ស៊ុយអែត

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌា ស៊ុយអែត (ជាផ្លូវការ ព្រះរាជាណាចក្រស៊ុយអែត) គឺជាប្រទេសណ័រឌិកស្ថិតនៅលើឧបទ្វីបស្កង់ឌីណាវី ក្នុងតំបន់អឺរ៉ុបខាងជើង។ ដោយមានផ្ទៃដីសរុប ៤៥០,២៥៩ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងប្រជាជនប្រមាណ ១០.៦ លាននាក់ ស៊ុយអែតជាប្រទេសធំជាងគេនិងមានប្រជាជនច្រើនជាងគេក្នុងចំណោមប្រទេសណ័រឌិកទាំងឡាយ ព្រមទាំងជាប្រទេសធំទី ៥ នៅទ្វីបអឺរ៉ុប។ រាជធានីនិងទីក្រុងធំជាងគេគឺ ស្តុកខុល (Stockholm)។

វីគីភីឌាបន្ថែមថា ស៊ុយអែតមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះជាប្រទេសមួយដែលមានកម្រិតជីវភាពខ្ពស់ ប្រព័ន្ធសុខុមាលភាពសង្គមទូលំទូលាយ និងសេដ្ឋកិច្ចចំរុះប្រកបដោយភាពច្នៃប្រឌិត។ ស៊ុយអែតធ្លាប់រក្សានយោបាយអព្យាក្រឹតយោធាអស់រយៈពេលជាង ២០០ ឆ្នាំ ប៉ុន្តែបានដាក់ពាក្យចូលជាសមាជិកអង្គការណាតូនៅឆ្នាំ ២០២២ បន្ទាប់ពីការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា ស៊ុយអែតមានព្រំប្រទល់គោកជាប់នឹងប្រទេសន័រវែសនៅភាគខាងលិចនិងខាងជើង ហ្វាំងឡង់នៅភាគខាងកើត និងព្រំប្រទល់សមុទ្រជាមួយដាណឺម៉ាកនៅភាគខាងត្បូងតាមរយៈច្រកសមុទ្រសាន់ (Öresund)។ ទឹកដីរបស់វាលាតសន្ធឹងពីរយៈទទឹង ៥៥°N ដល់ ៦៩°N ដែលធ្វើឱ្យមានអាកាសធាតុចម្រុះចាប់ពីអាកាសធាតុក្តៅត្រជាក់នៅភាគខាងត្បូង រហូតដល់អាកាសធាតុអាកទិកនៅភាគខាងជើង។

ដង់ស៊ីតេប្រជាជនមានកម្រិតទាបគួរសម គឺ ២៥.៥ នាក់ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រការ៉េ ប៉ុន្តែប្រជាជន ៨៨% រស់នៅក្នុងតំបន់ទីក្រុង ដែលភាគច្រើនប្រមូលផ្តុំនៅភាគខាងត្បូង និងភាគកណ្តាល។ ទីក្រុងធំៗផ្សេងទៀតរួមមាន ហ្គោថិនបឺក (Gothenburg) នៅឆ្នេរខាងលិច និងម៉ាល់ម៉ូ (Malmö) នៅភាគខាងត្បូងក្បែរព្រំប្រទល់ដាណឺម៉ាក។

តំបន់បន្លែធំៗចំនួន ៥ គ្របដណ្តប់ប្រទេសនេះ៖ តំបន់ព្រៃស្លឹកធំទូលាយនៅខាងត្បូង ព្រៃចំរុះ ព្រៃតាហ្គា (taiga) ព្រៃប៊ែរជើ និងតំបន់អាល់ផែនគ្មានដើមឈើនៅភាគខាងជើងបង្អស់។ ខេត្តភាគខាងជើងស្ថិតក្នុងរង្វង់អាកទិក ដែលមានពន្លឺព្រះអាទិត្យ ២៤ ម៉ោងក្នុងរដូវក្តៅ និងរាត្រីវែងអន្លាយក្នុងរដូវរងា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា ប្រជាជាតិស៊ុយអែតបានកកើតឡើងពីសម័យវ៉ិនឌែល (Vendel) និងយុគសម័យវីគីង (Viking) ប្រហែលសតវត្សរ៍ទី ៨ ដល់ទី ១១។ អ្នកចម្បាំងនិងឈ្មួញវីគីងបានធ្វើដំណើរតាមសមុទ្រទៅកាន់ទ្វីបអឺរ៉ុប រុស្ស៊ី និងសូម្បីតែអាមេរិកខាងជើង ដោយបន្សល់ទុកផ្ទាំងថ្មឆ្លាក់រូប (rune stones) និងសិល្បៈដ៏រស់រវើក។

ក្នុងឆ្នាំ ១៥២៣ ព្រះបាទ Gustav I Vasa បានដឹកនាំការបះបោរប្រឆាំងនឹងសហភាពកាល់ម៉ារ (Kalmar Union) ដែលគ្រប់គ្រងដោយដាណឺម៉ាក ហើយបង្កើតព្រះរាជាណាចក្រស៊ុយអែតឯករាជ្យ ព្រមទាំងរាជវង្សវ៉ាសា (Vasa)។ សម័យកាលនោះបានចាប់ផ្តើមការរីកចម្រើនរបស់ស៊ុយអែតជាមហាអំណាចយោធា។ នៅសតវត្សរ៍ទី ១៧ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះបាទ Gustavus Adolphus ស៊ុយអែតបានឈ្នះសង្គ្រាមសាមសិបឆ្នាំ (១៦១៨-១៦៤៨) ដោយពង្រីកឥទ្ធិពលនិងទឹកដីនៅអឺរ៉ុប។

ប៉ុន្តែយោងតាមវីគីភីឌា ការបរាជ័យនៅសមរភូមិប៉ូលតាវ៉ា (Battle of Poltava) ក្នុងឆ្នាំ ១៧០៩ បានបញ្ចប់ឋានៈមហាអំណាចរបស់ស៊ុយអែត។ រុស្ស៊ីនិងសម្ព័ន្ធមិត្តបានដណ្តើមកាន់កាប់ទឹកដីភាគច្រើននៅតាមបណ្តោយឆ្នេរបាល់ទិក រួមទាំងប្រទេសហ្វាំងឡង់ផងដែរ។

សតវត្សរ៍ទី ១៩ ប្រទេសជួបគ្រោះទុរ្ភិក្សដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ (១៨៦៧-១៨៦៩) ដែលជំរុញឱ្យជនជាតិស៊ុយអែតជាង ១ លាននាក់ធ្វើចំណាកស្រុកទៅកាន់សហរដ្ឋអាមេរិក។ នៅសតវត្សរ៍ទី ២០ គណបក្សសង្គមប្រជាធិបតេយ្យបានដឹកនាំប្រទេសអស់រយៈពេលភាគច្រើន ក្រោមនាយករដ្ឋមន្ត្រី Tage Erlander (១៩៤៦-១៩៦៩) និងកសាងសង្គមសុខុមាលភាព (folkhemmet) ដ៏ល្បីល្បាញ។ ស៊ុយអែតបានចូលជាសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុបនៅឆ្នាំ ១៩៩៥ និងបានចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាលីសបោនក្នុងឆ្នាំ ២០០៧។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា សេដ្ឋកិច្ចស៊ុយអែតត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយការនាំចេញដ៏រឹងមាំ ពឹងផ្អែកលើឧស្សាហកម្មបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ រថយន្ត និងសេវាកម្មឌីជីថល។ ក្រុមហ៊ុនសកលរបស់ស៊ុយអែតរួមមាន Volvo (យានយន្ត), IKEA (គ្រឿងសង្ហារឹម), H&M (សម្លៀកបំពាក់), Ericsson (ទូរគមនាគមន៍) និង Spotify (ស្ទ្រីមតន្ត្រី) ដែលមានអ្នកប្រើប្រាស់ជាង ៧០០ លាននាក់។ វិស័យថាមពលទទួលបាន ៤០% ពីវារីអគ្គិសនី, ៣០% ពីថាមពលនុយក្លេអ៊ែរ និងសល់ពីប្រភពកកើតឡើងវិញផ្សេងទៀត។

ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដឹកជញ្ជូនមានការអភិវឌ្ឍទំនើប៖ ស្ពានអូរសាន់ (Öresund Bridge) តភ្ជាប់ស៊ុយអែតទៅដាណឺម៉ាក ហើយប្រព័ន្ធផ្លូវដែកល្បឿនលឿននិងផ្លូវថ្នល់មានគុណភាពខ្ពស់។ ស្តុកខុលមានស្ថានីយកណ្តាលដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលដឹកជញ្ជូនដ៏មមាញឹក។

ផ្នែកវប្បធម៌ តាមវីគីភីឌា ស៊ុយអែតបានបន្សល់ទុកនូវស្នាដៃសម្រាប់ពិភពលោក៖ លោក Alfred Nobel បង្កើតរង្វាន់ណូបែល ដែលផ្តល់ជារៀងរាល់ឆ្នាំក្នុងវិស័យវិទ្យាសាស្ត្រ អក្សរសិល្ប៍ និងសន្តិភាព។ សាកលវិទ្យាល័យ Uppsala (បង្កើតឆ្នាំ ១៤៧៧) ជាគ្រឹះស្ថានអប់រំចំណាស់ជាងគេនៅស្កង់ឌីណាវី។ ក្រុមតន្ត្រី ABBA ដែលឈ្នះពាន Eurovision ឆ្នាំ ១៩៧៤ បានក្លាយជាតារាប៉ុបដ៏ល្បីល្បាញ។ អ្នកនិពន្ធល្បីៗរួមមាន August Strindberg និង Astrid Lindgren (អ្នកនិពន្ធរឿង Pippi Longstocking)។ ប្រពៃណីប្លែកៗដូចជាពិធីបុណ្យ Midsummer, ថ្ងៃ Saint Lucia, និង Walpurgis Night (Valborg) ក៏នៅតែត្រូវបានប្រារព្ធយ៉ាងទូលំទូលាយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា ស៊ុយអែតបានបោះបង់ចោលគោលនយោបាយមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធយោធាដែលមានតាំងពីសង្គ្រាមណាប៉ូលេអុង ហើយបានដាក់ពាក្យចូលជាសមាជិកអង្គការណាតូនៅខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២២ រួមជាមួយហ្វាំងឡង់។ ការចូលជាសមាជិកត្រូវបានបញ្ចប់នៅដើមឆ្នាំ ២០២៤ ដែលធ្វើឱ្យស៊ុយអែតក្លាយជាសមាជិកទី ៣២។ ការជួបពិភាក្សារវាងនាយករដ្ឋមន្ត្រី Ulf Kristersson និងប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក Joe Biden ក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ បានបញ្ជាក់ពីទំនាក់ទំនងសន្តិសុខដ៏ស្អិតរមួតរវាងប្រទេសទាំងពីរ។

សម្រាប់ទស្សនិកជនរបស់ KhmerPulse នៅកម្ពុជា ស៊ុយអែតមានភាពពាក់ព័ន្ធតាមរយៈជំនួយអភិវឌ្ឍន៍ និងការគាំទ្រសង្គមស៊ីវិល សិទ្ធិមនុស្ស និងបរិស្ថាន។ ក្រុមហ៊ុនស៊ុយអែតដូចជា H&M និង IKEA ក៏មានវត្តមានក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ផងដែរ។ ម៉ូដែលអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព និងការច្នៃប្រឌិតបច្ចេកវិទ្យាស្អាតរបស់ស៊ុយអែត អាចជាប្រភពនៃការសិក្សានិងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការឆ្លើយតបនឹងបញ្ហាប្រឈមដូចជាការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចឌីជីថល។