ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ពាក្យ «ភាពខាងវិញ្ញាណ» (Spirituality) មានការវិវត្តន័យជាបន្តបន្ទាប់។ តាមប្រពៃណី គំនិតនេះសំដៅទៅលើដំណើរការសាសនាមួយដែលមានគោលដៅ «ស្ដារទម្រង់ដើមរបស់មនុស្ស» ដោយផ្អែកលើ «រូបអង្គព្រះ» ដូចដែលបានបង្ហាញដោយស្ថាបនិកសាសនា និងគម្ពីរសក្ការៈ។ នៅដើមគ្រីស្ទសាសនា ពាក្យនេះត្រូវបានប្រើដើម្បីបញ្ជាក់ពីជីវិតដែលតម្រង់ទៅរកព្រះវិញ្ញាណបរិសុទ្ធ ហើយបានពង្រីកវិសាលភាពនៅសម័យកណ្ដាលចុងក្រោយ ដោយរួមបញ្ចូលទិដ្ឋភាពផ្លូវចិត្តនិងអារម្មណ៍ផងដែរ។

បច្ចុប្បន្ន ភាពខាងវិញ្ញាណអាចសំដៅទៅលើបទពិសោធន៍ខាងក្នុង ការស្វែងរកអត្ថន័យជីវិត និងការតភ្ជាប់ជាមួយអ្វីដែលពិសិទ្ធិ ដោយមិនចាំបាច់ជាប់ទាក់ទងនឹងស្ថាប័នសាសនាឡើយ។ Wikipedia ក៏បានបញ្ជាក់ថា ភាពខាងវិញ្ញាណអាចរួមបញ្ចូលការអនុវត្តដូចជា ការធ្វើសមាធិ ការបន់ស្រន់ និងការឆ្លុះបញ្ចាំងខ្លួនឯង។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ភាពខាងវិញ្ញាណមានវត្តមានទូទាំងពិភពលោក ហើយបង្ហាញចេញជាទម្រង់ខុសៗគ្នាតាមតំបន់ និងវប្បធម៌។ នៅទ្វីបអាស៊ី មានប្រពៃណីដ៏សំខាន់ដូចជា ហិណ្ឌូ ពុទ្ធសាសនា ជេន និងស៊ិក ដែលកើតចេញពីឧបទ្វីបឥណ្ឌា។ ចំណែកនៅអាស៊ីខាងកើត មានលទ្ធិតាវ និងខុងជឺ។ នៅភាគខាងលិច គ្រីស្ទសាសនា យូដាសាសនា និងឥស្លាមសាសនា មានដើមកំណើតពីមជ្ឈិមបូព៌ា។ ទីកន្លែងដូចជា ក្រុង Varanasi (ឥណ្ឌា) ក្រុង Jerusalem (អ៊ីស្រាអែល) ក្រុង Mecca (អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត) និងក្រុង Bodh Gaya (ឥណ្ឌា) ជាមជ្ឈមណ្ឌលខាងវិញ្ញាណដ៏សំខាន់ ដែលទាក់ទាញអ្នកធម្មយាត្រារាប់លាននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។

យោងតាម Wikipedia ប្រជាជនជាច្រើននៅទូទាំងពិភពលោកអនុវត្តភាពខាងវិញ្ញាណក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ ទោះបីជាក្នុងក្របខណ្ឌសាសនា ឬក៏ក្រៅសាសនាក៏ដោយ។ ឧទាហរណ៍ ក្រុម Hare Krishna ដែលបង្ហាញក្នុងរូបភាពខាងលើ បានផ្សព្វផ្សាយការបង្រៀនខាងវិញ្ញាណរបស់ខ្លួនពីឥណ្ឌាទៅកាន់ប្រទេសនានា រួមទាំងរុស្ស៊ី សហរដ្ឋអាមេរិក និងអឺរ៉ុប។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការពិពណ៌នារបស់ Wikipedia ពាក្យ «spirituality» បានចាប់ផ្ដើមប្រើប្រាស់នៅក្នុងគ្រីស្ទសាសនាសម័យដំបូង ដោយសំដៅទៅលើជីវិតដែលប្រកាន់ខ្ជាប់នូវការដឹកនាំរបស់ព្រះវិញ្ញាណបរិសុទ្ធ។ ក្នុងសម័យកណ្ដាលចុងក្រោយ និយមន័យនេះបានពង្រីកឲ្យរួមបញ្ចូលទិដ្ឋភាពផ្លូវចិត្ត និងខាងក្នុងចិត្តរបស់មនុស្ស។ នៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ និង ២០ ការយល់ដឹងអំពីភាពខាងវិញ្ញាណបានផ្លាស់ប្ដូរយ៉ាងខ្លាំង ជាពិសេសដោយសារឥទ្ធិពលនៃទស្សនវិជ្ជាបូព៌ា ដូចជាពុទ្ធសាសនា ហិណ្ឌូ និងចលនា New Age ។

មនុស្សជាច្រើនបានចាប់ផ្ដើមបែងចែករវាងភាពខាងវិញ្ញាណ និងសាសនា ហើយបានប្រកាសថាខ្លួន «មានវិញ្ញាណ តែមិនមែនជាអ្នកកាន់សាសនា»។ Wikipedia បានសង្កត់ធ្ងន់ថា ចលនានេះបានបង្កើតឲ្យមានការអនុវត្តជាច្រើនដូចជា យូហ្គា សមាធិ និងការស្វែងរកការត្រាស់ដឹងឯករាជ្យ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ភាពខាងវិញ្ញាណបានបង្កើតឲ្យមានវប្បធម៌សម្បូរបែប តាមរយៈសិល្បៈ តន្ត្រី អក្សរសាស្ត្រ និងស្ថាបត្យកម្ម។ វិហារគ្រីស្ទានបុរាណ ប្រាសាទហិណ្ឌូ និងវត្តអារាមពុទ្ធសាសនា សុទ្ធតែជាលទ្ធផលនៃការបំផុសគំនិតខាងវិញ្ញាណ។ ស្នាដៃអក្សរសាស្ត្រដូចជា ភគវតគីតា ព្រះគម្ពីរប៊ីប និងគម្ពីរកូរ៉ាន បានមានឥទ្ធិពលយ៉ាងជ្រាលជ្រៅលើអក្សរសាស្ត្រ និងសិល្បៈពិភពលោក។

ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ភាពខាងវិញ្ញាណបានបង្កើតឲ្យមានសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់។ វិស័យទេសចរណ៍ធម្មយាត្រា ជាឧទាហរណ៍ បាននាំមនុស្សរាប់លាននាក់ទៅកាន់ទីសក្ការៈជារៀងរាល់ឆ្នាំ ហើយបង្កើតប្រាក់ចំណូលយ៉ាងច្រើនសម្រាប់សហគមន៍ក្នុងតំបន់។ លើសពីនេះ ឧស្សាហកម្មយូហ្គា ការធ្វើសមាធិ និងកម្មវិធីសុខភាពផ្លូវចិត្ត ក៏ជាផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចដែលកំពុងរីកចម្រើនជាលំដាប់។ Wikipedia បានកត់សម្គាល់ថា សេដ្ឋកិច្ចខាងវិញ្ញាណនេះកំពុងរួមចំណែកដល់សេដ្ឋកិច្ចសកលយ៉ាងខ្លាំង។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ភាពខាងវិញ្ញាណនៅតែមានសារៈសំខាន់ ជាពិសេសក្នុងវិស័យសុខភាពផ្លូវចិត្ត។ ការអនុវត្តដូចជាសមាធិចិត្ត (mindfulness) ត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងស្ថាប័នធំៗ និងមន្ទីរពេទ្យ ដើម្បីកាត់បន្ថយស្ត្រេស និងបង្កើនផលិតភាព។ ក្រៅពីនេះ កិច្ចសន្ទនាអន្តរសាសនា និងយុទ្ធនាការបរិស្ថានដែលផ្អែកលើតម្លៃខាងវិញ្ញាណ ក៏បានក្លាយជាប្រធានបទសំខាន់ក្នុងសង្គមផងដែរ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជា ដែលប្រកាន់ខ្ជាប់នូវព្រះពុទ្ធសាសនាជាមូលដ្ឋាន ការយល់ដឹងអំពីភាពខាងវិញ្ញាណអាចជួយពង្រឹងការសន្ទនាអំពីតួនាទីរបស់សាសនាក្នុងសង្គមសម័យទំនើប និងការប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាថ្មីៗ ដូចជា សុខភាពផ្លូវចិត្ត ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងវិសមភាពសង្គម។ ទស្សនវិស័យខាងវិញ្ញាណអាចផ្ដល់នូវក្ដីសង្ឃឹម និងការលើកទឹកចិត្តដល់បុគ្គល និងសហគមន៍។