ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ការបះបោរកសិករ (Peasants' Revolt) ដែលហៅផងដែរថាការបះបោររបស់លោក Wat Tyler ឬការបះបោរដ៏ធំ គឺជាការបះបោរដ៏សំខាន់មួយដែលបានផ្ទុះឡើងទូទាំងតំបន់ធំៗនៃប្រទេសអង់គ្លេសក្នុងឆ្នាំ ១៣៨១។ មូលហេតុនៃការបះបោរនេះមានច្រើន រួមមានភាពតានតឹងខាងសេដ្ឋកិច្ចសង្គម និងនយោបាយ ដែលបណ្តាលមកពីជំងឺប៉េស្តខ្មៅ (Black Death) នាទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៣៤០ ពន្ធខ្ពស់ដោយសារសង្គ្រាមជាមួយបារាំងក្នុងសង្គ្រាមរយឆ្នាំ និងអស្ថិរភាពក្នុងការដឹកនាំមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងឡុងដ៍។ ការបះបោរនេះបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់ដំណើរការនៃសង្គ្រាមរយឆ្នាំ ដោយធ្វើឱ្យរដ្ឋសភាអង់គ្លេសនាពេលក្រោយមានការប្រុងប្រយ័ត្នក្នុងការដំឡើងពន្ធដើម្បីគាំទ្រយុទ្ធនាការយោធានៅបារាំង។ ការបះបោរនេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់បំផុតមួយនៃយុគសម័យកណ្តាលអង់គ្លេស។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ការបះបោរនេះបានរាលដាលពេញតំបន់ជាច្រើននៃប្រទេសអង់គ្លេស ជាពិសេសនៅភាគអាគ្នេយ៍ ដូចជាខេត្ត Essex ខេត្ត Kent និងទីក្រុងឡុងដ៍។ ប្រជាជនដែលចូលរួមភាគច្រើនជាកសិករដែលជាអ្នកស្រែ (serfs) សិប្បករទីក្រុង និងសូម្បីតែមន្ត្រីមូលដ្ឋានមួយចំនួន។ នៅសម័យនោះ សង្គមអង់គ្លេសជាសង្គមសក្តិភូមិ (feudal) ដែលកសិករត្រូវបានចងភ្ជាប់នឹងដី និងត្រូវបំពេញកាតព្វកិច្ចការងារ និងពន្ធជាច្រើនដល់ម្ចាស់ដី។ ក្រោយពីជំងឺប៉េស្តខ្មៅ កង្វះកម្លាំងពលកម្មបានផ្តល់អំណាចតថ្លៃដល់ពួកកសិករ ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលបានព្យាយាមគ្រប់គ្រងប្រាក់ឈ្នួល ដែលបង្កើតកំហឹងកាន់តែខ្លាំង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ការបះបោរបានផ្ទុះឡើងដំបូងនៅខេត្ត Essex និង Kent នាខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៣៨១ បន្ទាប់ពីការព្យាយាមប្រមូលពន្ធលើក្បាល (poll tax) ដែលយកពីមនុស្សគ្រប់រូបក្នុងអត្រាស្មើគ្នា។ ពួកកសិករបានដុតបំផ្លាញឯកសារពន្ធនិងតុលាការ ហើយបានដង្ហែរក្បួនទៅកាន់ទីក្រុងឡុងដ៍ ដោយមានការចូលរួមពីសិប្បករនិងអ្នកក្រីក្រទីក្រុង។ នៅថ្ងៃទី ១៣ មិថុនា ពួកបះបោរបានចូលទីក្រុងឡុងដ៍ ហើយបានវាយប្រហារគុកដោះលែងអ្នកទោស ព្រមទាំងវាយចូលព្រះរាជវាំង Savoy Palace របស់ពូស្ដេច John of Gaunt។ នៅថ្ងៃទី ១៤ មិថុនា ពួកគេបានចូល Tower of London ហើយសម្លាប់អាចារ្យ Simon Sudbury និងមន្ត្រីហិរញ្ញវត្ថុ Robert Hales។

ដើម្បីបន្ធូរបន្ថយស្ថានការណ៍ ស្ដេច Richard II ដែលទើបមានព្រះជន្ម ១៤ វស្សា បានជួបពួកបះបោរនៅ Mile End និងបានយល់ព្រមលុបបំបាត់ចោលនូវរបបការងារដោយបង្ខំ និងកាត់បន្ថយពន្ធ។ ប៉ុន្តែក្រុមបះបោរមួយទៀតដឹកនាំដោយលោក Wat Tyler បានបន្តទាមទារបន្ថែម។ នៅថ្ងៃទី ១៥ មិថុនា នៅ Smithfield លោក William Walworth ចៅហ្វាយក្រុងឡុងដ៍ បានសម្លាប់លោក Wat Tyler ក្នុងពេលពិភាក្សា។ ស្ដេច Richard ទ្រង់បានបញ្ជាឱ្យបញ្ឈប់ការបះបោរ ហើយបានសន្យាថានឹងរក្សាសិទ្ធិឱ្យពួកគេ ប៉ុន្តែក្រោយមកព្រះអង្គបានដកហូតពាក្យសន្យា និងបានបញ្ជាឱ្យបង្ក្រាបយ៉ាងសាហាវ ដោយប្រហារជីវិតមេដឹកនាំជាច្រើនរយនាក់។ ការបះបោរបានបញ្ចប់ជាស្ថាពរ ប៉ុន្តែវាបានបន្សល់ទុកនូវដានដិតដាមក្នុងសង្គមអង់គ្លេស។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច តាមវិគីភីឌា ការបះបោរនេះបានពន្លឿនការចុះខ្សោយនៃប្រព័ន្ធសក្តិភូមិ។ ម្ចាស់ដីជាច្រើនបានចាប់ផ្តើមជួលកម្មករដោយបង់ប្រាក់ឈ្នួលជំនួសឱ្យការប្រើកម្លាំងពលកម្មដោយបង្ខំ (serfdom)។ រដ្ឋសភាក៏លែងហ៊ានដំឡើងពន្ធលើក្បាល ហើយមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ចំពោះការផ្តល់ថវិកាសម្រាប់សង្គ្រាមនៅបរទេស ដែលជះឥទ្ធិពលដោយផ្ទាល់ដល់សង្គ្រាមរយឆ្នាំ។

ផ្នែកវប្បធម៌ តាមវិគីភីឌា ការបះបោរត្រូវបានកត់ត្រាដោយអ្នកសរសេរប្រវត្តិសាស្ត្រដូចជា Jean Froissart ក្នុងស្នាដៃ "Chroniques" និងបានក្លាយជាប្រធានបទនៃកាព្យ "Vox Clamantis" របស់ John Gower ដែលរិះគន់សកម្មភាពរបស់ពួកបះបោរ។ នៅសតវត្សទី ១៩ អ្នកនិពន្ធ William Morris បាននិពន្ធ "A Dream of John Ball" (១៨៨៨) ដែលលើកតម្កើងស្មារតីតស៊ូរបស់ពួកកសិករ។ ប្រវត្តិវិទូ William Stubbs បានហៅការបះបោរនេះថាជា «ព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់បំផុតមួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រទាំងមូលរបស់យើង»។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃនេះ យោងតាមវិគីភីឌា ការបះបោរកសិករឆ្នាំ ១៣៨១ ត្រូវបានចងចាំជាព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការតស៊ូរបស់មហាជនប្រឆាំងនឹងភាពអយុត្តិធម៌ពន្ធ និងការជិះជាន់ពីវណ្ណៈគ្រប់គ្រង។ កន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រដូចជា Tower of London, Smithfield និងអគារចាស់ៗនៅសាកលវិទ្យាល័យ Cambridge ទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរនិងអ្នកស្រាវជ្រាវជាច្រើន។ ការបះបោរនេះក៏ជាមេរៀនសំខាន់ក្នុងការសិក្សាអំពីចលនាសង្គម និងគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីការបះបោរនេះអាចផ្តល់នូវទស្សនៈថ្មីៗចំពោះការតវ៉ានាពេលបច្ចុប្បន្នជុំវិញពិភពលោក។