ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អង្គការតឺតូនិក (Teutonic Order) គឺជាស្ថាប័នសាសនាកាតូលិកមួយ ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងជាសមាគមយោធានៅប្រហែលឆ្នាំ ១១៩០ នៅទីក្រុងអាគ្រេ (Acre) នៃនគរយេរូសាឡិម។ តាម Wikipedia ឈ្មោះផ្លូវការរបស់អង្គការនេះគឺ «អង្គការបងប្អូននៃផ្ទះអាល្លឺម៉ង់នៃព្រះនាងម៉ារី ក្នុងក្រុងយេរូសាឡិម» (Order of Brothers of the German House of Saint Mary in Jerusalem)។ សមាជិករបស់អង្គការនេះត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា «អ្នកសេនាតឺតូនិក» (Teutonic Knights)។

តាម Wikipedia អង្គការនេះកើតឡើងដើម្បីជួយពួកគ្រីស្ទានដែលធ្វើធម្មយាត្រាទៅដែនដីបរិសុទ្ធ និងដើម្បីបង្កើតមន្ទីរពេទ្យ។ ក្នុងយុគមជ្ឈិមសម័យ វាបានបម្រើជាអង្គការយោធានៃសង្គ្រាមឈើឆ្កាង ដើម្បីគាំទ្រការគ្រប់គ្រងរបស់កាតូលិកនៅដែនដីបរិសុទ្ធ និងក្នុងសង្គ្រាមឈើឆ្កាងនៅតំបន់ខាងជើង ព្រមទាំងផ្តល់ការការពារយោធាដល់កាតូលិកនៅអឺរ៉ុបខាងកើត។ តាមផែនទីដែល Wikipedia បង្ហាញ ឥទ្ធិពលរបស់អង្គការនេះបានរីករាលដាលពីដែនដីបរិសុទ្ធ រហូតដល់តំបន់បាល់ទិកនៅអឺរ៉ុបខាងជើង ដោយទឹកដីរបស់ខ្លួននៅឆ្នាំ ១៣០០ មានវិសាលភាពធំធេងគួរឱ្យកត់សម្គាល់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

អង្គការតឺតូនិកមានកំណើតនៅទីក្រុងអាគ្រេ ក្នុងនគរយេរូសាឡិម ដែលស្ថិតនៅដែនដីបរិសុទ្ធ។ ក្រោយមក អង្គការនេះបានពង្រីកទឹកដី និងឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនទៅតំបន់បាល់ទិក ដោយគ្របដណ្តប់លើតំបន់ព្រុស (Prussia) លីវ៉ូនី (Livonia) និងតំបន់ដែលសព្វថ្ងៃជាប្រទេសអេស្តូនី។

តាមផែនទីរបស់ Wikipedia ទឹកដីរបស់អង្គការនេះមានការប្រែប្រួលច្រើនសម័យ ដោយមានផែនទីសម្រាប់ឆ្នាំ ១២៦០ ១៣០០ ១៤១០ ១៤២២ និង ១៤៦៦ ក្នុងនោះផែនទីឆ្នាំ ១៤២២ បង្ហាញអង្គការតឺតូនិក និងអង្គការលីវ៉ូនីទាំងពីរ។ តំបន់ព៉ូមេរេលី (Pomerelia) ក៏ធ្លាប់ជាផ្នែកមួយនៃ «រដ្ឋសាសនា» (monastic state) របស់អ្នកសេនាតឺតូនិកផងដែរ។

អង្គការតឺតូនិកមិនមែនជារដ្ឋដែលមានប្រជាជន និងភាសាជាតិផ្ទាល់ខ្លួននោះទេ ប៉ុន្តែការគ្រប់គ្រងទឹកដីរបស់វានៅតំបន់បាល់ទិកបានធ្វើឱ្យវាក្លាយជាអំណាចដ៏សំខាន់មួយ។ ក្នុងចំណោមមេដឹកនាំ ហេរម៉ាន់ វ៉ុន ហ្សាល់សា (Hermann von Salza) គឺជាមេបញ្ជាការជាន់ខ្ពស់ (Grand Master) ទី ៤ របស់អង្គការនេះ ដោយកាន់តំណែងពីឆ្នាំ ១២០៩ ដល់ឆ្នាំ ១២៣៩។ រីឯ វីនរីច វ៉ុន ឃ្នីព្រូដេ (Winrich von Kniprode) ត្រូវបានកត់ត្រាថាបានដឹកនាំអង្គការតឺតូនិកទៅរកជ័យជម្នះក្នុងសង្គ្រាមនៅស្ត្រេវ៉ា (Battle of Strėva)។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

អង្គការតឺតូនិកត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅប្រហែលឆ្នាំ ១១៩០ នៅទីក្រុងអាគ្រេ ក្នុងនគរយេរូសាឡិម ដើម្បីជួយអ្នកធ្វើធម្មយាត្រាគ្រីស្ទានទៅដែនដីបរិសុទ្ធ និងដើម្បីបង្កើតមន្ទីរពេទ្យ។ ក្រោយមក វាបានក្លាយជាអង្គការយោធានៃសង្គ្រាមឈើឆ្កាង ដោយចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមឈើឆ្កាងនៅតំបន់ខាងជើង និងផ្តល់ការការពារយោធាដល់កាតូលិកនៅអឺរ៉ុបខាងកើត។

នៅដំណាក់កាលពង្រីកអំណាច ព្រះចៅអធិរាជហ្វ្រេដេរិកទី ២ (Frederick II) បានអនុញ្ញាតឱ្យអង្គការនេះឈ្លានពានទៅលើតំបន់ព្រុស ដូចដែល Wikipedia បង្ហាញក្នុងគំនូររបស់ភីធឺ យ៉ាន់សេន (Peter Janssen)។ ក្រោមការដឹកនាំរបស់មេបញ្ជាការជាន់ខ្ពស់ ដូចជាហេរម៉ាន់ វ៉ុន ហ្សាល់សា អង្គការនេះបានពង្រីកទឹកដីយ៉ាងខ្លាំងនៅតំបន់បាល់ទិក។ តាមផែនទីរបស់ Wikipedia នៅឆ្នាំ ១២៦០ និងឆ្នាំ ១៣០០ ទឹកដីរបស់អង្គការនេះមានវិសាលភាពធំធេង ហើយក្នុងសម័យដឹកនាំរបស់ វីនរីច វ៉ុន ឃ្នីព្រូដេ អង្គការនេះបានទទួលជ័យជម្នះក្នុងសង្គ្រាមនៅស្ត្រេវ៉ា។

ព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់មួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអង្គការនេះគឺសង្គ្រាមនៅគ្រុនវ៉ាល់ ដែលត្រូវបានគូរជាគំនូរដ៏ល្បីដោយជេន ម៉ាតេជកូ (Jan Matejko)។ តាម Wikipedia ហិបធាតុ (reliquary) ដែលផលិតនៅទីក្រុងអែលប៊ីងក្នុងឆ្នាំ ១៣៨៨ សម្រាប់មេបញ្ជាការតំបន់ម្នាក់របស់អង្គការនេះ ត្រូវបានយកទៅជាជ័យភណ្ឌយោធាដោយស្តេចប៉ូឡូញ វ្លាឌីស្លាវ ក្នុងឆ្នាំ ១៤១០។ ក្រោយមក ផែនទីនៃទឹកដីអង្គការនេះក្នុងឆ្នាំ ១៤២២ និងឆ្នាំ ១៤៦៦ បង្ហាញថា ទឹកដីរបស់ខ្លួននៅតំបន់បាល់ទិកបានថយចុះជាលំដាប់។ ទោះយ៉ាងណា អង្គការតឺតូនិកបានបន្តរស់រានមានជីវិត ហើយប្រាសាទរបស់ខ្លួននៅបាដ មែរហ្គេនថៃម (Bad Mergentheim) ក្នុងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ នៅតែជាសក្ខីកម្មនៃវត្តមានរបស់អង្គការនេះ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia អង្គការតឺតូនិកកើតឡើងដើម្បីជួយអ្នកធ្វើធម្មយាត្រា និងបង្កើតមន្ទីរពេទ្យ ដូច្នេះការងារសង្គ្រោះ និងការថែទាំអ្នកឈឺ គឺជាផ្នែកមួយនៃបេសកកម្មដើមរបស់អង្គការនេះ។ ក្រោយមក នៅពេលដែលអង្គការនេះក្លាយជាអ្នកគ្រប់គ្រងរដ្ឋសាសនានៅតំបន់បាល់ទិក វាបានកសាងប្រាសាទ និងបន្ទាយជាច្រើន ដូចជាប្រាសាទម៉ារីនប៊ួរ (Marienburg) និងប្រាសាទនៅប៉ៃដេ ក្នុងប្រទេសអេស្តូនី ដែលសព្វថ្ងៃនៅសល់ជាប្រាសាទបុរាណ។

ផ្នែកវប្បធម៌វិញ ឥទ្ធិពលរបស់អង្គការតឺតូនិកក៏បានបន្សល់ទុកក្នុងសិល្បៈ និងឯកសារបុរាណជាច្រើន។ Wikipedia បង្ហាញរូបភាពរបស់ តាន់ហោសឺរ (Tannhäuser) ក្នុងសម្លៀកបំពាក់របស់អង្គការតឺតូនិក នៅក្នុងសៀវភៅចម្រៀង Codex Manesse ព្រមទាំងត្រាផ្លូវការពីសតវត្សរ៍ទី ១៤ និងនិមិត្តសញ្ញា (coat of arms) របស់វីនរីច វ៉ុន ឃ្នីព្រូដេ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia បច្ចុប្បន្ន អង្គការតឺតូនិកនៅតែជាស្ថាប័នសាសនាកាតូលិកមួយ។ ប្រាសាទ និងបន្ទាយរបស់អង្គការនេះ ដូចជាប្រាសាទម៉ារីនប៊ួរ ប្រាសាទបុរាណនៅប៉ៃដេ និងប្រាសាទនៅបាដ មែរហ្គេនថៃម នៅតែជាសក្ខីកម្មប្រវត្តិសាស្ត្រដែលទាក់ទាញអ្នកសិក្សា និងអ្នកទេសចរ។

ក្នុងសតវត្សរ៍ទី ២០ និមិត្តសញ្ញារបស់អង្គការតឺតូនិកត្រូវបានគេយកទៅប្រើក្នុងឃោសនានយោបាយ ដូចជាផ្ទាំងឃោសនាឆ្នាំ ១៩២០ របស់គណបក្សប្រជាជនជាតិអាល្លឺម៉ង់ (German National People's Party) ដែល Wikipedia រួមបញ្ចូលជាឯកសាររូបភាព។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ រឿងរ៉ាវរបស់អង្គការតឺតូនិកគឺជាឧទាហរណ៍មួយអំពីរបៀបដែលស្ថាប័នសាសនាមួយអាចក្លាយជាអំណាចយោធា និងដែនដីដ៏ធំធេង ហើយបន្ទាប់មកបានបន្តរស់រានក្នុងនាមជាស្ថាប័នសាសនាវិញ។