ថ្ងៃទី ៩ តុលា ២០២៦ គឺជាខួបគម្រប់ ២៣៣ ឆ្នាំ នៃការចុះចាញ់របស់ទីក្រុងលីយ៉ុង (Lyon) នៅក្នុងបដិវត្តន៍បារាំង (French Revolution)។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ការឡោមព័ទ្ធទីក្រុងលីយ៉ុង (Siege of Lyon) បានចាប់ផ្ដើមនៅថ្ងៃទី ៩ សីហា និងបញ្ចប់នៅថ្ងៃទី ៩ តុលា ១៧៩៣ នៅពេលដែលកងកម្លាំងសាធារណរដ្ឋបារាំងបានវាយយកទីក្រុងនោះបានសម្រេច។ បន្ទាប់ពីការឡោមព័ទ្ធនោះ មេដឹកនាំនៃទីក្រុងលីយ៉ុងបានចុះចាញ់ ដែលបានបញ្ចប់ការបះបោរប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍។ ទីក្រុងលីយ៉ុង គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃការបះបោរប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលបារាំង ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមសម្ព័ន្ធមិត្តទីមួយ (War of the First Coalition)។

វិគីភីឌាពណ៌នាថា ការបះបោរនៅទីក្រុងលីយ៉ុង គឺជាចលនាប្រឆាំងបដិវត្តន៍មួយក្នុងសម័យបដិវត្តន៍បារាំង។ ប៉ុន្តែអ្វីដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់ គឺថាវាជាការបះបោររបស់ក្រុមអ្នកមធ្យមនិយម ដែលប្រឆាំងនឹងគណៈអនុសញ្ញាជាតិ (National Convention) ដែលមានជំហររ៉ាឌីកាល់ជាង។ ការបះបោរនេះបានផ្ទុះឡើងនៅខែមិថុនា ១៧៩៣ ហើយត្រូវបានបង្ក្រាបនៅខែតុលាឆ្នាំដដែល បន្ទាប់ពីកងកម្លាំងរដ្ឋាភិបាលបានឡោមព័ទ្ធទីក្រុង។ ដូច្នេះ ចលនានេះបានអូសបន្លាយពីខែមិថុនាដល់ខែតុលា ១៧៩៣ សរុបប្រហែល ៤ ខែ។

តាមឯកសារវិគីភីឌាអំពីទីក្រុងលីយ៉ុង ទីក្រុងនេះស្ថិតនៅចំណុចប្រសព្វនៃទន្លេរ៉ូន (Rhône) និងទន្លេសូន (Saône) នៅភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសបារាំង និងនៅភាគពាយ័ព្យនៃជួរភ្នំអាល់បារាំង។ វាមានចម្ងាយ ៣៩១ គីឡូម៉ែត្រពីទីក្រុងប៉ារីស ២៧៨ គីឡូម៉ែត្រពីទីក្រុង Marseille និង ១១៣ គីឡូម៉ែត្រពីទីក្រុង Geneva។ ចម្ងាយបែបនេះពីរដ្ឋធានី បង្ហាញថា ការគ្រប់គ្រង និងការប្រាស្រ័យទាក់ទងរវាងរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលនៅប៉ារីស និងទីក្រុងឆ្ងាយៗ គឺជាបញ្ហាប្រឈមដ៏ធំមួយនៅសម័យនោះ។

វិគីភីឌាបញ្ជាក់ថា គណៈអនុសញ្ញាជាតិ គឺជារដ្ឋាភិបាលដំបូងគេរបស់ប្រទេសបារាំង ដែលរៀបចំឡើងជាសាធារណរដ្ឋ ដោយបោះបង់របបរាជានិយមចោលទាំងស្រុង។ សភានេះត្រូវបានបង្កើតឡើងបន្ទាប់ពីការបះបោរនៅថ្ងៃទី ១០ សីហា ១៧៩២ ហើយបានប្រជុំជាសភាតែមួយជាន់ ចាប់ពីថ្ងៃទី ២០ កញ្ញា ១៧៩២ ដល់ថ្ងៃទី ២៦ តុលា ១៧៩៥។ វាជារដ្ឋាភិបាលទីបីនៃបដិវត្តន៍បារាំង បន្ទាប់ពីសភាធម្មនុញ្ញជាតិ និងសភានីតិប្បញ្ញត្តិ ហើយបានបម្រើជាសភាធម្មនុញ្ញរបស់ព្រះរាជាណាចក្របារាំងរយៈពេលតែមួយថ្ងៃ និងរបស់សាធារណរដ្ឋបារាំងទីមួយរយៈពេលបីឆ្នាំដំបូង។

តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌាអំពីបដិវត្តន៍បារាំង បដិវត្តន៍នេះគឺជាសម័យកាលនៃការផ្លាស់ប្ដូរខាងនយោបាយ និងសង្គមនៅប្រទេសបារាំង ដែលចាប់ផ្ដើមជាមួយការប្រជុំរបស់សភាតំណាងទូទៅដែលហៅថា Estates General នៅឆ្នាំ ១៧៨៩ និងបញ្ចប់ដោយរដ្ឋប្រហារ ១៨ ប្រុមែរ (Coup of 18 Brumaire) នៅថ្ងៃទី ៩ វិច្ឆិកា ១៧៩៩។ វិគីភីឌាបញ្ជាក់ថា បដិវត្តន៍នេះកើតឡើងដោយសារការរួមបញ្ចូលគ្នានៃកត្តាសង្គម កត្តានយោបាយ និងកត្តាសេដ្ឋកិច្ច ដែលរបបចាស់មិនអាចគ្រប់គ្រងបាន។ នៅពេលការបះបោរនៅលីយ៉ុងផ្ទុះឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៧៩៣ បដិវត្តន៍បារាំងបានដំណើរការមកអស់រយៈពេល ៤ ឆ្នាំហើយ។

ការឡោមព័ទ្ធ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រយោធាមួយ ដែលកងកម្លាំងមួយព័ទ្ធជុំវិញទីក្រុង ដើម្បីកាត់ផ្ដាច់ការផ្គត់ផ្គង់ និងបង្ខំឱ្យទីក្រុងនោះចុះចាញ់។ ក្នុងករណីទីក្រុងលីយ៉ុង យោងតាមកាលបរិច្ឆេទដែលវិគីភីឌាផ្ដល់ឱ្យ ការឡោមព័ទ្ធនេះបានអូសបន្លាយប្រហែលពីរខែ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះគឺជាឧទាហរណ៍ដ៏ច្បាស់មួយនៃភាពតានតឹងផ្ទៃក្នុងនៃបដិវត្តន៍បារាំង៖ គណៈអនុសញ្ញាជាតិ ដែលកើតឡើងពីការបះបោរប្រឆាំងនឹងរបបរាជានិយម បានប្រឈមមុខនឹងការបះបោរប្រឆាំងវិញនៅក្នុងទីក្រុងរបស់ប្រទេសខ្លួនឯង។ ការបះបោរនៅលីយ៉ុងបានផ្ទុះឡើងប្រហែល ៩ ខែ បន្ទាប់ពីគណៈអនុសញ្ញាជាតិបានចាប់ផ្ដើមប្រជុំ ហើយត្រូវបានបង្ក្រាបដោយកម្លាំងយោធារបស់រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍។

អ្វីដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់បន្ថែម គឺថាវិគីភីឌាពណ៌នាការបះបោរនេះថាជាចលនាប្រឆាំងបដិវត្តន៍ បើទោះបីជាអ្នកដឹកនាំរបស់វាជាក្រុមអ្នកមធ្យមនិយម ដែលប្រឆាំងនឹងភាពរ៉ាឌីកាល់នៃគណៈអនុសញ្ញាជាតិក៏ដោយ។ ការពិតនេះបង្ហាញថា នៅក្នុងបដិវត្តន៍បារាំង ព្រំដែនរវាងក្រុមអ្នកមធ្យមនិយម និងក្រុមអ្នករ៉ាឌីកាល់ បានផ្លាស់ប្ដូរយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ដូច្នេះ ការបះបោរនៅលីយ៉ុង ត្រូវបានកត់ត្រាទុកក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ជាផ្នែកមួយនៃជម្លោះផ្ទៃក្នុងនៃបដិវត្តន៍បារាំងខ្លួនឯង។

បន្ទាប់ពីការចុះចាញ់នៅទីក្រុងលីយ៉ុង តាមវិគីភីឌា គណៈអនុសញ្ញាជាតិបានបន្តដឹកនាំប្រទេសរហូតដល់ថ្ងៃទី ២៦ តុលា ១៧៩៥។ ចំណែកបដិវត្តន៍បារាំងទាំងមូល បានបញ្ចប់នៅថ្ងៃទី ៩ វិច្ឆិកា ១៧៩៩ ដោយរដ្ឋប្រហារ ១៨ ប្រុមែរ។ ដូច្នេះ ក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែ ៦ ឆ្នាំក្រោយការឡោមព័ទ្ធទីក្រុងលីយ៉ុង សម័យកាលនៃការផ្លាស់ប្ដូរនយោបាយ និងសង្គមដ៏ជ្រៅនៅបារាំង ក៏បានបញ្ចប់ដែរ។ ទោះជាយ៉ាងណា គណៈអនុសញ្ញាជាតិបានបន្សល់កេរដំណែលមួយដ៏សំខាន់ គឺការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋដំបូងគេរបស់ប្រទេសបារាំង។

យោងតាមវិគីភីឌា គំនិតជាច្រើនរបស់បដិវត្តន៍បារាំង ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាគោលការណ៍គ្រឹះនៃប្រជាធិបតេយ្យសេរី។ វិគីភីឌាបញ្ជាក់ផងដែរថា តម្លៃរបស់បដិវត្តន៍នេះ នៅតែជាចំណុចកណ្តាលនៃការជជែកវែកញែកខាងនយោបាយនៅប្រទេសបារាំងសម័យទំនើប។ នេះបង្ហាញថា ព្រឹត្តិការណ៍ដែលកើតឡើងកាលពី ២៣៣ ឆ្នាំមុន នៅតែមានឥទ្ធិពលលើវិធីដែលសង្គមបារាំងពិភាក្សាអំពីនយោបាយនៅថ្ងៃនេះ។

ចំណែកទីក្រុងលីយ៉ុងវិញ នៅថ្ងៃនេះ នៅតែស្ថិតនៅចំណុចប្រសព្វនៃទន្លេរ៉ូន និងទន្លេសូន ដូចសម័យដែលវាបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃការបះបោរ។ សម្រាប់អ្នកអាននៅថ្ងៃនេះ រឿងរបស់ទីក្រុងលីយ៉ុង គឺជាករណីសិក្សាមួយអំពីរបៀបដែលអំណាចកណ្តាល និងមូលដ្ឋាន អាចប្រឈមមុខគ្នានៅក្នុងអំឡុងពេលនៃការផ្លាស់ប្ដូរដ៏ជ្រៅ។ ព្រឹត្តិការណ៍ថ្ងៃទី ៩ តុលា ១៧៩៣ បង្ហាញថា បដិវត្តន៍មួយ មិនត្រឹមតែជាការតស៊ូរវាងរបបចាស់ និងរបបថ្មីប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាការតស៊ូផ្ទៃក្នុងអំពីថា តើការផ្លាស់ប្ដូរគួរទៅដល់កម្រិតណា។