ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

វៀតណាមខាងត្បូង ដែលមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋវៀតណាម (Republic of Vietnam) គឺជារដ្ឋឯករាជ្យមួយដែលធ្លាប់មានអត្ថិភាពនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ពីឆ្នាំ១៩៥៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៥។ យោងតាមវិគីភីឌាភាសាខ្មែរ រដ្ឋនេះត្រូវបានសហគមន៍អន្តរជាតិទទួលស្គាល់ដំបូងក្នុងឆ្នាំ១៩៤៩ ក្រោមឈ្មោះ «រដ្ឋវៀតណាម» ជារដ្ឋចំណុះនៃសហភាពបារាំង ដោយមានរដ្ឋធានីនៅទីក្រុងសៃហ្គន (សព្វថ្ងៃជាទីក្រុងហូជីមិញ)។ ក្រោយការបរាជ័យរបស់បារាំងនៅដៀនបៀនភូ កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤ បានបែងចែកប្រទេសវៀតណាមជាបណ្តោះអាសន្នត្រង់ខ្សែបន្ទាត់ទី១៧ ដោយវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានបង្កើតជាសាធារណរដ្ឋឯករាជ្យនៅឆ្នាំ១៩៥៥ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកង៉ោ ឌិញយ៉ៀម។

វៀតណាមខាងត្បូងជាសមាជិកនៃប្លុកខាងលិចក្នុងសង្គ្រាមត្រជាក់ ហើយត្រូវបានសហរដ្ឋអាមេរិក និងបណ្តាប្រទេសនានាទទួលស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយ។ យោងតាមវិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស នៅខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៥ មានប្រទេសចំនួន ៩៥ បានទទួលស្គាល់អធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួន ប៉ុន្តែរដ្ឋនេះត្រូវបរាជ័យក្នុងការចូលជាសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិ ដោយសារតែសិទ្ធិវ៉េតូរបស់សូវៀតក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧។ របបនេះត្រូវបានដួលរលំនៅថ្ងៃទី ៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ នៅពេលកងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តចូលដណ្តើមកាន់កាប់ទីក្រុងសៃហ្គន។ រដ្ឋស្នងរាជ្យមួយឈ្មោះសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង (បដិវត្តន៍) បានគ្រប់គ្រងមួយរយៈពេលខ្លី រហូតដល់ការបង្រួបបង្រួមប្រទេសក្រោមរដ្ឋសង្គមនិយមក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦ បង្កើតបានជាសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាមនាពេលបច្ចុប្បន្ន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមឯកសារវិគីភីឌា ទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងស្ថិតនៅប៉ែកខាងត្បូងនៃប្រទេសវៀតណាមបច្ចុប្បន្ន ដោយមានព្រំប្រទល់ខាងជើងជាប់វៀតណាមខាងជើងតាមខ្សែប៉ារ៉ាឡែលទី១៧ ខាងពាយ័ព្យជាប់ប្រទេសឡាវ ខាងលិចជាប់ប្រទេសកម្ពុជា និងខាងនិរតីជាប់ឈូងសមុទ្រថៃ។ តំបន់នេះរួមមានភូមិសាស្ត្រចម្រុះ៖ ខ្ពង់រាបកណ្តាល តំបន់ឆ្នេរលាតសន្ធឹង និងដីសណ្តទន្លេមេគង្គដ៏មានជីជាតិ ដែលជាកន្លែងផលិតស្រូវដ៏សំខាន់។

ប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងមានភាពចម្រុះជាតិពន្ធុ រួមមានជនជាតិវៀត (គិញ) ជាចម្បង ព្រមទាំងសហគមន៍ចិន ខ្មែរក្រោម និងក្រុមជនជាតិភាគតិចនៅតំបន់ខ្ពង់រាប។ បន្ទាប់ពីកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងហ្សឺណែវ មានការធ្វើចំណាកស្រុកដ៏ធំបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលគេហៅថា «ការធ្វើដំណើរទៅកាន់សេរីភាព» (Operation Passage to Freedom) គឺជនភៀសខ្លួនប្រមាណមួយលាននាក់ ភាគច្រើនជាអ្នកកាន់សាសនាកាតូលិក បានរត់ចេញពីវៀតណាមខាងជើងកុម្មុយនីស្ត មកតាំងទីលំនៅក្នុងភាគខាងត្បូង ដែលបានផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធប្រជាសាស្ត្រយ៉ាងខ្លាំង។ ទីក្រុងសៃហ្គន ជារដ្ឋធានី និងជាមជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច វប្បធម៌ដ៏រុងរឿងបំផុតក្នុងតំបន់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌាភាសាខ្មែរ និងអង់គ្លេស ការកកើតវៀតណាមខាងត្បូងកើតឡើងក្នុងបរិបទសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១ និងការដួលរលំនៃអាណានិគមបារាំង។ នៅឆ្នាំ១៩៤៩ បារាំងបានបង្កើត «រដ្ឋវៀតណាម» ដឹកនាំដោយព្រះចៅអធិរាជបាវដាយ ជាសមាជិកមួយនៃសហភាពបារាំង។ ក្រោយកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពហ្សឺណែវ ឆ្នាំ១៩៥៤ ប្រទេសវៀតណាមត្រូវបានបែងចែកជាបណ្តោះអាសន្ន ដោយភាគខាងជើងក្រោមរបបកុម្មុយនីស្តរបស់លោកហូជីមិញ និងភាគខាងត្បូងស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលលោកខាងលិច។

នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៥ លោកង៉ោ ឌិញយ៉ៀម បានរៀបចំការបោះឆ្នោតប្រជាមតិដើម្បីទម្លាក់ព្រះចៅអធិរាជបាវដាយ ហើយប្រកាសបង្កើតសាធារណរដ្ឋវៀតណាម ដោយខ្លួនលោកឡើងធ្វើជាប្រធានាធិបតីដំបូង។ របបឌៀមទទួលបានការគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិក ដូចបង្ហាញក្នុងដំណើរទស្សនកិច្ចផ្លូវការទៅកាន់មន្ទីរបញ្ចកោណ និងកិច្ចប្រជុំជាមួយព្រះរាជាថៃនៅឆ្នាំ១៩៥៧។ ប៉ុន្តែការគ្រប់គ្រងផ្តាច់ការ ការបង្ក្រាបពុទ្ធសាសនិក និងអំពើពុករលួយបាននាំឱ្យមានចលនាប្រឆាំងកាន់តែខ្លាំង រហូតដល់រដ្ឋប្រហារដោយយោធានៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣ ដែលបណ្តាលឱ្យលោកឌៀម និងប្អូនប្រុសរបស់គាត់ត្រូវបានធ្វើឃាត។

រយៈពេលបន្ទាប់មក វៀតណាមខាងត្បូងធ្លាក់ចូលក្នុងអស្ថិរភាពនយោបាយដោយមានរដ្ឋប្រហារបន្តបន្ទាប់ មុនពេលលោកន្ងៀង វ៉ាន់ធៀវ និងលោកន្ងៀង កាវកី ដឹកនាំរដ្ឋាភិបាលនៅពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០។ សង្គ្រាមវៀតណាមបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនៅពេលដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបញ្ជូនកងទ័ពប្រយុទ្ធចូលតទល់នឹងវៀតកុង និងកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងពីឆ្នាំ១៩៦៥។ ទោះបីមានការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីនៅឆ្នាំ១៩៦៧ និងយុទ្ធនាការយោធាទ្រង់ទ្រាយធំរបស់អាមេរិកក៏ដោយ កងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តបានបើកការវាយលុកទេតនៅឆ្នាំ១៩៦៨ ដែលធ្វើឱ្យសង្គ្រាមអូសបន្លាយ។ កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពប៉ារីសឆ្នាំ១៩៧៣ នាំឱ្យមានការដកទ័ពអាមេរិកចេញ ហើយនៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ ការវាយលុកចុងក្រោយរបស់កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានបណ្តាលឱ្យរដ្ឋធានីសៃហ្គនដួលរលំ បញ្ចប់អត្ថិភាពនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម។ រូបភាពឧទ្ធម្ភាគចក្រដឹកជនភៀសខ្លួនចុងក្រោយចេញពីដំបូលស្ថានទូតអាមេរិកបានក្លាយជានិមិត្តរូបនៃទីបញ្ចប់សោកនាដកម្មនេះ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមរូបភាព និងឯកសារពីវិគីភីឌា សេដ្ឋកិច្ចវៀតណាមខាងត្បូងកំឡុងសម័យសង្គ្រាមត្រូវបានកំណត់ដោយការពឹងផ្អែកយ៉ាងជ្រៅលើជំនួយហិរញ្ញវត្ថុ និងយោធាពីសហរដ្ឋអាមេរិក។ ទោះបីមានសង្គ្រាម កសិកម្មនៅតែជាឆ្អឹងខ្នង ជាពិសេសការនាំចេញស្រូវ កៅស៊ូ និងផលិតផលនេសាទ។ ទីក្រុងសៃហ្គនបានពង្រីកយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដោយមានការកើនឡើងនៃហាងទំនិញ ភោជនីយដ្ឋាន និងសកម្មភាពពាណិជ្ជកម្ម ប៉ុន្តែការហូរចូលនៃលុយអាមេរិកក៏បានបង្កើតឱ្យមានអតិផរណា និងសេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធដ៏ធំផងដែរ។

ផ្នែកវប្បធម៌ វៀតណាមខាងត្បូងជាទីដែលវប្បធម៌បារាំង-វៀតណាមប្រពៃណីជួបប្រទះនឹងឥទ្ធិពលអាមេរិកាំងសម័យទំនើប។ វិទ្យុវៀតណាមបានពង្រីកប្រតិបត្តិការ ដូចបង្ហាញតាមរយៈប័ណ្ណម៉ោងផ្សាយឆ្នាំ១៩៦០-១៩៦២ ដោយផ្តល់ព័ត៌មាន តន្រ្តី និងកម្មវិធីជាភាសាវៀតណាម និងបរទេស។ តន្រ្តីប៉ុប រ៉ុក និងចង្វាក់ប្រពៃណីបានរីកចម្រើន ហើយជីវិតពេលយប់នៅសៃហ្គនធ្លាប់ត្រូវបានគេពណ៌នាថាជាទីក្រុងមួយដែលមមាញឹកបំផុតនៅអាស៊ី។ ស្ថាប័នដូចជាកាកបាទក្រហមវៀតណាមក៏បានរៀបចំសកម្មភាពវប្បធម៌សម្រាប់កុមារ ដូចមានរូបថតវង់តន្ត្រីកុមារឆ្នាំ១៩៦៦។ ក្រោយឆ្នាំ១៩៧៥ វប្បធម៌ទាំងនេះត្រូវបានបន្តដោយសហគមន៍វៀតណាមនៅបរទេស ហើយបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃអត្តសញ្ញាណរបស់អ្នកភៀសខ្លួន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ទោះបីវៀតណាមខាងត្បូងលែងជារដ្ឋឯករាជ្យក៏ដោយ កេរដំណែលរបស់វានៅតែមានឥទ្ធិពលខ្លាំងក្នុងឆាកនយោបាយ និងសង្គមបច្ចុប្បន្ន។ សហគមន៍ជនភៀសខ្លួនវៀតណាមនៅសហរដ្ឋអាមេរិក កាណាដា អូស្ត្រាលី បារាំង និងប្រទេសនានានៅតែប្រកាន់នូវទង់ជាតិពណ៌លឿងឆ្នូតក្រហមបីជានិមិត្តរូប ហើយនៅថែរក្សាប្រពៃណី ភាសា និងការចងចាំពីមាតុភូមិ។ បញ្ហាទង់ជាតិនេះនៅតែជារឿងរសើបសម្រាប់រដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនីស្តវៀតណាម ដែលហាមប្រើប្រាស់វានៅក្នុងប្រទេស។

ចំពោះប្រទេសកម្ពុជា ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាមខាងត្បូងមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងស្អិតរមូត។ សង្គ្រាមបានរាលដាលចូលក្នុងទឹកដីកម្ពុជានៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០-១៩៧០ ដោយការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់អាមេរិក និងការគាំទ្ររដ្ឋប្រហារលោកសឺន ង៉ុកថាញ់ បានរួមចំណែកធ្វើឱ្យស្ថានការណ៍កាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺន និងនាំទៅរកការឡើងកាន់អំណាចរបស់ខ្មែរក្រហម។ បច្ចុប្បន្ន តំបន់ភាគខាងត្បូងវៀតណាម ជាពិសេសទីក្រុងហូជីមិញ (អតីតសៃហ្គន) គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចឈានមុខរបស់វៀតណាម ដែលជាកន្លែងទាក់ទាញវិនិយោគបរទេស និងពាណិជ្ជកម្មឆ្លងដែនជាមួយកម្ពុជា។ ការយល់ដឹងពីអតីតកាលនេះជួយឱ្យយល់កាន់តែច្បាស់អំពីទំនាក់ទំនងដ៏ស្មុគស្មាញរវាងប្រទេសទាំងពីរ និងបញ្ហាប្រឈមនានាក្នុងតំបន់។