ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia មហោស្រព (Theatre) គឺជាទម្រង់សិល្បៈសម្តែងមួយដែលតម្រូវឱ្យមានកិច្ចសហការរវាងអ្នកសម្តែងផ្ទាល់ ជាធម្មតាតួអង្គ ដើម្បីបង្ហាញបទពិសោធន៍នៃព្រឹត្តិការណ៍ពិត ឬស្រមើស្រមៃ នៅចំពោះមុខទស្សនិកជនក្នុងទីកន្លែងជាក់លាក់មួយ ដែលច្រើនហៅថាឆាក (stage) ។ អ្នកសម្តែងអាចទំនាក់ទំនងបទពិសោធន៍នេះទៅកាន់ទស្សនិកជនតាមរយៈកាយវិការ ការនិយាយ ចម្រៀង តន្ត្រី និងការរាំ ។ មហោស្រពមានច្រើនទម្រង់ រួមមានល្ខោននិយាយ ល្ខោនតន្ត្រី អូប៉េរ៉ា របាំបាឡេ និងទម្រង់ផ្សេងៗទៀត ។ វាបានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងសង្គមជាច្រើន ជាមធ្យោបាយកម្សាន្ត ការអប់រំ និងការឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពមនុស្សជាតិ ។

ពាក្យ "មហោស្រព" ក៏ត្រូវបានប្រើសំដៅទៅលើអគារ ឬទីតាំងដែលការសម្តែងធ្វើឡើងផងដែរ ។ ឫសគល់នៃពាក្យនេះមកពីភាសាក្រិកបុរាណ "theatron" ដែលមានន័យថា "កន្លែងសម្រាប់មើល" ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមប្រភព Wikipedia ល្ខោនបានកកើតឡើងដោយឯករាជ្យនៅក្នុងអរិយធម៌បុរាណជាច្រើន រួមទាំងក្រិក ឥណ្ឌា និងចិន ។ ក្រិកបុរាណត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាកន្លែងកំណើតនៃល្ខោនលោកខាងលិច ដោយមានការសម្តែងឡើងក្នុងពិធីបុណ្យសាសនាកាលពីសតវត្សទី៥ មុនគ.ស. ។ ចំណែកឯនៅឥណ្ឌា ល្ខោនសំស្ត្រឹត និងទម្រង់ដូចជា គូតិយ៉ាត់តាម (Koodiyattam) បានវិវត្តឡើងដោយផ្អែកលើវីរកថាសាសនា ។ នៅចិន ល្ខោនប៉េកាំង និងទម្រង់ផ្សេងទៀតក៏មានប្រវត្តិយូរអង្វែងដែរ ។

អ្នកដែលចូលរួមក្នុងសិល្បៈមហោស្រពមានច្រើនប្រភេទ៖ តួសម្តែង (actor) គឺជាអ្នកសម្តែងតួអង្គ អ្នកនិពន្ធរឿង (playwright) សរសេរសាច់រឿង អ្នកដឹកនាំសម្តែង (director) គ្រប់គ្រងដំណើរការសិល្បៈ និងក្រុមបច្ចេកទេសឆាក (stage crew) ទទួលខុសត្រូវលើពន្លឺ សំឡេង និងឆាកតុបតែង ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ល្ខោនក្រិកបុរាណបានចាប់ផ្តើមឡើងនៅប្រហែលសតវត្សទី៦ មុនគ.ស. ដោយមានការសម្តែងសោកនាដកម្ម (tragedy) និងកំប្លែង (comedy) ក្នុងពិធីបុណ្យថ្វាយដល់ទេវតា Dionysus ។ អ្នកនិពន្ធរឿងល្បីៗដូចជា Aeschylus, Sophocles និង Euripides បានបង្កើតស្នាដៃដែលនៅតែមានឥទ្ធិពលរហូតសព្វថ្ងៃ ។ រោងល្ខោនក្រិកត្រូវបានសាងសង់ឡើងតាមបែបពាក់កណ្តាលរង្វង់ដោយប្រើជម្រាលភ្នំធម្មជាតិ ហើយរោងល្ខោននៅអេពីឌូរុស (Epidaurus) គឺជាគំរូរក្សាទុកបានល្អបំផុត ។

បន្ទាប់មក ចក្រភពរ៉ូមបានទទួលយកនិងកែសម្រួលល្ខោនក្រិក ដោយបន្ថែមនូវទស្សនីយភាពកាន់តែប្រណីត ប៉ុន្តែក៏មានការលេងបែបប្រជាប្រិយដូចជា "mime" ជាដើម ។ ក្នុងយុគសម័យកណ្តាល ល្ខោននៅអឺរ៉ុបភាគច្រើនជាល្ខោនសាសនា ដែលសម្តែងរឿងព្រះគម្ពីរ ដើម្បីអប់រំប្រជាជន ។ ក្រុមអ្នកសម្តែងធ្វើដំណើរក៏ពេញនិយមដែរ ។

ក្នុងសម័យ Renaissance នៅអ៊ីតាលី ល្ខោន Commedia dell'arte បានលេចចេញមក ដោយប្រើតួអង្គថេរៗ និងការសម្តែងបែបកំប្លែង ។ នៅចក្រភពអង់គ្លេស សម័យ Elizabethan គឺជាយុគមាសនៃល្ខោន ដោយមានអ្នកនិពន្ធដូចជា William Shakespeare ដែលស្នាដៃរបស់គាត់ត្រូវបានសម្តែងនិងសិក្សាទូទាំងពិភពលោក ។ ចាប់ពីសតវត្សទី២០ ល្ខោនបានវិវត្តទៅជាទម្រង់ថ្មីៗជាច្រើន រួមមានរឿងបែបជាក់ស្តែង (realism) ល្ខោនសាកល្បង (experimental theatre) និងល្ខោនតន្ត្រីទំនើប ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia មហោស្រពមិនត្រឹមតែជាសិល្បៈប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាផ្នែកមួយនៃសេដ្ឋកិច្ចវប្បធម៌ដ៏សំខាន់ផងដែរ ។ ប្រទេសជាច្រើនមានឧស្សាហកម្មមហោស្រពដែលបង្កើតប្រាក់ចំណូលពីការលក់សំបុត្រ ទេសចរណ៍ និងសិទ្ធិបញ្ញា ។ តំបន់ដូចជា Broadway នៅញូវយ៉ក និង West End នៅឡុងដ៍ គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលល្ខោនពាណិជ្ជកម្មដ៏ធំបំផុតលើពិភពលោក ដែលផ្តល់ការងារដល់មនុស្សរាប់ពាន់នាក់ ។

ខាងផ្នែកវប្បធម៌ ទម្រង់ល្ខោនប្រពៃណីផ្សេងៗនៅទូទាំងពិភពលោកបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីអត្តសញ្ញាណ ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងតម្លៃរបស់សហគមន៍នីមួយៗ ។ ឧទាហរណ៍ ល្ខោនណូ (Noh) និងកាប៊ូគិ (Kabuki) នៅជប៉ុន ល្ខោនប៉េកាំង (Beijing opera) នៅចិន យ៉ាក់សាហ្គាណា (Yakshagana) នៅឥណ្ឌា និងល្ខោនបាសាក់ (Lakhon Bassac) នៅកម្ពុជា សុទ្ធតែជាកេរតំណែលវប្បធម៌ដែលបានបន្តពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយ ។ អង្គការយូណេស្កូ (UNESCO) បានទទួលស្គាល់ទម្រង់ល្ខោនបុរាណជាច្រើនជាមរតកវប្បធម៌អរូបីរបស់មនុស្សជាតិ ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃនេះ បើទោះបីជាមានការរីកចម្រើននៃប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឌីជីថល និងការកម្សាន្តតាមអ៊ីនធឺណិតក៏ដោយ ក៏មហោស្រពនៅតែបន្តមានភាពទាក់ទាញនិងឥទ្ធិពល ។ ការសម្តែងផ្ទាល់ផ្តល់នូវបទពិសោធន៍ពិសេសដែលមិនអាចយកតម្រាប់បានដោយការថតទុក ។ ពិធីបុណ្យល្ខោនអន្តរជាតិធំៗដូចជា Edinburgh Festival Fringe និង Avignon Festival បានទាក់ទាញទស្សនិកជននិងសិល្បកររាប់ម៉ឺននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ។

នៅកម្ពុជា ការស្តារឡើងវិញនូវសិល្បៈសម្តែងប្រពៃណីក្រោយសម័យខ្មែរក្រហម គឺជារឿងសំខាន់ណាស់ ។ ល្ខោនបាសាក់ ល្ខោនខោល និងរបាំបុរាណខ្មែរ ត្រូវបានគាំទ្រដោយរដ្ឋាភិបាលនិងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលដើម្បីការពារអត្តសញ្ញាណជាតិ ។ ការបង្រៀនជំនាន់ថ្មីនិងការសម្តែងជាសាធារណៈបានជួយឱ្យមនុស្សវ័យក្មេងស្គាល់និងស្រឡាញ់មហោស្រពប្រពៃណី ។