំង រុស្ស៊ី ជប៉ុន សហរដ្ឋអាមេរិក អាល្លឺម៉ង់ ជាដើម ។ ក្នុងអំឡុងពេលឡោមព័ទ្ធ ជនបរទេសប្រហែល ៩០០ នាក់ រួមទាំងអ្នកការទូត ទាហានជើងទឹក ទាហានជើងគោក និងស៊ីវិល ក៏ដូចជាជនគ្រីស្ទសាសនាចិនប្រមាណ ២៨០០ នាក់ បានជ្រកកោននៅទីនេះ ដោយភាគច្រើនជ្រកនៅក្នុងស្ថានទូតអង់គ្លេស ។ អ្នកការពារបានសង់បន្ទាយការពារយ៉ាងរហ័ស ក្រោមការដឹកនាំរបស់មនុស្សដូចជា Frank Gamewell ដែលជាអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាអាមេរិក ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាផ្នែកមួយនៃ «អ្នកបួសប្រយុទ្ធ» ។ រីឯពួកឧទ្ទាមបុកស៊ែរវិញ ភាគច្រើនជាកសិករក្រីក្រ ដែលប្រដាប់ដោយអាវុធបុរាណដូចជាលំពែង និងដាវ ហើយពួកគេមានជំនឿលើមន្តអាគមថាអាចការពារខ្លួនពីគ្រាប់កាំភ្លើងបាន ។ ជនគ្រីស្ទសាសនាចិន រួមទាំងអ្នកកាន់សាសនាកាតូលិក និងប្រូតេស្តង់ ត្រូវបានពួកបុកស៊ែរមើលឃើញថាជាអ្នកក្បត់ជាតិ ហើយជាគោលដៅចម្បងនៃការវាយប្រហារ ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃការឡោមព័ទ្ធនេះ ចាប់ផ្តើមពីការកើតឡើងនៃចលនាបុកស៊ែរនៅចុងសតវត្សទី១៩ ដែលជាការបះបោរប្រឆាំងនឹងឥទ្ធិពលបរទេស និងការផ្សព្វផ្សាយសាសនាគ្រីស្ទ ។ តាមវិគីភីឌា ចលនានេះបានរីករាលដាលពីជនបទមកកាន់ទីក្រុង ហើយទទួលបានការគាំទ្រពីមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់មួយចំនួននៅក្នុងរាជវាំងឈីង ។ ព្រះនាងអធិរាជិនី Cixi ដែលជាអ្នកកាន់អំណាចពិតប្រាកដនៅពេលនោះ ដំបូងឡើយមានទស្សនៈស្ទាក់ស្ទើរ ប៉ុន្តែក្រោយមកបានគាំទ្រពួកបុកស៊ែរ និងប្រកាសសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងមហាអំណាចបរទេស ។ ការឡោមព័ទ្ធបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី ២០ មិថុនា ១៩០០ បន្ទាប់ពីឯកអគ្គរាជទូតអាល្លឺម៉ង់ត្រូវបានធ្វើឃាតនៅតាមផ្លូវ ។ អស់រយៈពេល ៥៥ ថ្ងៃ អ្នកការពារបានទប់ទល់នឹងការវាយប្រហារជាបន្តបន្ទាប់ ទោះបីមានការខ្វះខាតស្បៀង និងគ្រាប់រំសេវក៏ដោយ ។ ក្នុងខែកក្កដា ការឈប់បាញ់រយៈពេលខ្លីមួយត្រូវបានធ្វើឡើង ប៉ុន្តែវាមិនបាននាំទៅរកសន្តិភាពទេ ។ ទីបំផុត នៅថ្ងៃទី ១៤ សីហា ១៩០០ កងកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្តប្រាំបីប្រទេស (Eight-Nation Alliance) ដែលមាន ជប៉ុន រុស្ស៊ី ចក្រភពអង់គ្លេស សហរដ្ឋអាមេរិក បារាំង អាល្លឺម៉ង់ អ៊ីតាលី និងអូទ្រីស-ហុងគ្រី បានវាយចូលក្រុងប៉េកាំង និងដោះលែងអ្នកដែលជាប់ក្នុងការឡោមព័ទ្ធ ។ ការបរាជ័យនេះបាននាំឱ្យចលនាបុកស៊ែរត្រូវបានកំទេច ហើយរដ្ឋាភិបាលឈីងត្រូវបានបង្ខំឱ្យចុះហត្ថលេខាលើពិធីសារបុកស៊ែរក្នុងឆ្នាំ ១៩០១ ដោយយល់ព្រមបង់សំណងជាប្រាក់ដ៏មហាសាល និងអនុញ្ញាតឱ្យកងទ័ពបរទេសឈរជើងនៅលើទឹកដីចិន ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

មូលហេតុសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌ គឺជាកត្តាជំរុញដ៏សំខាន់នៃការបះបោរបុកស៊ែរ និងការឡោមព័ទ្ធនេះ ។ តាមវិគីភីឌា ភាពក្រីក្ររីករាលដាល ទុរភិក្ស ពន្ធធ្ងន់ និងការបាត់បង់ដីធ្លីឱ្យទៅសម្បទានបរទេស បានបង្កឱ្យមានការមិនសប្បាយចិត្តយ៉ាងខ្លាំងក្នុងចំណោមប្រជាជនក្រីក្រ ។ ការសាងសង់ផ្លូវដែក និងខ្សែទូរលេខដោយក្រុមហ៊ុនបរទេស ត្រូវបានមហាជនចិនជាច្រើនយល់ថាជាការរំលោភលើហុងស៊ុយ (feng shui) និងជីវភាពប្រពៃណី ។ ផ្នែកវប្បធម៌ ពួកបុកស៊ែរមានជំនឿលើពិធីសាសនាបុរាណ និងក្បាច់គុន (ដែលជាប្រភពនៃឈ្មោះ «បុកស៊ែរ» ឬអ្នកប្រដាល់) ដោយជឿថាវិញ្ញាណអាចចូលក្នុងខ្លួន និងធ្វើឱ្យពួកគេមិនអាចត្រូវគ្រាប់កាំភ្លើងបាញ់ត្រូវ ។ ការស្អប់ខ្ពើមរបស់ពួកគេចំពោះអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាគ្រីស្ទ និងអ្នកប្រែជាគ្រីស្ទសាសនាចិន បានក្លាយជាកម្លាំងចលករដ៏ខ្លាំងក្លា ។ យោងតាមវិគីភីឌា គ្រោះធម្មជាតិជាបន្តបន្ទាប់នៅពេលនោះ ត្រូវបានពួកបុកស៊ែរបកស្រាយថាជាលទ្ធផលនៃវត្តមានបរទេស ដែលបានធ្វើឱ្យកំហឹងប្រឆាំងបរទេសកាន់តែឆាបឆេះឡើង ។ ការឡោមព័ទ្ធស្ថានទូតបានបង្ហាញនូវទំនាស់វប្បធម៌និងអំណាចរវាងសង្គមប្រពៃណីចិន និងមហាអំណាចចក្រពត្តិនិយម ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ព្រឹត្តិការណ៍ឡោមព័ទ្ធស្ថានទូតអន្តរជាតិមិនមែនគ្រាន់តែជាប្រវត្តិសាស្ត្រទេ ប៉ុន្តែវានៅតែមានឥទ្ធិពលមកដល់បច្ចុប្បន្ន ។ តាមវិគីភីឌា ការឡោមព័ទ្ធនេះគឺជាផ្នែកមួយនៃ «សតវត្សនៃភាពអាម៉ាស់» (Century of Humiliation) របស់ចិន ដែលជាសម័យកាលនៃការឈ្លានពានដោយមហាអំណាចបរទេស ហើយបានដក់ជាប់ក្នុងការចងចាំរួមរបស់ប្រជាជនចិនរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ ។ គោលនយោបាយការបរទេសរបស់ចិនសម័យទំនើប ដែលសង្កត់ធ្ងន់លើអធិបតេយ្យភាព និងការមិនជ្រៀតជ្រែកពីខាងក្រៅ មានឫសគល់មួយផ្នែកពីបទពិសោធន៍ដ៏ឈឺចាប់ដូចជាការឡោមព័ទ្ធនេះ ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីព្រឹត្តិការណ៍នេះអាចជួយពន្យល់ពីជំហររឹងមាំរបស់ចិននាពេលបច្ចុប្បន្នទៅលើបញ្ហាពាក់ព័ន្ធនឹងបូរណភាពទឹកដី ការការពារអធិបតេយ្យភាព និងការទប់ទល់នឹងឥទ្ធិពលបរទេស ។ លើសពីនេះ ការបរាជ័យនៃការបះបោរបុកស៊ែរបានជំរុញឱ្យមានកំណែទម្រង់ទំនើបកម្មជាបន្តបន្ទាប់ ហើយនៅទីបំផុតបាននាំទៅដល់ការដួលរលំនៃរាជវង្សឈីង និងការបង្កើតសាធារណរដ្ឋចិននៅឆ្នាំ ១៩១២ ។