ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ការឡោមព័ទ្ធទីក្រុងលីយុង គឺជាប្រតិបត្តិការយោធាដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្របដិវត្តន៍បារាំង។ យោងតាមវិគីភីឌា ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានកើតឡើងចាប់ពីថ្ងៃទី ៩ សីហា ដល់ថ្ងៃទី ៩ តុលា ១៧៩៣ នៅពេលដែលកងកម្លាំងសាធារណរដ្ឋបារាំងបានឡោមព័ទ្ធ និងវាយយកទីក្រុងលីយុង ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃការបះបោរប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលបារាំង ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទី១ (War of the First Coalition)។

ព្រឹត្តិការណ៍នេះបង្ហាញពីជម្លោះផ្ទៃក្នុងដ៏ធ្ងន់ធ្ងរនៅក្នុងប្រទេសបារាំង ស្របពេលដែលប្រទេសនេះកំពុងធ្វើសង្គ្រាមជាមួយសម្ព័ន្ធភាពនៃប្រទេសអឺរ៉ុប។ ទីក្រុងលីយុង ដែលជាទីក្រុងធំមួយរបស់បារាំងនាសម័យនោះ បានក្លាយជាសមរភូមិរវាងកងទ័ពសាធារណរដ្ឋ និងក្រុមបះបោរក្នុងស្រុក ដែលមានលោក ល្វី ហ្វ្រង់ស្វ័រ ពែរ៉ាំង ដឺ ព្រេស៊ី ជាមេដឹកនាំ។ ការដួលរលំទីក្រុងនៅថ្ងៃទី ៩ តុលា ១៧៩៣ បានបញ្ចប់ការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រុមបះបោរលើទីក្រុង ហើយបានបើកផ្លូវឱ្យរដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍ដាក់ទោសទីក្រុងនេះយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ទីក្រុងលីយុង ស្ថិតនៅភាគខាងកើតនៃប្រទេសបារាំង ត្រង់ចំណុចប្រសព្វរវាងទន្លេរ៉ូន (Rhône) និងទន្លេសូន (Saône)។ នៅចុងសតវត្សរ៍ទី១៨ ទីក្រុងនេះជាទីក្រុងដ៏សំខាន់មួយរបស់ប្រទេសបារាំង ដោយមានប្រជាជនរស់នៅយ៉ាងច្រើនកុះករ និងប្រើប្រាស់ភាសាបារាំងជាភាសាចម្បង។

តួអង្គសំខាន់មួយនៃព្រឹត្តិការណ៍នេះ គឺលោក ល្វី ហ្វ្រង់ស្វ័រ ពែរ៉ាំង ដឺ ព្រេស៊ី ដែលវិគីភីឌា រៀបរាប់ថាជាមេដឹកនាំនៃក្រុមបះបោរនៅទីក្រុងលីយុង។ រូបគំនូររបស់លោក ត្រូវបានគូរដោយវិចិត្រករឈ្មោះ ហ្សង់-ហ្សូសេហ្វ ដាស៊ី (Jean-Joseph Dassy)។

ចំណែកកងកម្លាំងសាធារណរដ្ឋបារាំងវិញ គឺជាកងទ័ពរបស់រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍ ដែលត្រូវបានបញ្ជូនមកបង្ក្រាបការបះបោរ និងឡោមព័ទ្ធទីក្រុង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការបះបោរនៅទីក្រុងលីយុងបានកើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៧៩៣ ជាផ្នែកមួយនៃចលនាប្រឆាំងនឹងអំណាចបដិវត្តន៍នៅប៉ារីស។ យោងតាមវិគីភីឌា ទីក្រុងលីយុង គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃការបះបោរប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលបារាំង ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទី១ នៅពេលដែលប្រទេសបារាំងកំពុងប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងសម្ព័ន្ធភាពនៃប្រទេសអឺរ៉ុបមួយចំនួន។ ចលនាបះបោរប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍ ក៏បានកើតឡើងនៅទីក្រុងជាច្រើនផ្សេងទៀតនៅបារាំងក្នុងឆ្នាំដូចគ្នានោះដែរ។

កងកម្លាំងសាធារណរដ្ឋបានចាប់ផ្តើមឡោមព័ទ្ធទីក្រុងនៅថ្ងៃទី ៩ សីហា ១៧៩៣។ ការឡោមព័ទ្ធបានអូសបន្លាយរហូតដល់ថ្ងៃទី ៩ តុលា ១៧៩៣។ ក្នុងអំឡុងពេលនោះ ក្រុមបះបោរ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកដឺ ព្រេស៊ី បានការពារទីក្រុង ខណៈកងកម្លាំងសាធារណរដ្ឋបានព្យាយាមវាយយកទីក្រុង។ ទីបំផុត នៅថ្ងៃទី ៩ តុលា ១៧៩៣ កងកម្លាំងសាធារណរដ្ឋបានវាយយកទីក្រុងលីយុងបានសម្រេច។

បន្ទាប់ពីទីក្រុងធ្លាក់ រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍នៅប៉ារីសបានចាត់វិធានការដាក់ទោសយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរប្រឆាំងនឹងទីក្រុងលីយុង។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា មានការប្រហារជីវិតអ្នកស្រុកជាច្រើន ហើយទីក្រុងត្រូវបានប្តូរឈ្មោះជាបណ្តោះអាសន្នទៅជា វីល-អាហ្វ្រង់ស្ហ៊ី (Ville-Affranchie) ដែលមានន័យថា ទីក្រុងដែលបានរំដោះ។ ការដាក់ទោសនេះ ត្រូវបានចាត់ទុកជាផ្នែកមួយនៃសម័យភេរវកម្ម (Reign of Terror) ក្នុងបដិវត្តន៍បារាំង។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

យោងតាមវិគីភីឌា ទីក្រុងលីយុង គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់មួយរបស់ប្រទេសបារាំង ដែលល្បីល្បាញជាពិសេសខាងឧស្សាហកម្មត្បាញក្រណាត់សូត្រ។ ផលិតផលសូត្ររបស់ទីក្រុងនេះ ត្រូវបាននាំចេញទៅទីផ្សារនានានៅអឺរ៉ុប ហើយវិស័យនេះបានផ្តល់ការងារដល់ប្រជាជនជាច្រើន។

សង្គ្រាម ការឡោមព័ទ្ធ និងការដាក់ទោសក្រោយមក បានធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ច និងជីវភាពប្រជាជននៃទីក្រុងរងផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដោយសារពាណិជ្ជកម្ម និងផលិតកម្មត្រូវបានរំខាន។

ខាងវប្បធម៌វិញ ព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ ១៧៩៣ នៅតែជាផ្នែកមួយនៃការចងចាំប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ទីក្រុង។ ស្នាដៃសិល្បៈ ដូចជារូបគំនូរមេដឹកនាំក្រុមបះបោរដោយលោក ដាស៊ី និងរូបគំនូរបង្ហាញឆាកការឡោមព័ទ្ធ នៅតែត្រូវបានរក្សាទុករហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

យោងតាមវិគីភីឌា សព្វថ្ងៃនេះ ទីក្រុងលីយុងនៅតែជាទីក្រុងធំមួយរបស់ប្រទេសបារាំង ហើយតំបន់ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃទីក្រុងត្រូវបានចុះបញ្ជីជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ (UNESCO)។ ការចងចាំអំពីការឡោមព័ទ្ធឆ្នាំ ១៧៩៣ ក៏នៅតែមាននៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការសិក្សាអំពីទីក្រុងនេះ។

ការសិក្សាអំពីព្រឹត្តិការណ៍នេះ នៅតែមានសារៈសំខាន់ ព្រោះវាបង្ហាញពីផលវិបាកនៃជម្លោះផ្ទៃក្នុង និងការដាក់ទោសប្រជាជនស៊ីវិលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដែលជាប្រធានបទនៅតែពាក់ព័ន្ធនឹងការជជែកដេញដោលបច្ចុប្បន្នអំពីសង្គ្រាម និងសិទ្ធិមនុស្ស។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ការយល់ដឹងអំពីប្រវត្តិសាស្ត្របារាំងក៏មានសារៈសំខាន់ផងដែរ ដោយសារប្រទេសបារាំង និងកម្ពុជា មានទំនាក់ទំនងប្រវត្តិសាស្ត្រ និងវប្បធម៌យូរអង្វែង ហើយប្រជាជនខ្មែរជាច្រើនរស់នៅក្នុងប្រទេសបារាំង។