ថាលែស នៃមីលេតូស

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ថាលែស នៃមីលេតូស គឺជាទស្សនវិទូ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ និងគណិតវិទូជនជាតិក្រិកបុរាណ ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាទស្សនវិទូដំបូងគេបង្អស់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រលោកខាងលិច និងជាស្ថាបនិកសាលាមីលេតូស (Milesian school) នៃទស្សនវិជ្ជាធម្មជាតិ។ តាមកំណត់ត្រារបស់វិគីភីឌាជាភាសាអង់គ្លេស ថាលែស រស់នៅក្នុងកំឡុងសតវត្សរ៍ទី ៧ និងទី ៦ មុនគ្រិស្តសករាជ (ប្រហែលឆ្នាំ ៦២៤-៥៤៦ មុនគ.ស.)។

លោកបានបដិសេធការពន្យល់បែបទេវកថាសម្រាប់បាតុភូតធម្មជាតិ ហើយជំនួសមកវិញដោយការស្វែងរកគោលការណ៍ធម្មជាតិដែលអាចពន្យល់បាន។ ទស្សនវិជ្ជាសំខាន់របស់លោកគឺថា “ទឹក” ជាសារធាតុមូលដ្ឋាន (Arche) នៃអ្វីៗទាំងអស់ ហើយលោកបានគិតថាផែនដីអណ្ដែតលើទឹក។ គំនិតនេះជាជំហានដំបូងនៃការពន្យល់ពិភពលោកដោយគ្មានអន្តរាគមន៍ពីព្រះ។

ថាលែសក៏ជាមនុស្សម្នាក់ក្នុងចំណោមមហាបញ្ញវិទូទាំង ៧ (Seven Sages) នៃប្រទេសក្រិកបុរាណ ដែលជាក្រុមអ្នកប្រាជ្ញដែលមានគតិបណ្ឌិតនិងពាក្យចចាមអារ៉ាមដ៏ល្បី។ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា លោកគឺជាឥស្សរជនដែលតំណាងឲ្យការចាប់កំណើតនៃការគិតបែបវិទ្យាសាស្ត្រ និងការស្វែងរកចំណេះដឹងដោយហេតុផល។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ថាលែស កើតនៅទីក្រុងមីលេតូស ដែលជាអតីតរដ្ឋនគរក្រិកដ៏រុងរឿងមួយ ស្ថិតនៅឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងលិចនៃទ្វីបអាស៊ីតូច (បច្ចុប្បន្នជាផ្នែកនៃខេត្តអាយដិន ប្រទេសតួកគី)។ មីលេតូសគឺជាកំពង់ផែសមុទ្រនិងមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់ ដែលទាក់ទាញវប្បធម៌ពីបូព៌ានិងបស្ចិមប្រទេស។ តំបន់អ៊ីយូនី (Ionia) ដែលជាស្រុកកំណើតរបស់លោក បានល្បីល្បាញខាងសិល្បៈ ទស្សនវិជ្ជា និងវិទ្យាសាស្ត្រ។

តាមឯកសារដែលដកស្រង់ដោយវិគីភីឌា ឪពុករបស់ថាលែសមានឈ្មោះថា អិកសាមៀស (Examyes) និងម្ដាយឈ្មោះខ្លេអូប៊ូលីន (Cleobuline)។ លោកអាចមានដើមកំណើតជាជនជាតិភូនីស៊ី (Phoenician) ឬជនជាតិខារី (Carian) ដែលលាយឡំជាមួយជនជាតិក្រិក។ ក្នុងវ័យក្មេង ថាលែស ត្រូវបានគេជឿថាបានធ្វើដំណើរទៅប្រទេសអេហ្ស៊ីប និងបាប៊ីឡូន ជាកន្លែងដែលលោកសិក្សាគណិតវិទ្យា តារាសាស្ត្រ និងវិស្វកម្ម។ បទពិសោធន៍ទាំងនេះបានដើរតួសំខាន់ក្នុងការបង្កើតគំនិតថ្មីៗរបស់លោក។

ក្នុងនាមជាពលរដ្ឋមីលេតូស ថាលែសមិនត្រឹមតែជាអ្នកគិតនៅក្នុងរោងគិតប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជាវិស្វករ អ្នកនយោបាយ និងអ្នកទូតដែលបានផ្ដល់យោបល់ដល់រដ្ឋាភិបាលក្រុង និងបានចូលរួមក្នុងសកម្មភាពសាធារណៈជាច្រើន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ថាលែស ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់តាមរយៈសមិទ្ធផលដ៏ច្រើនដែលគ្របដណ្ដប់វិស័យផ្សេងៗ។ ក្នុងទស្សនវិជ្ជា លោកបានស្នើគោលការណ៍ថា ‘ទឹក’ ជាសារធាតុមូលដ្ឋាននៃគ្រប់យ៉ាង។ ទោះបីទ្រឹស្ដីនេះត្រូវបានជំនួសដោយទស្សនវិទូក្រោយៗក៏ដោយ សារៈសំខាន់របស់វាស្ថិតនៅត្រង់ថា វាជាការប៉ុនប៉ងដំបូងដើម្បីពន្យល់ពិភពលោកដោយមិនពឹងផ្អែកលើទេវកថា។ លោកក៏បានគិតថា ‘អ្វីៗពោរពេញដោយព្រះ’ ដែលបង្ហាញពីទស្សនៈបែបហ៊ីឡូហ្សូអ៊ីស (hylozoism) ឬជំនឿថាធម្មជាតិមានជីវិត។

ផ្នែកគណិតវិទ្យា ទ្រឹស្ដីបទថាលែស ឬទ្រឹស្ដីបទស្ទាក់ចាប់ (intercept theorem) ជារបកគំហើញដ៏សំខាន់ដែលនៅតែប្រើក្នុងធរណីមាត្រទំនើប។ វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា ថាលែសបានវាស់កម្ពស់ពីរ៉ាមីតនៅអេហ្ស៊ីបដោយប្រើពន្លឺថ្ងៃនិងស្រមោល ហើយលោកក៏អាចគណនាចម្ងាយនាវាពីច្រាំងសមុទ្រដោយប្រើធរណីមាត្រផងដែរ។

ចំណែកខាងតារាសាស្ត្រ ការទស្សន៍ទាយសូរ្យគ្រាសថ្ងៃទី ២៨ ឧសភា ៥៨៥ មុនគ.ស. គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ដែលធ្វើឲ្យលោកល្បីល្បាញខ្លាំងបំផុត។ សូរ្យគ្រាសនេះបានកើតឡើងនៅក្នុងពេលសមរភូមិហាលីស (Battle of Halys) រវាងមេឌីសនិងលីឌៀន ហើយភាពងងឹតភ្លាមៗបានធ្វើឲ្យកងទ័ពទាំងសងខាងឈប់ប្រយុទ្ធ ហើយចរចារកសន្តិភាព។ តាមប្រវត្ដិវិទូហេរ៉ូដូតូស (Herodotus) ការទស្សន៍ទាយនេះបង្ហាញពីចំណេះដឹងដ៏ជឿនលឿនរបស់ថាលែស ទោះបីអ្នកប្រាជ្ញសម័យថ្មីខ្លះចោទសួរពីភាពត្រឹមត្រូវក៏ដោយ។

ក្នុងវិស័យវិស្វកម្ម ថាលែសបានជួយស្ដេចគ្រិសសុស (Croesus) ឆ្លងកាត់ទន្លេហាលីសដោយការជីកប្រឡាយបង្វែរទិសទឹកទន្លេ ដែលជាស្នាដៃយោធាដ៏ឆ្លាតវៃ។ ក្រៅពីនេះ រឿងខ្លីដ៏ល្បីមួយពីអារីស្តូត (Aristotle) បានរៀបរាប់ថា ថាលែសបានប្រើចំណេះតារាសាស្ត្រដើម្បីទស្សន៍ទាយរដូវប្រមូលផលអូលីវដ៏សម្បូរ ហើយគាត់បានជួលរោងគាប់ប្រេងអូលីវទាំងអស់ជាមុន រួចទទួលបានប្រាក់ចំណេញច្រើន ដើម្បីបង្ហាញថាទស្សនវិជ្ជាអាចយកទៅប្រើជាក់ស្ដែងបាន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ កេរដំណែលរបស់ថាលែសនៅតែមានជីវិត។ ទ្រឹស្ដីបទថាលែស ជាផ្នែកមួយនៃកម្មវិធីសិក្សាគណិតវិទ្យាថ្នាក់មធ្យមសិក្សាទូទាំងពិភពលោក ដោយក្នុងនោះក៏រាប់បញ្ជូលសាលារៀននៅកម្ពុជាផងដែរ។ សិស្សានុសិស្សរៀនអំពីមេរៀននេះជាផ្លូវឆ្ពោះទៅការយល់ដឹងអំពីធរណីមាត្រ និងហេតុផលដកស្រង់។

ការផ្លាស់ប្ដូរពីជំនឿបែបទេវកថាទៅរកការពន្យល់ដោយហេតុផល ដែលថាលែសបានផ្ដើមនោះ ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាចំណុចរបត់នៃប្រវត្តិសាស្ត្របញ្ញាញាណរបស់មនុស្សជាតិ។ វិធីសាស្ត្រវិទ្យាសាស្ត្រទំនើប ដែលពឹងផ្អែកលើការសង្កេត ការពិសោធន៍ និងការចេះចោទសួរ មានឫសគល់ពីការគិតរបស់គាត់។ សម្រាប់សង្គមកម្ពុជាដែលកំពុងអភិវឌ្ឍ ការលើកកម្ពស់ការត្រិះរិះបែបវិទ្យាសាស្ត្រជាកត្តាសំខាន់ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាស្មុគស្មាញ ចាប់ពីកសិកម្មរហូតដល់បច្ចេកវិទ្យា។

ក្នុងយុគសម័យទំនើប ឈ្មោះរបស់ថាលែសត្រូវបានគេប្រើដើម្បីដាក់ឲ្យក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យានិងសន្តិសុខដ៏ធំដូចជា Thales Group របស់បារាំង ហើយរូបចម្លាក់របស់គាត់នៅស្ថានីយរថភ្លើងវ៉ាស៊ីនតោនបង្ហាញពីការគោរពជានិមិត្តរូប។ កេរដំណែលរបស់គាត់បម្រើជាសក្ខីភាពថា ការស្វែងរកចំណេះដឹងដោយចិត្តបើកចំហអាចនាំមកនូវភាពជឿនលឿនគ្មានព្រំដែន។