ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរៀបរាប់ថា សង្គ្រាមស៊ីវិលអេស្ប៉ាញ គឺជាជម្លោះផ្ទៃក្នុងដែលបានកើតឡើងនៅប្រទេសអេស្ប៉ាញ ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៣៦ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៣៩។ សង្គ្រាមនេះត្រូវបានប្រយុទ្ធគ្នារវាងភាគីសាធារណរដ្ឋ (Republicans) ដែលស្មោះត្រង់នឹងរដ្ឋាភិបាលរណសិរ្សប្រជាប្រិយដែលផ្អៀងឆ្វេងនិយមនៃសាធារណរដ្ឋអេស្ប៉ាញទី២ និងក្រុមឧទ្ទាមជាតិនិយម (Nationalists)។

ភាគីសាធារណរដ្ឋរួមមានពួកសង្គមនិយម ពួកអនាធិបតេយ្យ ពួកកុម្មុយនិស្ត និងពួកបំបែកខ្លួន ដោយទទួលបានការគាំទ្រពីសហភាពសូវៀត។ ចំណែកភាគីជាតិនិយម គឺជាសម្ព័ន្ធដែលរួមមានក្រុម Falange ក្រុមរាជានិយម ក្រុមអភិរក្សនិយម ក្រុមប្រពៃណីនិយម និងក្រុមហ្វាស៊ីស ដោយទទួលបានការគាំទ្រពីអាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី និងអ៊ីតាលីហ្វាស៊ីស។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ការប្រយុទ្ធគ្នាបានកើតឡើងនៅទូទាំងទឹកដីអេស្ប៉ាញ ចាប់ពីទីក្រុង Madrid និង Barcelona រហូតដល់តំបន់ Teruel Aragón និង Guadalajara ស្របតាមរូបថតបណ្ណសារដែលវិគីភីឌាបានដកស្រង់។ ភាគីទាំងពីរបានកេណ្ឌកម្លាំងទ័ពពីប្រជាជនយ៉ាងទូលំទូលាយ ដោយមានឯកសារកំណត់អាយុចូលបម្រើយោធាដាច់ដោយឡែកពីគ្នាសម្រាប់ភាគីនីមួយៗ។

ប្រជាជនទូទៅក៏បានចូលរួមយ៉ាងសកម្មនៅក្នុងជម្លោះនេះដែរ។ តាមវិគីភីឌា មានស្ត្រីដែលបានចូលរួមក្នុងជួរកងជីវពល ហើយអ្នកស្ម័គ្រចិត្តបរទេសជាច្រើន ក្នុងនោះមានអ្នកស្ម័គ្រចិត្តប៉ូឡូញ បានចូលរួមក្នុងកងពលតូចអន្តរជាតិខាងភាគីសាធារណរដ្ឋ។ ខាងភាគីជាតិនិយមវិញ មន្ត្រីអាល្លឺម៉ង់ពីអង្គភាព Legion Condor បានហ្វឹកហ្វឺនទាហានជាតិនិយម ហើយមានទាហានអ៊ីតាលីប្រចាំការនៅជួរមុខ Guadalajara ក្នុងឆ្នាំ១៩៣៧។ ជនស៊ីវិល រួមទាំងកុមារជាច្រើន បានរងផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ហើយកុមារមួយចំនួនត្រូវបានរៀបចំជម្លៀសទៅកាន់ទីតាំងមានសុវត្ថិភាព។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរៀបរាប់ថា នៅថ្ងៃទី១២ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៣១ ភាគីសាធារណរដ្ឋបានឈ្នះការបោះឆ្នោត ហើយពីរថ្ងៃក្រោយមក សាធារណរដ្ឋអេស្ប៉ាញទី២ត្រូវបានប្រកាសបង្កើត ខណៈព្រះរាជា Alfonso XIII បានយាងទៅនិរទេសនៅក្រៅប្រទេស។ នៅឆ្នាំ១៩៣២ ឧត្តមសេនីយ៍ José Sanjurjo បានដឹកនាំរដ្ឋប្រហារយោធាមួយ ប៉ុន្តែត្រូវបរាជ័យ។ លោកត្រូវបានលើកលែងទោសនៅឆ្នាំ១៩៣៤ ដោយរដ្ឋាភិបាលស្តាំនិយម ហើយក្រោយមកលោកបានក្លាយជាមេដឹកនាំម្នាក់នៃរដ្ឋប្រហារឆ្នាំ១៩៣៦។

ឧត្តមសេនីយ៍ Emilio Mola គឺជាអ្នករៀបចំផែនការចម្បងនៃរដ្ឋប្រហារឆ្នាំ១៩៣៦ ខណៈលោក Casares Quiroga ជានាយករដ្ឋមន្ត្រីក្នុងរយៈពេលពីរខែចុងក្រោយមុនរដ្ឋប្រហារ។ តាមវិគីភីឌា ការធ្វើឃាតលោក José Calvo Sotelo ដែលជាអ្នកអភិរក្សនិយមដ៏លេចធ្លោក្នុងសភា និងមានទំនោរទៅរកហ្វាស៊ីសនិយម គឺជាកត្តាជំរុញដ៏សំខាន់មួយនៃរដ្ឋប្រហារ ដែលបានឈានទៅដល់ការផ្ទុះសង្គ្រាមស៊ីវិល។

ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាម លោក Manuel Azaña ជាមេដឹកនាំផ្នែកបញ្ញានៃសាធារណរដ្ឋ និងជាប្រមុខភាគីសាធារណរដ្ឋក្នុងសង្គ្រាមភាគច្រើន។ ទីក្រុង Madrid ត្រូវបានឡោមព័ទ្ធ និងទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៣៦ និង១៩៣៧ ប៉ុន្តែភាគីសាធារណរដ្ឋបានទប់ទល់ជាប់។ រូបថតបណ្ណសារបង្ហាញពីប្រាសាទក្រុង Guernica ក្រោយពេលត្រូវបានបំផ្លាញ ហើយក្រុង Barcelona ក៏ត្រូវបានទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅឆ្នាំ១៩៣៨។ អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី និងអ៊ីតាលីហ្វាស៊ីសបានគាំទ្រភាគីជាតិនិយម ចំណែកសហភាពសូវៀតបានគាំទ្រភាគីសាធារណរដ្ឋ។ សង្គ្រាមបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ១៩៣៩ នៅពេលដែលលោកហ្វ្រង់កូ (Francisco Franco) បានប្រកាសបញ្ចប់សង្គ្រាម ទោះបីជាមានក្រុមសាធារណរដ្ឋមួយចំនួនតូចនៅបន្តប្រយុទ្ធក៏ដោយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាម ភាគីទាំងពីរបានបោះពុម្ពក្រដាសប្រាក់ដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ តាមវិគីភីឌា ភាគីជាតិនិយមបានបោះពុម្ពក្រដាសប្រាក់ ១ peseta នៅក្រុង Burgos ក្នុងឆ្នាំ១៩៣៧ ចំណែកភាគីសាធារណរដ្ឋក៏បានបោះពុម្ពក្រដាសប្រាក់ ១ peseta របស់ខ្លួននៅឆ្នាំដដែល។ ម្យ៉ាងទៀត សេដ្ឋកិច្ចសង្គ្រាមរបស់ភាគីសាធារណរដ្ឋមានរោងចក្រផលិតអាវុធ ដូចជារោងចក្រ Alginet ហើយក៏មានសេវាបញ្ចូលឈាមចល័តសម្រាប់ជួរមុខនៅ Catalonia ដែរ។

ផ្នែកសាសនា និងវប្បធម៌ក៏បានរងការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ វិគីភីឌាបានបង្ហាញរូបថតព្រះវិហារនៅ Elche មុន និងក្រោយពេលត្រូវបានក្រុមសាធារណរដ្ឋដុតបំផ្លាញ ហើយរូបថតមួយទៀតដែលកាសែត Daily Mail នៅក្រុងឡុងដ៍បានដាក់ចំណងជើងថា "Spanish Reds' war on religion" បានបង្ហាញពីអំពើហិង្សាប្រឆាំងសាសនាក្នុងសម័យនោះ។ លើសពីនេះ តាមវិគីភីឌា គ្រូបង្រៀនជាច្រើននៅតំបន់ Navarre ត្រូវបានគេសម្លាប់ ឬធ្វើទុក្ខបុកម្នេញនៅឆ្នាំ១៩៣៦ និងពេលក្រោយមក ដោយមានផ្ទាំងរំលឹកត្រូវបានគេដាក់តាំងនៅតំបន់នោះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ស្លាកស្នាមនៃសង្គ្រាមនៅតែមានវត្តមានក្នុងសង្គមអេស្ប៉ាញរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ តាមវិគីភីឌា ផ្នូរមហាជនមួយនៅទីក្រុងតូច Estépar ខេត្ត Burgos ដែលកប់សាកសពអ្នកសាធារណរដ្ឋ ២៦ នាក់ ដែលត្រូវបានសម្លាប់ដោយកងទ័ពជាតិនិយមរបស់លោកហ្វ្រង់កូនៅចន្លោះខែសីហា និងខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៣៦ ត្រូវបានគេជីកឡើងនៅខែកក្កដា ដល់ខែសីហា ឆ្នាំ២០១៤។

ការចងចាំអំពីសង្គ្រាមក៏ត្រូវបានរក្សាទុកតាមរយៈទីសាធារណៈ ដូចជាទីលាន Plaça de George Orwell ក្បែរមាត់ទឹកក្រុង Barcelona និងផ្ទាំងរំលឹកដល់គ្រូបង្រៀនដែលបានបាត់បង់ជីវិតនៅ Navarre។ សម្រាប់អ្នកអានកម្ពុជា សង្គ្រាមនេះផ្ដល់ជាមេរៀនអំពីផលវិបាកនៃការបែកបាក់ផ្ទៃក្នុង អន្តរាគមន៍ពីមហាអំណាចបរទេស និងការស្វែងរកការពិត និងការផ្សះផ្សាក្រោយជម្លោះ ដែលជាប្រធានបទដែលសង្គមកម្ពុជាក៏ធ្លាប់ឆ្លងកាត់ដែរ។