ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អាស៊ីខាងត្បូង គឺជាអនុតំបន់ស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងនៃទ្វីបអាស៊ី ដែលគេកំណត់ឡើងទាំងផ្នែកភូមិសាស្ត្រ និងផ្នែកជនជាតិ-វប្បធម៌។ យោងតាមវិគីភីឌា តំបន់នេះមានប្រជាជនប្រមាណ ២,០៤ ពាន់លាននាក់ ដែលស្មើនឹងប្រហែលមួយភាគបួននៃចំនួនប្រជាជនពិភពលោក។ ក្នុងនិយមន័យទូទៅ ប្រទេសសម័យទំនើបនៅអាស៊ីខាងត្បូងរួមមាន បង់ក្លាដែស ភូតាន ឥណ្ឌា ម៉ាល់ឌីវ នេប៉ាល់ ប៉ាគីស្ថាន និងស្រីលង្កា។ អាហ្វហ្គានីស្ថានក៏ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលជាញឹកញាប់ដែរ ប៉ុន្តែប្រទេសនេះក៏អាចត្រូវបានចាត់ចូលជាផ្នែកនៃអាស៊ីកណ្តាលផងដែរ។

វិគីភីឌាបានរៀបរាប់ថា អាស៊ីខាងត្បូងមានព្រំប្រទល់ជាប់អាស៊ីបូព៌ានៅទិសឦសាន អាស៊ីកណ្តាលនៅទិសពាយ័ព្យ អាស៊ីខាងលិចនៅទិសខាងលិច និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍នៅទិសខាងកើត។ ការប្រើប្រាស់ផែនទីរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ មិនមែនជាការទទួលស្គាល់និយមន័យ ឬព្រំដែនណាមួយឡើយ តាមការបញ្ជាក់ក្នុងវិគីភីឌា។ តាមលក្ខណៈសណ្ឋានដី តំបន់នេះត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយឧបទ្វីបឥណ្ឌា ហើយមានមហាសមុទ្រឥណ្ឌានៅភាគខាងត្បូង និងជួរភ្នំហិមាល័យ ការ៉ាកូរ៉ាម និងផាមៀរនៅភាគខាងជើង។ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងតំបន់សមុទ្រនៃអាស៊ីខាងត្បូង ជាអនុតំបន់តែពីរនៃអាស៊ី ដែលស្ថិតនៅមួយផ្នែកក្នុងអឌ្ឍគោលខាងត្បូង។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ភូមិសាស្ត្រអាស៊ីខាងត្បូងមានលក្ខណៈពិសេស ដោយត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយជួរភ្នំខ្ពស់ៗនៅភាគខាងជើង និងមហាសមុទ្រឥណ្ឌានៅភាគខាងត្បូង។ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា ទឹកដីមហាសមុទ្រឥណ្ឌារបស់ចក្រភពអង់គ្លេស និងកោះចំនួនពីរក្នុងចំណោមកោះទាំង ២៦ នៃប្រទេសម៉ាល់ឌីវ ស្ថិតនៅក្នុងអឌ្ឍគោលខាងត្បូងទាំងស្រុង។ តំបន់នេះមានប្រជាជនរស់នៅយ៉ាងក្រាស់ក្រែល ហើយមានភាពចម្រុះខាងភាសា និងជនជាតិយ៉ាងធំទូលាយ។ តាមផែនទីការចែកចាយភាសាតាមក្រុមជនជាតិដែលវិគីភីឌាបានផ្តល់ឱ្យ មានក្រុមភាសាឥណ្ឌូ-អារីយ៉ាន ភាសាអ៊ីរ៉ានិក ភាសាដ្រាវីឌៀន ភាសាទីបេ-ភូមា និងភាសាទួគីក។ ភាពចម្រុះខាងសាសនាក៏ជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃសង្គមនៅអាស៊ីខាងត្បូង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រអាស៊ីខាងត្បូងមានឫសគល់យ៉ាងជ្រៅ។ វិគីភីឌាបានលើកឡើងថា អរិយធម៌ជ្រលងទន្លេឥណ្ឌាបានឈានចូលដំណាក់កាលចាស់ទុំនៅចន្លោះឆ្នាំ ២៦០០ និង ១៩០០ មុនគ្រិស្តសករាជ ដែលជាអរិយធម៌បុរាណដ៏សំខាន់មួយនៃតំបន់នេះ។ ក្រោយមក ចក្រភពមោរ្យៈបានគ្រប់គ្រងទឹកដីយ៉ាងធំទូលាយនៅប្រហែលឆ្នាំ ២៦៥ មុនគ្រិស្តសករាជ តាមផែនទីប្រវត្តិសាស្ត្រដែលវិគីភីឌាបានផ្តល់។

នៅសម័យកណ្តាល និងសម័យក្រោយៗ អាស៊ីខាងត្បូងបានឆ្លងកាត់ការឈ្លានពាន និងការផ្លាស់ប្តូរអំណាចជាច្រើន។ វិគីភីឌាបានដកស្រង់ព្រឹត្តិការណ៍ដែលទីមុរ (Timur) បានកម្ចាត់ស៊ុលតង់នៃក្រុងដេលី ក្នុងរដូវរងាឆ្នាំ ១៣៩៧ ដល់ ១៣៩៨។ ក្រោយមក រាជវង្សមុគលបានមានឥទ្ធិពលខ្លាំង ដូចបានឆ្លុះបញ្ចាំងតាមរូបគំនូរព្រះចៅអធិរាជ Shah Jahan និងព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គ នៅរាជវាំងមុគលក្នុងឆ្នាំ ១៦៥០ ដែលវិគីភីឌាបានបង្ហាញ។

យុគសម័យអាណានិគមបានធ្វើឱ្យផ្នែកធំនៃតំបន់ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រភពអង់គ្លេស ដូចផែនទីចក្រភពឥណ្ឌាអង់គ្លេសឆ្នាំ ១៩០៩ បានបង្ហាញ។ នៅពេលឥណ្ឌា និងប៉ាគីស្ថានទទួលបានឯករាជ្យ តំបន់នេះបានឆ្លងកាត់ការបែងចែកទឹកដី។ សង្គ្រាមឥណ្ឌា-ប៉ាគីស្ថានឆ្នាំ ១៩៧១ បានបញ្ចប់ដោយប៉ាគីស្ថានខាងកើតក្លាយជារដ្ឋឯករាជ្យ ដែលយើងស្គាល់សព្វថ្ងៃថាបង់ក្លាដែស។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចអាស៊ីខាងត្បូងមានភាពផ្លាស់ប្តូរគួរឱ្យកត់សម្គាល់ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានទសវត្សរ៍កន្លងមក។ វិគីភីឌាបានបង្ហាញក្រាហ្វនៃការអភិវឌ្ឍផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ពីឆ្នាំ ១៩៥០ ដល់ឆ្នាំ ២០២២។ ក្នុងចំណោមទីក្រុងធំៗ ទីក្រុង Mumbai ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាមជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុរបស់ឥណ្ឌា ដោយមានផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបប្រមាណ ៤០០ ពាន់លានដុល្លារ តាមការពណ៌នាក្នុងវិគីភីឌា។

ផ្នែកវប្បធម៌ កីឡាគ្រីកេតមានប្រជាប្រិយភាពខ្ពស់នៅផ្នែកជាច្រើននៃតំបន់។ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា ជនភៀសខ្លួនអាហ្វហ្គានីស្ថានដែលធ្លាប់រស់នៅប៉ាគីស្ថាន និងឥណ្ឌា បាននាំកីឡានេះត្រឡប់ទៅអាហ្វហ្គានីស្ថានវិញ ហើយបច្ចុប្បន្នវាជាកីឡាពេញនិយមបំផុតមួយនៅទីនោះ។ វិស័យអប់រំក៏មានប្រវត្តិយូរលង់ដែរ ដូចជាសាលា Durbar High School នៅនេប៉ាល់ ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងតាំងពីឆ្នាំ ១៨៥៤ ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាវិទ្យាល័យចំណាស់ជាងគេក្នុងប្រទេសនេះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃ អាស៊ីខាងត្បូងមានការពាក់ព័ន្ធយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយបញ្ហាពិភពលោក ជាពិសេសការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ វិគីភីឌាបានបង្ហាញក្រាហ្វដែលចងក្រងពីការសង្កេត អំពីការបាត់បង់ម៉ាសផ្ទាំងទឹកកកនៅតំបន់ភ្នំហិណ្ឌូគុស និងហិម៉ាឡៃយ៉ា តាំងពីសតវត្សរ៍ទី ២០។ វិគីភីឌាក៏បានដកស្រង់ការសិក្សាដែលព្រមានថា ការកើនឡើងកម្តៅធ្វើឱ្យបរិមាណសំណើមក្នុងបរិយាកាសនៅអាស៊ីកើនឡើង ដែលនាំឱ្យមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង។ នៅតំបន់ដែលរងផលប៉ះពាល់ខ្លាំងបំផុតនៃអាស៊ីខាងត្បូង លទ្ធភាពនៃភ្លៀងខ្លាំងដែលកើតឡើងម្តងក្នុងរយៈពេល ១០០ ឆ្នាំ អាចកើនឡើងជាមធ្យមរហូតដល់ ១៥ ដង ប្រសិនបើកម្តៅកើនឡើង ៣ អង្សាសេ។

ភាពតានតឹងផ្នែកព្រំដែន និងភូមិសាស្ត្រនយោបាយក៏ជាប្រធានបទដែលគេតាមដានជាប្រចាំ។ វិគីភីឌាក៏មានផែនទីបង្ហាញតំបន់មានវិវាទរវាងឥណ្ឌា ប៉ាគីស្ថាន និងចិន។ ដោយសារអាស៊ីខាងត្បូងមានប្រជាជនប្រហែលមួយភាគបួននៃពិភពលោក ការវិវត្តផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច នយោបាយ និងបរិស្ថាននៅទីនេះ តែងប៉ះពាល់ដល់តំបន់ផ្សេងៗ រួមទាំងកម្ពុជា និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ផងដែរ។